Phú Thượng khẳng định giá trị làng nghề xôi qua các sản phẩm OCOP 3 sao

Nâng tầm thương hiệu từ chương trình OCOP

Năm 2025, phường Phú Thượng có 4 sản phẩm đặc trưng từ xôi được công nhận đạt OCOP 3 sao, gồm: Xôi xéo, xôi chè, xôi ngũ sắc và cơm rượu nếp.

Các sản phẩm này do Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ tổng hợp hữu nghị Việt Nam – Mông Cổ trực tiếp sản xuất và phát triển. Đây đều là những sản phẩm mang đậm bản sắc ẩm thực truyền thống của làng nghề xôi Phú Thượng – một địa danh từ lâu đã nổi tiếng với nghề đồ xôi thủ công.

Mỗi sản phẩm mang một dấu ấn riêng, góp phần làm nên sự đa dạng và phong phú của ẩm thực Phú Thượng. Xôi xéo dẻo thơm từ gạo nếp cái hoa vàng, hòa quyện cùng đỗ xanh và hành phi, mang hương vị truyền thống quen thuộc của người Hà Nội. Xôi chè thường xuất hiện trong các dịp lễ, Tết, thể hiện sự tinh tế trong ẩm thực và nét đẹp văn hóa tâm linh.

Xôi ngũ sắc nổi bật với màu sắc tự nhiên từ các loại lá, củ, quả, không chỉ hấp dẫn về hình thức mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Trong khi đó, cơm rượu nếp là sản phẩm truyền thống mang hương vị đặc trưng, được chế biến theo bí quyết gia truyền.

Không chỉ mang giá trị kinh tế, xôi Phú Thượng còn là một phần của ký ức văn hóa Thủ đô. Làng nghề Phú Thượng từ lâu đã nổi tiếng với nghề làm xôi truyền thống. Từ những cánh đồng ven sông Hồng màu mỡ, người dân nơi đây đã tạo ra những giống nếp thượng hạng như nếp cái hoa vàng, nếp dâu keo – nguyên liệu làm nên hương vị đặc trưng của xôi Phú Thượng.

Năm 2024, nghề làm xôi Phú Thượng được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của địa phương.

Theo chị Nguyễn Thị Liên Hương, chuyên viên Phòng Kinh tế – Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Phú Thượng, nghề nấu xôi của người dân địa phương đã hình thành và tồn tại song song với quá trình trồng lúa nước. “Trải qua thời gian, xôi Phú Thượng có tiếng. Ở giai đoạn đầu, nấu xôi chỉ là nghề phụ, chủ yếu do phụ nữ đảm nhận. Nhưng cùng với sự phát triển của xã hội, chính nghề này đã giúp nhiều gia đình thoát nghèo, vươn lên khá giả và có tích lũy”, chị Hương chia sẻ.

Từ một sản phẩm phục vụ chủ yếu trong các nghi lễ cúng tế, giỗ chạp, cưới xin… xôi Phú Thượng đã dần trở thành món ăn quen thuộc trong đời sống thường nhật. Hình ảnh những thúng xôi nóng hổi, thơm ngậy xuất hiện trên vỉa hè, góc phố từ lâu đã trở thành nét đặc trưng của Hà Nội.

Giữ lửa nghề truyền thống

Đằng sau mỗi gánh xôi là câu chuyện về sự cần cù, tỉ mỉ và lòng yêu nghề của những người thợ. Bà Mai Thị Thanh, với gần 40 năm gắn bó với nghề cho biết bà đã được truyền dạy kỹ thuật làm xôi từ gia đình chồng từ năm 1988.

Theo bà Thanh, bí quyết làm nên những thúng xôi thơm ngon không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở sự công phu trong từng công đoạn. “Từ chiều hôm trước đã phải vo gạo, ngâm đỗ, chuẩn bị lá gói. Sáng sớm phải dậy đồ xôi để kịp buổi chợ. Mỗi loại xôi lại có kỹ thuật riêng, từ cách ngâm gạo đến điều chỉnh lửa. Ngay cả vo gạo cũng phải có kỹ thuật để không làm vỡ hạt”, bà Thanh nói.

Chính sự tỉ mỉ ấy đã tạo nên hương vị đặc trưng không thể trộn lẫn của xôi Phú Thượng. Đó cũng là lý do vì sao nghề làm xôi không chỉ là sinh kế mà còn là niềm tự hào, là di sản được truyền từ đời này sang đời khác.

Những năm gần đây, khi sản phẩm xôi được công nhận OCOP và nghề làm xôi được ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đầu ra của sản phẩm ngày càng được mở rộng. Ngoài việc bán lẻ tại các chợ, xôi Phú Thượng còn được đặt hàng cho các hội nghị, sự kiện, trường học… góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.

Chia sẻ thêm về quá trình gìn giữ và phát triển nghề, chị Mai Thị Nga – Chi hội trưởng Chi hội 7, Hội làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng cho biết, các hộ sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt quy trình chế biến, đảm bảo an toàn thực phẩm, đồng thời chủ động đổi mới mẫu mã, bao bì, nâng cao tính chuyên nghiệp. “Chúng tôi luôn xác định, giữ được hồn cốt của nghề truyền thống là yếu tố cốt lõi, nhưng cũng phải thích ứng với nhu cầu thị trường hiện đại để đưa xôi Phú Thượng ngày càng vươn xa”, chị Nga cho hay.

Hiện toàn phường có hơn 860 hộ sản xuất, kinh doanh xôi. Việc kết hợp giữa bảo tồn nghề truyền thống và phát triển sản phẩm OCOP đã tạo ra hướng đi bền vững.

Nhiều dấu mốc quan trọng đã góp phần định hình thương hiệu xôi Phú Thượng. Năm 2016, địa phương được công nhận “Làng nghề truyền thống”. Năm 2019, nhãn hiệu “Xôi Phú Thượng” được cấp giấy chứng nhận đăng ký bảo hộ. Đến năm 2024, nghề làm xôi chính thức được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trong lễ hội làng Phú Gia diễn ra vào tháng Giêng hằng năm, người dân làm lễ cơm mới, dâng cúng Thành hoàng làng bằng chính sản phẩm xôi do mình chế biến, thể hiện lòng tri ân và ước vọng mùa màng bội thu.

Theo ông Bùi Thế Cường – Phó Chủ tịch UBND phường Phú Thượng, việc 4 sản phẩm xôi đạt OCOP 3 sao trong năm 2025 là bước tiến quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu xôi Phú Thượng.

Ông Bùi Thế Cường cũng cho biết trong thời gian tới, phường Phú Thượng xác định tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ các chủ thể OCOP nâng cao chất lượng sản phẩm, hướng tới nâng hạng sao. Đồng thời, địa phương cũng định hướng gắn phát triển làng nghề với du lịch trải nghiệm, qua đó quảng bá hình ảnh và giá trị văn hóa đặc sắc của xôi Phú Thượng đến với du khách trong và ngoài nước.

Từ những gánh xôi giản dị trên vỉa hè đến những sản phẩm đạt chuẩn OCOP, xôi Phú Thượng hôm nay không chỉ là món ăn quen thuộc mà đã trở thành một phần của thương hiệu ẩm thực Thủ đô. Hành trình ấy là minh chứng sinh động cho việc gìn giữ di sản không chỉ bằng ký ức mà bằng chính sự đổi mới, thích ứng và phát triển trong đời sống hiện đại.

Nguồn: hanoimoi.vn (Nguyễn Nhung st)