Số hóa nông nghiệp Quảng Trị: Từ mô hình ‘điểm’ đến hệ sinh thái bền vững

Tại Quảng Trị, chuyển đổi số (CĐS) nông nghiệp đã bước qua giai đoạn “khẩu hiệu” để đi vào thực tiễn sinh động. Từ những vườn ươm điều khiển bằng smartphone đến các phiên livestream bán hàng trên tiktok, facebook… nông dân đang nỗ lực viết nên một chương mới cho nông sản địa phương. Tuy nhiên, để số hóa thực sự là “đòn bẩy” thay vì những mô hình manh mún, bài toán về cơ sở dữ liệu và sự thay đổi tư duy đồng bộ vẫn là thách thức hàng đầu.

Những mô hình điểm

Tại mô hình vườn ươm cải tiến sản xuất giống cây lâm nghiệp của Công ty TNHH Cây giống lâm nghiệp Long Thành, xã Bến Quan, thay vì những bầu cây nằm phơi mình dưới nắng gió, giờ đây hệ thống nhà giàn khung thép, vòm che điều tiết tiểu khí hậu và hệ thống tưới tự động đã trở thành tiêu chuẩn.

Ông Võ Long Thành, Giám đốc công ty chia sẻ: “Hiện nay, hầu hết các khâu trong vườn ươm như tưới tiêu, đóng bầu nilon đều đã được cơ giới hóa, vận hành theo chế độ hẹn giờ hoặc tự động. Ví dụ, một máy đóng bầu có thể thay thế 7-8 lao động thủ công trong một ngày, nhưng chỉ cần một người vận hành. Hệ thống tưới cũng thuận tiện hơn rất nhiều, chỉ cần bấm nút là toàn bộ vườn tự điều chỉnh, không còn phải đi chỉnh từng máy như trước”.

Mô hình “vườn ươm cải tiến” của Công ty TNHH cây giống lâm nghiệp Long Thành – Ảnh: V.Phương

Không chỉ trong lâm nghiệp, ngành chăn nuôi cũng ghi nhận sự bứt phá của các hộ nông dân dám nghĩ dám làm. Anh Nguyễn Văn Sơn ở xã Sen Ngư, chủ thương hiệu yến sào QBiNest đạt OCOP 4 sao, đã biến nhà yến của mình thành một hệ thống IoT hoàn chỉnh. Qua điện thoại, anh có thể kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ và theo dõi sự sinh trưởng của chim yến qua camera 24/7. “Chim yến rất nhạy cảm.

Công nghệ tự động giúp hạn chế tiếp xúc con người, giảm thiểu rủi ro và bảo đảm môi trường sinh trưởng ổn định nhất. Đó chính là sự kết hợp giữa kinh nghiệm và công nghệ để tạo ra sự bền vững”, anh Nguyễn Văn Sơn cho biết.

Một trong những điểm nghẽn của nông sản Quảng Trị là thị trường và khâu tiêu thụ. Để giải quyết, mã QR Code và kỹ năng livestream đang được đẩy mạnh. Theo Thông tư số 02/2024/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, dữ liệu truy xuất nguồn gốc hiện nay yêu cầu tối thiểu 10 thông tin cơ bản. Việc dán mã QR không còn là hình thức mà là sự cam kết minh bạch từ tên sản phẩm, hình ảnh đến quy trình sản xuất.

Song song với minh bạch thông tin là sự thay đổi kênh phân phối. Hình ảnh những nông dân cầm điện thoại livestream trực tiếp từ vườn cam, xưởng gỗ không còn xa lạ. Tại Công ty TNHH CP Xưởng Mộc Việt, các phiên live trên tiktok, facebook đã trở thành kênh tương tác trực tiếp, nơi khách hàng được tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất các sản phẩm trầm hương. Bà Trịnh Thị Ái, Giám đốc điều hành công ty chia sẻ: “Livestream đa kênh là đòn bẩy giúp chúng tôi xóa bỏ rào cản địa lý và tiếp cận khách hàng”.

Một buổi livestream của Công ty Cổ phần Xưởng Mộc Việt – Ảnh: V.Phương

Bài toán dữ liệu-“trụ cột” của chuyển đổi số

Dù đã có những “điểm sáng” ấn tượng, nhưng CĐS nông nghiệp Quảng Trị vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu với không ít rào cản.

Ông Trần Đình Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: “Nếu chỉ dừng lại ở một vài mô hình tưới tự động hay nhà màng, đó mới chỉ là ứng dụng công nghệ. Số hóa thực sự phải là hình thành được hệ thống cơ sở dữ liệu (CSDL) chuyên ngành, mà quan trọng nhất là CSDL đất đai. Hiện ngành Nông nghiệp đang phối hợp với công an để thực hiện việc này bởi nếu không có dữ liệu đất đai chuẩn, chúng ta không thể quy hoạch vùng trồng hay quản lý sản xuất một cách khoa học”.

Theo ông Hiệp, chiến lược tổng thể của ngành nông nghiệp Quảng Trị trong 3-5 năm tới không chạy theo những công nghệ xa xỉ mà tập trung vào tính phù hợp và hiệu quả. Mục tiêu là tạo ra một hệ thống CSDL chuyên ngành đầy đủ, tích hợp đa lớp và hướng dẫn người dân, doanh nghiệp khai thác tốt hệ thống đó để định hướng sản xuất.

Hệ thống CSDL đất đai là điều kiện quan trọng để quy hoạch vùng nông nghiệp – Ảnh: V.Phương

Số hóa nông nghiệp không phải là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp, mà là sự phối hợp liên ngành giữa Công thương, Khoa học Công nghệ và các doanh nghiệp viễn thông. Khi dữ liệu trở thành “tài sản chung” và người nông dân biết dùng dữ liệu đó để “kể câu chuyện” về sản phẩm của mình, nông nghiệp Quảng Trị mới có thể thực sự bứt phá.