Thêu tranh trên lá bồ đề, người phụ nữ Đồng Nai đã có sản phẩm OCOP 3 sao

Giữa trung tâm công nghiệp Đồng Nai, chị Trần Thị Mỹ Linh vẫn lặng lẽ nâng niu từng chiếc lá bồ đề mỏng manh, kết vào đó những mũi chỉ kiên nhẫn và niềm tin về bình an. Dòng sản phẩm tranh thêu trên lá bồ đề của chị là lối đi riêng, nơi nghệ thuật kết hợp giữa thiên nhiên và nghề thêu truyền thống.

Chị Trần Thị Mỹ Linh, chủ hộ kinh doanh Vạn Niên Thanh với sản phẩm tranh thêu bồ đề Phúc An ở phường Tam Hiệp (thuộc TP.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai cũ) từng là cán bộ Hội Nông dân tỉnh.

Cơ duyên đến với tranh thêu trên lá bồ đề của chị Linh không phải từ một kế hoạch dài hơi, mà bắt đầu bằng chuyến đi học tập mô hình sản xuất hữu cơ tại Ninh Bình do Hội Nông dân tỉnh Đồng Nai tổ chức.

“Tôi thấy họ làm tranh bằng lá bồ đề, nhưng chỉ dừng ở việc xếp lá thành hình. Khi đó tôi nghĩ, nếu mình thêu trực tiếp lên chiếc lá thì sao?”, chị kể. Ý tưởng ấy theo chị suốt quãng đường trở về.

Vốn có nền tảng nghề thêu trên vải, chị bắt tay vào thử nghiệm. Những ngày đầu, lá rách liên tục. Chỉ cần mạnh tay một chút, bộ xương lá mỏng manh sẽ đứt gãy.

Người thêu cũng phải lựa loại chỉ thêu có độ mảnh, mịn thì mới thêu được các chi tiết nhỏ và phức tạp mà không làm rách lá. Ảnh: Nguyên Vỹ

Phải mất 4-5 tháng kiên trì điều chỉnh lực tay, tập quen với chất liệu mới, chị mới có thể hoàn thiện những tác phẩm tranh thêu trên lá bồ đề đầu tiên. Công việc thêu tranh trên lá bồ chính thức bắt đầu từ năm 2025.

Cây bồ đề từ lâu gắn với biểu tượng giác ngộ trong Phật giáo. Theo truyền thuyết, cách đây khoảng 2.500 năm, Đức Phật thành đạo dưới gốc bồ đề tại Ấn Độ.

Lá bồ đề hình trái tim, gân lá tỏa đều, vừa mong manh vừa bền bỉ. Chính cấu trúc đặc biệt ấy khiến tranh thêu trên lá bồ đề mang sắc thái rất riêng.

“Không có chiếc lá nào giống chiếc nào. Mỗi tác phẩm vì thế cũng là độc bản”, chị Linh nói.

Lá bồ đề hình trái tim, gân lá tỏa đều, vừa mong manh vừa bền bỉ. Ảnh: Nguyên Vỹ

Để làm ra một bức tranh thêu trên lá bồ đề, công đoạn chọn và xử lý lá chiếm nhiều thời gian nhất. Lá được thu hái vào tháng 6 và tháng 7, khi đã đủ già, dày và cứng. Nguồn lá chủ yếu từ các chùa, đền thờ trong tỉnh.

Sau khi rửa sạch, lá được ngâm nước vôi trong khoảng 2 tháng để loại bỏ diệp lục. Khi phần thịt lá tan hết, chỉ còn lại bộ xương, người làm phải dùng bàn chải mềm làm sạch từng sợi gân. Công đoạn này đòi hỏi sự tỉ mỉ. Chỉ một thao tác mạnh tay, toàn bộ chiếc lá có thể hỏng.

Tùy yêu cầu khách hàng, lá có thể giữ nguyên màu tự nhiên hoặc nhuộm vàng bằng nước nghệ để tăng sắc độ tâm linh. Sau đó, chị phác thảo mẫu trên giấy, in và đồ lại từng nét lên lá trước khi bắt đầu thêu.

Giữ nghề thủ công tranh thêu trên lá bồ đề giữa thời đại sản xuất hàng loạt

Chủ đề của tranh thêu trên lá bồ đề thường xoay quanh những giá trị truyền thống: chữ “an”, “an nhiên”, “bình an”, “phúc”, “thọ”. Dịp 20/11, nhiều khách đặt chữ “tri ân”, “thầy cô”. Hoa sen, hoa cúc, hoa lan là những họa tiết được ưa chuộng vì gắn với đời sống văn hóa và tâm linh.

“Thêu trên vải hư còn sửa được, còn trên lá mà sai là bỏ. Vì vậy người thêu phải giữ tâm thật tĩnh”, chị Linh chia sẻ.

Thời gian thêu hoàn thành mỗi bức tranh không tính theo ngày mà tính theo giờ. Mỗi bức tranh, chị tính trung bình khoảng 20-30 tiếng đồng hồ, tùy kích thức, họa tiết.

Mỗi sản phẩm tranh thêu trên lá bồ đề có giá từ 700.000 đồng đến 7 triệu đồng tùy kích thước và độ phức tạp. Ngoài dòng tranh treo tường hoặc để bàn, chị còn làm sản phẩm nhỏ đặt trong ốp lưng điện thoại hoặc treo xe, giá từ 200.000 đến 500.000 đồng.

Theo chị, tại Đồng Nai hiện chưa có nhiều người theo đuổi dòng sản phẩm này. Một số tỉnh phía Bắc có người làm, nhưng chủ yếu theo đơn đặt hàng, không sản xuất đại trà vì thời gian thực hiện kéo dài.

Tháng 6/2025, sản phẩm tranh thêu trên lá bồ đề của chị được công nhận OCOP 3 sao. Hồ sơ, bao bì, nhãn mác được hoàn thiện với sự hỗ trợ của Trung ương Hội Nông dân Việt Nam. Đây là bước ghi nhận ban đầu cho hướng đi khai thác nguyên liệu địa phương theo cách làm thủ công.

Cuối tháng 8/2025, chị Linh nghỉ công tác Hội để tập trung toàn bộ thời gian cho tranh thêu trên lá bồ đề.

Chị Linh tâm sự: “Giữa thị trường nhiều sản phẩm công nghiệp, tranh thêu trên lá bồ đề chọn lối đi chậm. Mỗi mũi kim là một lần thử thách sự kiên nhẫn. Mỗi chiếc lá là một cá thể tự nhiên không thể thay thế”.

Ở tỉnh công nghiệp này, những tác phẩm tranh thêu trên lá bồ đề của chị Linh cứ âm thầm tồn tại như một khoảng lặng. Không sản xuất hàng loạt, người thêu vẫn kiên trì giữ nghề, giữ nhịp chậm giữa guồng quay nhanh của đời sống hiện đại.

Nguồn: danviet.vn (Bá Việt st)