Nghệ An: Nâng “chất” nông thôn mới từ phát triển sản phẩm OCOP

OCOP “đòn bẫy” chương trình nông thôn mới

Năm 2018, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2018–2020 theo Quyết định số 490/QĐ-TTg. Đây là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng khai thác tối đa lợi thế bản địa, thúc đẩy sản xuất hàng hóa và nâng cao thu nhập cho người dân.

Tiếp nối những kết quả đạt được, đến năm 2022, Chính phủ tiếp tục mở rộng chương trình cho giai đoạn 2021–2025 thông qua Quyết định số 919/QĐ-TTg. Song song với đó, Thủ tướng cũng ban hành Quyết định số 922/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới, tạo bước đồng bộ trong việc kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng.

Các chương trình này được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát huy thế mạnh về đặc sản địa phương, sản phẩm truyền thống, văn hóa và tri thức bản địa của từng vùng miền trên cả nước. Thông qua đó, hướng tới xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bắt nhịp với chủ trương lớn đó, Nghệ An đã nhanh chóng nhập cuộc bằng các chính sách, chương trình, đề án về phát triển kinh tế xã hội được tỉnh, các địa phương ban hành, tổ chức thực hiện trong thời gian qua đã và đang phát huy hiệu quả. Góp phần vào thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh sản phẩm của cơ sở sản xuất, làng nghề, nâng cao giá trị hàng hóa tăng thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần người dân ở nông thôn.

Tính đến nay, toàn tỉnh có 684 sản phẩm được xếp hạng đạt OCOP 3 sao trở lên (trong đó có 03 sản phẩm đạt hạng 5 sao; 43 sản phẩm đạt 4 sao và 638 sản phẩm đạt hạng 3 sao). Nghệ An là tỉnh đứng tốp đầu cả nước về số lượng sản phẩm đạt hạng sao được công nhận.

Đặc biệt tỉnh có hơn 300 sản phẩm OCOP được cập nhật trên sàn giao dịch Thương mại điện tử tỉnh Nghệ An,sàn thương mại điện tử (Postmart) mở rộng kênh tiêu thụ sản phẩm như tham gia các sàn thương mại điện tử (Shopee, Lazada, Tiki, tiktok shop,…); Có 40 sản phẩm xuất khẩu ra thị trường quốc tế như Châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc…

Với số lượng sản phẩm OCOP chỉ sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ An đang sở hữu nền tảng quan trọng để tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Đây được xem là thời điểm thuận lợi để địa phương khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng sản phẩm chủ lực.

Sự chuyển dịch này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo động lực thay đổi toàn diện khu vực nông thôn. Khi nông nghiệp được tổ chức chuyên nghiệp, hiện đại hơn, đời sống người dân được cải thiện, bộ mặt nông thôn mới cũng theo đó khoác lên diện mạo khởi sắc, bền vững hơn. Và từ đây, lĩnh vực nông nghiệp của Nghệ An đang đứng trước cơ hội lớn để vươn lên mạnh mẽ trong thời gian tới.

Nhờ đó, chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An có nhiều chuyển biến rõ nét và đạt nhiều kết quả tích cực. Trước khi thực hiện chính quyền 2 cấp, toàn tỉnh có 330 xã đạt chuẩn nông thôn mới (80,2%), 146 xã chuẩn nông thôn mới nâng cao (44,24%), 33 xã kiểu mẫu (10%). Thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn đạt mức 47 triệu đồng/người/năm.

“Đánh thức” tiềm năng tạo nên hệ sinh thái kinh tế nông thôn đa giá trị

Chương trình OCOP kết hợp phát triển du lịch nông thôn không chỉ đem lại kết quả về số lượng sản phẩm, mà quan trọng hơn còn tạo nên những chuyển biến sâu sắc trong tư duy và phương thức sản xuất của khu vực nông thôn. Các mô hình kết hợp giữa trải nghiệm du lịch với tiêu thụ sản phẩm OCOP đang từng bước hình thành một hệ sinh thái kinh tế nông thôn đá giá trị và hướng tới tính bền vững.

