Những điều chỉnh lớn trong tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026–2030

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 14/2026/TT-BNNMT, hướng dẫn thực hiện một số nội dung tiêu chí, điều kiện thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030, trong phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.

Điểm nổi bật của Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 là sự thay đổi mang tính căn bản về định hướng phát triển, chuyển từ ‘đạt chuẩn’ sang ‘đạt chất

Siết chặt đánh giá, nâng cao chất lượng triển khai

So với các giai đoạn trước, Thông tư lần này đi sâu vào hướng dẫn cụ thể cách thức thực hiện từng tiêu chí, từ tổ chức triển khai đến phương pháp đánh giá, công nhận tiêu chí quốc gia về nông thôn mới. Các chỉ tiêu không còn dừng ở mức định lượng đơn thuần mà được thiết kế theo hướng có thể đo lường hiệu quả thực tế, phản ánh đúng chất lượng phát triển.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và xác thực kết quả theo hướng thực chất, liên tục và có thể đo lường. Việc công nhận đạt chuẩn nông thôn mới không còn dừng ở việc hoàn thiện hồ sơ, mà được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với kết quả triển khai trên thực địa và mức độ thụ hưởng của người dân. Cách tiếp cận này góp phần khắc phục tình trạng chạy theo thành tích, đồng thời buộc các địa phương chuyển từ tư duy “đạt chuẩn” sang “duy trì và nâng chất”.

Bên cạnh đó, yêu cầu lồng ghép các tiêu chí nông thôn mới vào chương trình phát triển kinh tế – xã hội tổng thể đã đặt ra đòi hỏi cao hơn về tính đồng bộ trong điều hành. Các mục tiêu về hạ tầng, thu nhập, môi trường hay tổ chức sản xuất không thể triển khai rời rạc, mà cần được tích hợp trong một chiến lược phát triển chung, có sự phối hợp liên ngành và phân bổ nguồn lực hợp lý. Đây chính là yếu tố then chốt để bảo đảm tính bền vững, tránh tình trạng “đạt rồi để đó” hoặc tái nghèo tiêu chí.

Thông tư cũng làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành theo hướng cụ thể hóa đến từng khâu: từ xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, giám sát đến đánh giá kết quả. Việc phân định rõ trách nhiệm không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn tạo cơ chế kiểm soát chéo, hạn chế chồng chéo và bỏ sót nhiệm vụ. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để chuẩn hóa quy trình triển khai, hình thành hệ thống dữ liệu phục vụ đánh giá minh bạch, qua đó tạo điều kiện nhân rộng các mô hình hiệu quả, phù hợp với đặc thù từng địa phương.

Những thay đổi lớn định hình giai đoạn mới

Điểm nổi bật của Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026–2030 là sự chuyển đổi căn bản trong định hướng phát triển.

Trọng tâm được đặt vào việc chuyển từ “đạt chuẩn” sang “đạt chất”. Nếu như trước đây, mục tiêu chủ yếu là hoàn thành các chỉ tiêu theo quy định, thì ở giai đoạn này, chất lượng cuộc sống của người dân, hiệu quả vận hành và tính bền vững của các công trình, mô hình được xem là thước đo cốt lõi. Điều đó đồng nghĩa với việc công tác đánh giá phải được thực hiện theo hướng thực chất hơn, dựa trên kết quả đầu ra và tác động cụ thể, thay vì chỉ dựa vào số liệu báo cáo.

Nông thôn mới đổi thay, đời sống người dân nâng cao

Thứ hai, định hướng phát triển chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị. Phát triển nông thôn không còn dừng ở việc gia tăng số lượng công trình hạ tầng hay mô hình sản xuất, mà hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, cải thiện thu nhập và chất lượng dịch vụ cho người dân. Các tiêu chí về sản xuất, tổ chức kinh tế được điều chỉnh theo hướng khuyến khích ứng dụng khoa học – công nghệ, phát triển chuỗi giá trị và kinh tế số. Đây được xem là nền tảng để khu vực nông thôn không chỉ “đủ” về hình thức, mà còn “mạnh” về nội lực kinh tế, đủ sức tham gia sâu hơn vào thị trường.

Thứ ba, lần đầu tiên chuyển đổi số và phát triển xanh được xác lập là trụ cột xuyên suốt trong Bộ tiêu chí. Chuyển đổi số được cụ thể hóa thông qua các yêu cầu về hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến, cũng như việc ứng dụng công nghệ trong sản xuất và quản lý. Trong khi đó, phát triển xanh nhấn mạnh đến bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng sống. Hai yếu tố này không còn mang tính bổ trợ, mà trở thành yêu cầu bắt buộc, phản ánh xu thế phát triển tất yếu của nông thôn trong bối cảnh mới.

Mở rộng không gian phát triển nông thôn hiện đại, bền vững

Những thay đổi trong Thông tư cho thấy chương trình xây dựng nông thôn mới đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu, với yêu cầu cao hơn về chất lượng, hiệu quả và tính bền vững. Việc chuẩn hóa tiêu chí, siết chặt đánh giá và tổ chức triển khai đồng bộ không chỉ nhằm hoàn thiện hạ tầng, mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi toàn diện về kinh tế, xã hội và môi trường ở khu vực nông thôn.

Đáng chú ý, việc lồng ghép chuyển đổi số và phát triển xanh đã tạo ra những trụ cột mới cho tăng trưởng. Người dân nông thôn không chỉ được tiếp cận hạ tầng và dịch vụ hiện đại, mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị thông qua thương mại điện tử, sản xuất thông minh và các mô hình kinh tế tuần hoàn. Đây cũng là cơ sở quan trọng để thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và đô thị, hướng tới phát triển cân bằng, bao trùm và thích ứng với biến đổi trong bối cảnh mới.

Với định hướng chuyển từ “đạt chuẩn” sang “đạt chất”, cùng trọng tâm nâng cao giá trị và phát triển theo hướng xanh, số hóa, nông thôn Việt Nam được kỳ vọng sẽ có bước chuyển mạnh mẽ trong giai đoạn 2026–2030. Không chỉ là nơi sản xuất, nông thôn đang dần trở thành không gian sống hiện đại, đáng sống, có khả năng thích ứng cao và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc phát triển chung của nền kinh tế.