Trong bối cảnh ngành nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang tái cơ cấu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển nông nghiệp đô thị bền vững, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư chế biến sâu, từng bước đưa khoai mài trở thành sản phẩm hàng hóa có giá trị cao.
Chế biến sâu, sản xuất theo chuỗi
Cây khoai mài, hay còn gọi củ mài, chính hoài, là tên gọi dân dã của hoài sơn, một loại thực phẩm đồng thời là một vị thuốc được sử dụng khá phổ biến trong y học cổ truyền. Đây là loại nông sản được đưa vào sản xuất nông nghiệp từ hàng chục năm qua tại nhiều nơi ở TP. Hồ Chí Minh, trong đó vùng trồng tập trung khoai mài lớn nhất là ở xã Hòa Hiệp, xã Phước Hải, phường Tân Thành… (thuộc địa bàn tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây).
Trồng khoai mài đem lại thu nhập và kinh tế ổn định cho nhiều hộ nông dân, tuy nhiên, cho chủ yếu tiêu thụ dưới dạng tươi nên giá trị kinh tế của khoai mài chưa được khai thác tốt, khiến nghề trồng, sản xuất khoai mài vẫn dậm chân tại chỗ suốt nhiều năm nay.
Thực tế hiện nay tại các vùng trồng ở xã Hòa Hiệp, xã Phước Hải cho thấy, nếu chỉ bán khoai mài tươi ngay sau thu hoạch, giá dao động khoảng 100.000–130.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí giống, phân bón, nhân công và rủi ro thời tiết, lợi nhuận của người trồng không cao, thậm chí bấp bênh khi thị trường biến động.
Không chỉ vậy, khoai mài tươi khó bảo quản, thời gian tiêu thụ ngắn, dễ hư hỏng nếu không được sử dụng hoặc chế biến kịp thời. Điều này khiến người nông dân thường rơi vào thế bị động, phụ thuộc lớn vào thương lái và khó kiểm soát giá bán.
Việc chuyển từ sản xuất và tiêu thụ thô sang chế biến sâu được xem là “lối thoát” để gia tăng giá trị, kéo dài vòng đời sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Hiện nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã sản đã đầu tư mạnh cho chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị cho sản xuất khoai mài.
Công ty cổ phần Nông nghiệp – Thương mại – Du lịch Bầu Mây (xã Hòa Hiệp) là một trong những đơn vị đi đầu trong việc xây dựng chuỗi giá trị khoai mài. Doanh nghiệp đã liên kết với nông dân trên diện tích hơn 100 ha khoai mài, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, ổn định. Cùng với đó đầu tư hệ thống máy móc, công nghệ để cho ra đời nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao như: bún tươi hoài sơn, bún khô gạo lứt hoài sơn, bánh quy hoài sơn, hoài sơn khô xắt lát… Trong đó bún tươi hoài sơn đã được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao.
Năm 2025, doanh nghiệp đã sản xuất hơn 857 tấn sản phẩm khoai mài chế biến sâu, đạt doanh thu trên 30 tỷ đồng, tăng gấp ba lần so với giai đoạn chỉ tiêu thụ khoai mài tươi. “Chúng tôi không chỉ bán nông sản mà hướng đến cung cấp sản phẩm dinh dưỡng tiện lợi, phù hợp với nhịp sống hiện đại. Nhờ chế biến sâu, giá trị khoai mài tăng lên từ 3–4 lần so với trước đây”, ông Lâm Ngọc Nhâm, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Nông nghiệp – Thương mại – Du lịch Bầu Mây, cho biết.
Cũng lựa chọn con đường chế biến sâu để nâng tầm khoai mài, Công ty TNHH Hoài Sơn Foods (xã Phước Hải) đã liên kết với nông dân trồng khoai mài theo hướng hữu cơ, đồng thời đầu tư hơn 1,1 tỷ đồng xây dựng nhà xưởng, mua sắm hệ thống máy rửa, cắt lát, sấy, hút chân không và đóng lon. Từ đó, các sản phẩm như bột khoai mài và khoai mài cắt lát sấy khô mang thương hiệu Sâm Hoài Sơn Việt Nam ra đời, từng bước chinh phục thị trường.