Nghệ An có điều kiện địa hình được phân thành 3 vùng sinh thái rõ rệt: miền núi, trung du, đồng bằng ven biển. Do đó, đây là lợi thế để phát huy các giá trị vùng miền phối kết hợp như miền núi Tây Nghệ An tận dụng thế mạnh dược liệu, mật ong, thảo mộc, cùng các sản phẩm các sản phẩm dệt thủ công của đồng bào Thái; gà đen, lợn đen bản địa của đồng bào Mông… Miền biển phát triển thủy hải sản chế biến, nước mắm, các đặc sản làng nghề. Khu vực đồng bằng tập trung vào nông sản sạch, bánh kẹo truyền thống, sản phẩm hữu cơ…

Một trong những điểm nổi bật của OCOP Nghệ An là cách tiếp cận theo hướng đa giá trị: sản phẩm không chỉ tạo ra lợi ích kinh tế mà còn gắn liền với du lịch, bảo tồn văn hóa và phát triển cộng đồng. Ngược lại, để du lịch nông thôn thu hút và tạo hứng thú cho du khách khi đến với từng vùng miền, các sản phẩm OCOP chính là “điểm nhấn” mang lại sự mới lạ và hấp dẫn.

Không dừng lại ở đó, du lịch nông thôn đang có những bước phát triển mạnh mẽ với hàng loạt mô hình trải nghiệm đặc sắc, từ các làng nghề mây tre đan, dệt thổ cẩm cho đến những bản du lịch cộng đồng trải dài ở miền Tây Nghệ An… Tại đây, du khách không chỉ được hòa mình vào đời sống văn hóa bản địa mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo nên những sản phẩm thủ công tinh xảo.

Hơn hết, mỗi sản phẩm OCOP lại mang trong mình dấu ấn văn hóa riêng biệt của từng vùng miền. Mỗi mẫu mã, mỗi câu chuyện được gói ghém trong từng sản phẩm không chỉ thể hiện bàn tay khéo léo của người dân mà còn trở thành nét hấp dẫn đặc trưng, thôi thúc du khách tìm về khám phá và trải nghiệm sâu hơn giá trị văn hóa bản địa.

Những chiến lược phát triển trọng tâm nâng tầm OCOP

Trên thực tế, Chương trình “mỗi xã một sản phẩm” ở Nghệ An trong thời gian qua đã chuyển mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ và xây dựng thương hiệu bền vững. Nhiều chủ thể OCOP trên địa bàn tỉnh nhận được hỗ trợ từ các chính sách như: Thiết kế bao bì hiện đại, triển khai truy xuất nguồn gốc điện tử, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, nông nghiệp hữu cơ, tham gia các sàn thương mại điện tử, hội chợ quốc gia và quốc tế.

Nhờ những bước đi bài bản đó, nhiều sản phẩm OCOP đã hiện diện tại các hệ thống siêu thị lớn, mở rộng thị trường trong nước và dần tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Để các sản phẩm OCOP tiếp tục được khẳng định, ông Lê Văn Lương, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho rằng, Nghệ An đã có nhiều định hướng chiến lược trọng tâm phát triển trong giai đoạn mới, cụ thể như:

Thứ nhất, quy hoạch vùng nguyên liệu ổn định cho các sản phẩm chủ lực. Tỉnh chú trọng xây dựng và hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu, tạo nền tảng liên kết chặt chẽ giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Đồng thời, tập trung nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và du lịch nông thôn; đẩy mạnh đào tạo, hỗ trợ cải tiến, đa dạng hóa sản phẩm; hình thành các chuỗi giá trị OCOP bền vững. Hiện nay, Nghệ An đang xây dựng vùng nguyên liệu dứa, chè, cam… dựa trên điều kiện thổ nhưỡng phù hợp và kinh nghiệm sản xuất của người dân.

Thứ hai, tăng cường xây dựng thương hiệu và bảo hộ chỉ dẫn địa lý qua việc hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm và chỉ dẫn địa lý cho những đặc sản và sản phẩm chủ lực. Cùng với phát triển OCOP, tỉnh khuyến khích các chủ thể áp dụng hệ thống tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, HACCP… nhằm nâng cao chất lượng, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong và ngoài nước.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Hiện nay, tỉnh Nghệ An cũng đang khuyến khích các chủ thể OCOP tham gia mạnh mẽ vào thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trên môi trường số. Song song đó là hỗ trợ ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất, chế biến, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và logistics để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thứ tư, tăng cường giám sát sau công nhận OCOP. Đây chính là điều cần rất cần thiết để kịp thời hỗ trợ các sản phẩm sau khi đạt chuẩn còn gặp phải “nút thắt” trên hành trình vươn ra thị trường. Hơn nữa, việc giám sát này cũng sẽ siết chặt nhằm bảo đảm chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và uy tín thương hiệu. Mục tiêu là duy trì sự tin tưởng của người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy các chủ thể không ngừng nâng cấp sản phẩm.

Với những định hướng trên, chương trình OCOP Nghệ An không còn chỉ là công cụ phát triển sản phẩm đơn thuần. Đây đang trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng nông thôn mới nâng cao, thúc đẩy xã hội hóa đầu tư, tạo việc làm và khơi dậy khát vọng làm giàu ngay trên quê hương.