Nốt trầm trên những đồi quýt ở Đơn Dương

Đặc sản mới vùng Đơn Dương

Hơn 15 năm qua, bên cạnh rau thương phẩm và hồng ăn trái, cây quýt cũng đã trở thành cây đặc sản mới của vùng Đơn Dương. Từ những hộ trồng thử nghiệm ban đầu, cây quýt ăn trái đã bén rễ sâu tại các xã Quảng Lập, D’ran… Trong tổng diện tích 1.525 ha cây ăn trái toàn vùng, cây quýt giữ vị thế đáng kể, được nông dân học tập lẫn nhau, phát triển theo hình thức chuyên canh bài bản, hoặc xen canh trong các vườn cà phê, hồng…

Nhờ khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, quýt trồng ở Đơn Dương không chỉ đạt năng suất cao mà còn tạo được phẩm cấp riêng biệt mang vị ngọt, chua nhẹ thanh và mọng nước, khác hẳn với quýt ở các vùng miền khác. Bà con trồng quýt ở Đơn Dương ngoài việc bán trái vào vụ tết, còn phục vụ khách đến tham quan, chụp ảnh, thưởng thức quýt tại vườn để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu.

Thế nhưng, trái ngược với cảnh náo nhiệt mua bán cận tết mọi năm, thủ phủ quýt những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026 lại khá trầm lắng. Nếu trước đây, thời điểm này các nhà vườn vừa tất bật thu hoạch, vừa rộn ràng đón khách đến trải nghiệm, chụp ảnh thì năm nay, chỉ có rất ít vườn dám nhận lời để khách đến tham quan, còn lại nhiều chủ vườn đành ngậm ngùi từ chối vì trái đậu không nhiều, không đẹp. Thiên tai đã khiến mùa quýt ngọt, quýt hồng Đơn Dương lỡ nhịp…

Nỗi buồn trong khu vườn “3T”

Chúng tôi ghé thăm khu vườn rộng hơn 1 ha của gia đình ông Vũ Trọng Tuệ, xã Quảng Lập – một trong những người tiên phong đưa cây quýt ngọt, quýt hồng về đất Đơn Dương. Suốt gần 2 thập niên gắn bó, ông Tuệ thuộc lòng từng đặc tính của loài cây này, từ việc kỵ thuốc trừ sâu đến sự nhạy cảm với nguồn nước.

Vườn quýt của gia đình ông từng là niềm tự hào của địa phương nhờ quy hoạch vườn bài bản và quy trình canh tác “3T” nghiêm ngặt (an toàn – không hóa chất – không thuốc trừ sâu độc hại). Những năm trước, vườn luôn duy trì sản lượng ổn định từ 25 – 30 tấn trái mỗi vụ. Thế nhưng năm nay, ông Tuệ không giấu nổi nỗi buồn. Vừa trồng lại một số cây bị bệnh thì năm 2025 mưa bão kéo dài cùng thời tiết cực đoan đã làm cây không đậu trái. Độ ẩm quá cao khiến cây bệnh, ít trái. Những khách quen gọi điện xin tham quan, ông đều phải ngậm ngùi từ chối. Đau xót hơn, nhiều gốc quýt lâu năm không thể cứu vãn, ông buộc phải phá bỏ để trồng thay thế.

Theo chia sẻ của bà con nông dân, “kẻ thù” lớn nhất của cây có múi chính là tình trạng ngập úng. Khi đất thiếu độ thoáng khí kéo dài, bệnh vàng lá thối rễ, căn bệnh được coi là nan y của cây quýt sẽ phát tán rất nhanh. Một khi rễ đã bệnh, việc phục hồi là rất khó.

Giá tăng nhưng niềm vui không trọn vẹn

Rời vườn ông Tuệ, câu chuyện mất mùa tiếp tục được nối dài tại vườn quýt của gia đình chị Nguyễn Thị Như Quỳnh, ở thôn Đông Hồ, xã Quảng Lập. Chị Quỳnh chia sẻ, gia đình chị nhổ bỏ cây chuối, trồng quýt đường từ năm 2017. Vườn quýt bắt đầu thu trái rộ vào năm 2023 và cho thu nhập khá ổn định, tốt hơn so với cây chuối. Thế nhưng, mưa bão năm nay cũng ít nhiều ảnh hưởng đến vườn nhà chị. “Sản lượng quýt của gia đình năm nay đã giảm tới 50% so với cùng kỳ năm ngoái”, chị Quỳnh ngậm ngùi. Nếu như năm ngoái, vườn trái sum suê rất đẹp, giá quýt đường ổn định ở mức 25.000 đồng/kg, thì hiện tại giá quýt lên đến 40.000 đồng/kg, tăng gần gấp đôi do nguồn hàng khan hiếm.

Theo chị Quỳnh, tính toán sơ bộ, doanh thu của gia đình có thể không giảm quá sâu nhờ giá cao bù lại nhưng niềm vui của người nông dân vẫn không thể trọn vẹn khi bị mất mùa. Hàng ít, nguồn cung đứt gãy cục bộ nên giá lên cao. Thương lái hỏi mua liên tục nhưng nhiều nhà vườn không có hàng để bán. Theo phán đoán của các đầu mối nông sản, càng sát Tết Nguyên đán, giá quýt sẽ còn tiếp tục tăng.

Câu chuyện mất mùa quýt tại Đơn Dương năm nay không chỉ đơn thuần là một nốt trầm trong sản xuất nông nghiệp, hay sự “lỗi nhịp” của một vụ mùa, mà còn là cảnh báo về tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu lên đời sống người nông dân. Những cơn mưa trái mùa, tình trạng ngập úng cực đoan, thời tiết không theo quy luật trước đây, đang thách thức kinh nghiệm canh tác truyền thống của nông dân ở nhiều địa phương.

Hi vọng rằng, những mùa quýt vàng sẽ lại về trên vùng đất trù phú Đơn Dương, để vị ngọt của quýt lại đượm nồng trong mỗi dịp tết đến xuân về.

Nguồn: baolamdong.vn (Minh Hiền st)