Theo tính toán, để sản xuất 1 kg bột khoai mài cần khoảng 10 kg nguyên liệu tươi, song giá bán đạt khoảng 1,4 triệu đồng/kg, cao hơn so với khoai mài tươi (giá khoai mài tươi tại vùng Phước Hải 100.000 đồng/kg). Ông Đinh Công Trường, Giám đốc Công ty TNHH Hoài Sơn Foods, chia sẻ: “Chế biến sâu giúp chúng tôi chủ động từ khâu trồng đến tiêu thụ, hạn chế phụ thuộc vào thương lái. Sản phẩm giữ được giá trị dinh dưỡng, dễ bảo quản, vận chuyển và phù hợp với nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng”.
Hiện sản phẩm của Hoài Sơn Foods đã được chứng nhận OCOP 3 sao và cấp mã số vùng trồng với diện tích 3 ha, tạo nền tảng để mở rộng sản xuất và tiếp cận các kênh phân phối hiện đại.
Theo đánh giá của ngành nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh, chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế của khoai mài mà còn góp phần tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Khi nông sản được chế biến, giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn ở khâu sản xuất trong nước, thay vì “chảy” vào các khâu trung gian.
Bên cạnh đó, chế biến sâu còn giúp đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm và tính tiện lợi. Đây là yếu tố then chốt để nông sản địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại, đặc biệt là hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử.
Cần chính sách “tiếp sức” doanh nghiệp, người trồng khoai mài
Dù đạt được những kết quả bước đầu, song các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất, chế biến khoai mài đang đối mặt với không ít khó khăn như vốn đầu tư lớn, yêu cầu cao về công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng thương hiệu.
Thời gian qua, ngành nông nghiệp TP. Hồ Chí Minh đã hỗ trợ một số doanh nghiệp, hợp tác xã về máy móc, ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển giao kỹ thuật, xúc tiến thương mại, kết nối thị trường và phát triển chương trình chế biến sâu. Đồng thời, ngành cũng khuyến khích các doanh nghiệp, hợp tác xã hình thành vùng nguyên liệu ổn định, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị.
Theo Chi cục Phát triển nông thôn TP. Hồ Chí Minh, chính sách hỗ trợ đã giúp nhiều mô hình nông nghiệp phát triển theo hướng xanh, bền vững. Cụ thể, việc hỗ trợ máy móc nhằm giúp nông dân giảm tổn thất, giảm chi phí vật tư, giảm thời gian, bảo vệ sức khỏe cho người nông dân; đồng thời khi có sự tham gia của máy móc thiết bị trong sản xuất còn giúp tăng sản phẩm chế biến sâu, nâng cao giá trị, chất lượng cho sản phẩm, tạo ra sản phẩm xuất khẩu chất lượng, nâng giá trị gia tăng cho sản phẩm để đưa sản phẩm ra thị trường, tạo việc làm ổn định cho người dân nông thôn…
Tuy nhiên, việc hỗ trợ này vẫn còn hạn chế. Theo các doanh nghiệp, để mô hình chế biến sâu thực sự lan tỏa, rất cần sự đồng hành, “tiếp sức” của nhà nước, của ngành nông nghiệp bằng các cơ chế, chính sách hỗ trợ cho lĩnh vực chế biến sâu sản phẩm nông sản, chính sách ưu đãi về vốn vay, khuyến nông, khuyến công, để thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ.
Thực tế cho thấy, chế biến sâu không chỉ giúp nâng cao giá trị và lợi nhuận cho sản phẩm, mà còn là giải pháp then chốt để giải quyết bài toán đầu ra cho nông sản, thu nhập cho nông dân. Sản phẩm chế biến có khả năng bảo quản lâu, vận chuyển xa và đáp ứng thị hiếu đa dạng của người tiêu dùng hiện đại.
Câu chuyện khoai mài vì thế không chỉ là câu chuyện của một loại nông sản, mà còn là minh chứng sinh động cho tư duy làm nông nghiệp mới: sản xuất gắn với thị trường, nâng cao giá trị gia tăng và đặt người nông dân ở trung tâm của chuỗi giá trị.
Loading ...