Sơn La thúc đẩy phát triển sản xuất từ Chương trình mục tiêu quốc gia

Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La vừa tổ chức Hội thảo tham vấn chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất thuộcChương trình mục tiêu Quốc gia(MTQG) giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh.

Chuỗi giá trị – “điểm tựa” nâng giá trị nông sản

Hiện nay, nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của Sơn La, chiếm hơn 19% GRDP. Toàn tỉnh đã hình thành vùng cây ăn quả với quy mô trên 85.000 ha, cùng 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đang từng bước phát huy hiệu quả.

Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La cho biết, việc triển khai các chương trình MTQG thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều mô hình sản xuất được hình thành, nhân rộng; liên kết theochuỗi giá trịtừng bước được củng cố; đời sống người dân, nhất là đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, không ngừng được cải thiện.

Nguồn vốn đầu tư hạ tầng đã góp phần thay đổi diện mạo nông thôn miền núi, với tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,59%/năm; xây mới hàng nghìn căn nhà cho hộ nghèo, cận nghèo; 100% xã đạt tiêu chí thủy lợi và có đường ô tô cứng hóa đến trung tâm; 99% xã có điện lưới quốc gia; 99,43% hoàn thiện hạ tầng thương mại nông thôn.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng bộc lộ nhiều khó khăn. Cơ chế, chính sách hỗ trợ trong một số nội dung chưa thực sự phù hợp với điều kiện địa phương; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị chưa bền vững; hiệu quả một số mô hình chưa cao và thiếu tính lan tỏa. Đáng chú ý, việc triển khai các dự ánliên kết chuỗi giá trịcòn hạn chế, mới chỉ có 19/117 dự án được thực hiện.

Trong bối cảnh kết thúc giai đoạn 2021-2025 và cụ thể hóa chủ trương hợp nhất 3 Chương trình MTQG thành một chương trình duy nhất giai đoạn 2026-2035 theo Nghị quyết số 257/2025/QH15, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách càng trở nên cấp thiết.

Nghị định số 358/2025/NĐ-CP đã thiết lập khung quản lý mới theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đáng chú ý, cách tiếp cận được chuyển từ hỗ trợ đầu vào, chủ yếu tác động đến từng hộ trong một chu kỳ sản xuất, sang hỗ trợ hình thành sinh kế bền vững gắn với chuỗi giá trị, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước.

Đồng thời, định hướng phát triển chuyển sang mô hìnhnông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh, tuần hoàn, phát thải thấp, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực trọng tâm.

Các ngành hàng chủ lực như cà phê, xoài, mận, nhãn… tiếp tục được xác định là trụ cột, vừa có lợi thế về quy mô, vừa có tiềm năng mở rộng thị trường, đặc biệt là xuất khẩu.

Chính sách mới mở đường cho phát triển theo chuỗi

Theo TS Hoàng Xuân Trường, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hệ thống nông nghiệp (Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm), qua đánh giá các mô hình sinh kế cộng đồng và chuỗi nông sản giai đoạn 2021-2025 cho thấy nhiều mô hình đã phát huy hiệu quả rõ nét, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khu vực còn nhiều khó khăn.

Tại xã Mường Khiêng, mô hình nuôi bò sinh sản từChương trình MTQG 1719hỗ trợ cho 120 hộ nghèo, cận nghèo đã giúp người dân có thêm nguồn thu ổn định, tạo “tài sản sinh kế” lâu dài.

Trong khi đó, mô hình nuôi cá lồng trên lòng hồ sông Đà tại xã Mường Sại đã tận dụng hiệu quả diện tích mặt nước, phát triển thủy sản hàng hóa, từng bước hình thành vùng nuôi tập trung.

Lĩnh vực trồng trọt, mô hìnhnhãn Ánh Vàngtại Mai Sơn cho thu hoạch muộn hơn 1-1,5 tháng so với chính vụ, giúp tránh tình trạng “được mùa rớt giá”, nâng cao giá trị sản phẩm. Các chuỗi giá trị cà phê, xoài, mận bước đầu hình thành liên kết giữa sản xuất – chế biến – tiêu thụ; một số doanh nghiệp, hợp tác xã đã phát triển chế biến sâu, áp dụng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm.

Từ thực tiễn này, các chuyên gia đề xuất tiếp tục duy trì, nhân rộng các mô hình sinh kế phù hợp với từng vùng, nhất là tại các địa bàn khó khăn, quy mô sản xuất nhỏ; đồng thời tăng tính liên kết thị trường và khả năng tiêu thụ sản phẩm để nâng hiệu quả đầu tư, tăng tính bền vững và khả năng mở rộng.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận những nội dung trọng tâm trong triển khai các chuỗi giá trị nông sản, như: Nội dung và mức hỗ trợ cho mỗi dự án; phương thức mua sắm; quản lý, sử dụng tài sản hình thành; quy trình lựa chọn dự án liên kết; đối tượng và thời gian triển khai.

Đáng chú ý, trong bối cảnh triển khai mô hìnhchính quyền hai cấp, cấp xã sẽ trở thành lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện các dự án thuộc Chương trình MTQG. Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản lý, điều phối và kết nối các chủ thể trong chuỗi giá trị ngay từ cơ sở.

Cùng với đó, sức ép từ các tiêu chuẩn như VietGAP, ESG và các quy định chống mất rừng của EU (EUDR) đang trở thành “xung lực thị trường”, thúc đẩy người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp đẩy mạnh số hóa, truy xuất nguồn gốc và minh bạch phát thải.

Hội thảo được đánh giá là bước chuẩn bị quan trọng để Sơn Lahoàn thiện chính sáchhỗ trợ phát triển sản xuất, qua đó thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững và thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.