Hương vị Tết ở Làng nghề cá khô Bình Thắng

Những ngày giáp Tết, dưới ánh nắng hanh vàng của buổi sáng, bầu không khí lành lạnh đã len lỏi, bao trùm ở quê biển. Làng nghề cá khô Bình Thắng (xã Bình Đại) rôm rả hơn thường lệ.

Từ sáng sớm, không khí lao động ở làng nghề đã bắt đầu nhộn nhịp. Cá tươi theo ghe về cảng, theo chân người dân vào từng sân nhà trong làng và được làm sạch, xẻ phơi, ướp tẩm gia vị… tạo nên nhịp điệu quen thuộc của một làng nghề ven biển đã hình thành gần trăm năm.

Phơi khô tại Làng nghề cá khô Bình Thắng.

Tạo sinh kế, giữ nghề, giữ biển

Làng nghề cá khô Bình Thắng đã hình thành gần trăm năm, gắn bó mật thiết với đời sống của bao thế hệ cư dân ven biển. Ở đây, làm cá khô không chỉ là nghề, mà còn là cách người dân “giữ” biển, giữ sinh kế ổn định.

“Ngày trước, cá lớn bán cho thương lái, cá nhỏ như cá đù, cá chỉ vàng còn dư thì đem làm khô để dành. Dần dần, nghề hình thành, người trong làng quen tay, quen mùi, quen cả vị cá. Làm lâu năm rồi, chỉ cần nghe mùi hay nếm là biết có phải khô Bình Thắng hay không”, ông Bùi Minh Hồng- nguyên Trưởng Ban Quản lý làng nghề cá khô Bình Thắng kể về lịch sử hình thành làng nghề là như vậy.

Ngay khi những con tàu đánh bắt cập bến, cá được đưa thẳng từ cảng về từng hộ dân trong làng. Cá không nằm lâu ở Cảng cá Bình Thắng, không qua trung gian, về tới sân nhà là bắt đầu được làm sạch, xẻ thân, ướp muối theo kinh nghiệm truyền đời rồi chờ nắng. Người trong làng nói vui, chỉ cần nhìn sân phơi đầy cá là biết Tết đã cận kề.

Nghề làm cá khô ở Bình Thắng tạo việc làm cho rất nhiều lao động nhàn rỗi. Nam hay nữ, già hay trẻ đều có thể tham gia tùy sức. Phụ nữ và người lớn tuổi chiếm số đông, trẻ em phụ giúp cha mẹ xếp cá, trở cá sau giờ học. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn, quen nắng, quen gió và quen mùi cá biển.

Giữa sân phơi cá đù đang lên màu nắng, bà Nguyễn Thị Em, 73 tuổi, cẩn thận trở từng con cá bằng đôi tay rám đen màu năm tháng. Hơn 40 năm gắn bó với nghề, bà Em coi cá khô như một phần cuộc sống. “Nhờ nghề này mà gia đình tôi sống khỏe, nuôi con, nuôi cháu tới ngày hôm nay”, bà nói, giọng chậm rãi nhưng chắc nịch.

Theo bà Em, cá vừa mua từ cảng về sẽ được làm sạch, ướp gia vị qua 1 đêm. Sáng hôm sau, chỉ cần nắng lên là bắt đầu xếp cá ra sàn phơi. “Khoảng 2 nắng là được. Làm khô cũng dễ, chừng 2kg cá tươi ra được 1kg cá khô”, bà chia sẻ cách làm khô đù.

Cá khô của gia đình bà Em chủ yếu bán cho thương lái đưa đi các chợ trong và ngoài tỉnh. Trước đây, bà đã từng được cán bộ khuyến công ở tỉnh quan tâm hỗ trợ giàn phơi inox, tủ đông, giúp việc bảo quản và sản xuất ổn định hơn.

Không riêng bà Em, ở Bình Thắng có nhiều người gắn bó cả đời với nghề nắng gió này. Bà Nguyễn Thị Kiềng, 83 tuổi, đã hơn 60 năm làm thuê nghề cá khô. “Mười mấy tuổi là tôi đã học làm rồi. Nghề này phải đứng ngoài trời nắng, trở từng con cá, nhưng quen rồi thì không thấy cực khổ”, bà Kiềng nói, ánh mắt vẫn ánh lên sự bình thản.

Xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường

Nếu như những người lớn tuổi coi cá khô là ký ức, thì với lớp lao động trẻ hơn, nghề này là sinh kế ổn định. Chị Nguyễn Thị Huệ, mới vào nghề khoảng 4 năm, từng làm thuê ở cảng biển. So với công việc trước đây, chị cho rằng làm cá khô “nhàn hơn, ít rủi ro, làm nhiêu cũng bán hết”. Những năm gần đây, cá về nhiều, “làm không đủ bán”, chị Huệ nói, và cho rằng được làm gần nhà là điều quý giá với phụ nữ ven biển.

Bà Nguyễn Thị Huệ và bà Nguyễn Thị Nguyệt đang xếp cá sau tẩm ướp lên giàn phơi cho kịp nắng.

Vụ khô phục vụ Tết là thời điểm sôi động nhất trong năm. Bà Nguyễn Thị Nguyệt, 65 tuổi cho biết, có ngày chỉ làm vài tiếng, nhưng khi cá về nhiều thì làm liên tục từ sáng đến chiều, có hôm tới 10 tiếng. “Công việc ngày Tết cũng vậy thôi, nhưng giá khô cao hơn ngày thường”, bà Nguyệt nói.

Theo bà Nguyệt, cá linh khô bán dịp Tết thường cao hơn so với ngày thường khoảng 5-7 ngàn đồng/kg, dao động khoảng 120-130 ngàn đồng/kg. Để có được 1kg cá khô thành phẩm, phải cần hơn 5kg cá tươi. Mức giá nhích lên không quá nhiều nhưng đủ giúp người làm nghề có thêm thu nhập, trang trải Tết.

Điểm đặc trưng của cá khô Bình Thắng là cách làm hoàn toàn tự nhiên: Cá tươi chỉ ướp muối và đường vừa phải, giữ trọn vị ngọt của cá biển. Từ khô mặn với cá đù, cá mối, cá đục đến khô cá lạt như cá hố, cá lạt mỡ rồi khô một nắng có cá đù, cá lưỡi trâu… Hầu như, loại cá nào có nguyên liệu, người dân đều có thể làm khô.

Theo ông Bùi Minh Hồng, giai đoạn nghề phát triển mạnh nhất bắt đầu từ khoảng năm 2008 đến nay, khi nguồn cá dồi dào và thị trường tiêu thụ ổn định. Khô thành phẩm chủ yếu được đưa đi các chợ đầu mối trong và ngoài tỉnh theo cách truyền thống. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu không ổn định. Khi thiếu cá, nhiều hộ phải mua nguyên liệu từ Kiên Giang, chi phí cao khiến lợi nhuận giảm. Sản phẩm vẫn chưa xuất khẩu được, chủ yếu phục vụ thị trường nội địa.

Bà Đoàn Thị Ngọc Hà- Phó Chủ tịch UBND xã Bình Đại cho biết, làng nghề cá khô Bình Thắng đã được công nhận là làng nghề truyền thống từ năm 2007. Nhiều năm qua, làng nghề đóng góp tích cực cho đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương. Hiện xã có 7 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao; trong đó, nhiều sản phẩm từ khô của làng nghề.

Cũng theo bà Đoàn Thị Ngọc Hà, địa phương xác định việc giữ gìn và phát triển làng nghề không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là trách nhiệm bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục hỗ trợ nâng cao chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu “Cá khô Bình Thắng”, mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua chuyển đổi số và thương mại điện tử; đồng thời, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các chính sách hỗ trợ vốn, đào tạo nghề.

Về thăm làng nghề cá khô ven biển Bình Thắng, nhìn thấy những giàn phơi dưới bầu trời đầy nắng và óng ánh lên màu bàng bạc của cá đù, cá đổng, màu đỏ au của cá linh, màu hanh vàng của cá lưỡi trâu… chúng tôi càng cảm nhận rõ niềm vui và hương vị Tết rất riêng của làng nghề. Đó không chỉ là mùi hương cá biển, mà còn gợi cảm nhận sâu sắc và đáng trân quý về sự bền bỉ, chịu thương chịu khó của người dân nơi ngập tràn nắng gió quê biển. Để hôm nay, làng nghề được gìn giữ qua gần trăm năm và mỗi mùa xuân về, người trong làng được tiếp tục an vui, phấn khởi và giữ trọn niềm tin với biển.

Nguồn tin: baovinhlong.com.vn (Huyền Trang st)