Hiệu quả bước đầu từ mô hình trồng, chế biến măng tre Trinh tại Na Hang

Đề tài do Hạt Kiểm lâm khu vực V – Tuyên Quang (Hạt) chủ trì thực hiện, triển khai từ tháng 8/2023 đến tháng 7/2026. Mục tiêu của đề tài là xây dựng mô hình trồng, thâm canh và chế biến măng tre Trinh, từng bước hình thành sản phẩm hàng hóa có giá trị, hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP của địa phương.
Xây dựng mô hình trồng tre Trinh
Ngay sau khi đề tài được phê duyệt, Hạt Kiểm lâm khu vực V – Tuyên Quang đã triển khai điều tra, đánh giá thực trạng trồng, chế biến và tiêu thụ măng tre Trinh trên địa bàn. Nhóm thực hiện đề tài đã xây dựng mẫu phiếu khảo sát và tiến hành điều tra 150 hộ dân tại các địa phương có diện tích tre Trinh như xã Khâu Tinh, xã Sơn Phú của huyện Na Hang cũ (nay là xã Hồng Thái và xã Yên Hoa, tỉnh Tuyên Quang) và xã Tri Phú, huyện Chiêm Hóa cũ (nay là xã Tri Phú, tỉnh Tuyên Quang).

Qua điều tra cho thấy, tre Trinh là loài cây bản địa phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của vùng núi Tuyên Quang, có khả năng sinh trưởng tốt và cho sản lượng măng ổn định. Tuy nhiên, trước đây việc trồng, khai thác và chế biến măng tre chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, chưa hình thành được chuỗi sản xuất – chế biến – tiêu thụ rõ ràng.
Trên cơ sở kết quả khảo sát, nhóm thực hiện đề tài đã xây dựng mô hình trồng mới tre Trinh với diện tích 3 ha tại hai xã Yên Hoa và Hồng Thái. Trong đó, xã Yên Hoa triển khai trên diện tích 2 ha với sự tham gia của 4 hộ dân, còn xã Hồng Thái 1 ha với 1 hộ tham gia.

Đơn vị chủ trì đã cung cấp 1.500 cây giống, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật xử lý thực bì, đào hố, trồng và chăm sóc cây theo đúng quy trình kỹ thuật. Việc trồng cây được triển khai vào tháng 3 – 4/2024, đảm bảo mật độ và quy cách theo thiết kế của mô hình.
Sau hơn một năm triển khai, kết quả theo dõi cho thấy tỷ lệ cây sống đạt trên 90%. Cây sinh trưởng và phát triển tốt, chiều cao trung bình đạt từ 1,8 đến 3,5 m. Đặc biệt, nhiều khóm tre đã bắt đầu cho măng, cho thấy khả năng thích nghi và phát triển tốt của cây tre Trinh tại khu vực.

Song song với mô hình trồng mới, đề tài cũng triển khai mô hình thâm canh khai thác măng tre Trinh trên diện tích 4 ha tại xã Hồng Thái. Ba hộ dân được lựa chọn tham gia mô hình đã được hỗ trợ phân bón, kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch và bảo quản măng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Từng bước hình thành mô hình chế biến măng khô
Một trong những nội dung quan trọng của đề tài là xây dựng mô hình chế biến măng tre Trinh nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tạo đầu ra ổn định cho người dân.
Qua khảo sát thực tế, nhóm thực hiện đề tài đã lựa chọn hộ gia đình ông Phùng Thừa Quý, thôn Nà Lạ, xã Hồng Thái để xây dựng mô hình chế biến măng khô. Đây là hộ có kinh nghiệm trong thu mua và sơ chế măng, đồng thời có điều kiện đầu tư cơ sở chế biến.

Hạt Kiểm lâm khu vực V – Tuyên Quang đã hỗ trợ và hướng dẫn hộ gia đình về quy trình sơ chế, luộc và sấy khô măng tre Trinh theo kỹ thuật phù hợp nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm. Qua đánh giá bước đầu, lò sấy của cơ sở cơ bản đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tuy nhiên hệ thống thiết bị còn đơn giản và cần tiếp tục được cải tiến, nâng cấp để nâng cao hiệu quả chế biến.
Hiện nay, vào mùa thu hoạch măng, cơ sở của ông Phùng Thừa Quý thu mua măng tươi từ các hộ dân trong khu vực với khối lượng khoảng 500 – 700 kg mỗi ngày. Măng sau khi thu mua được sơ chế, luộc và sấy khô theo quy trình kỹ thuật đã được hướng dẫn.
Việc hình thành cơ sở chế biến bước đầu đã tạo đầu ra ổn định cho măng tre Trinh, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Đồng thời, đây cũng là tiền đề để xây dựng chuỗi liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ sản phẩm trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, đề tài cũng tổ chức nhiều hoạt động tập huấn và chuyển giao kỹ thuật cho người dân. Hai lớp tập huấn về nhân giống, trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến măng tre Trinh đã được tổ chức với sự tham gia của 102 người dân tại các xã Yên Hoa và Hồng Thái.
Ngoài ra, các hộ dân tham gia đề tài còn được tổ chức tham quan, học tập kinh nghiệm về mô hình trồng và chế biến tre Trinh tại một số địa phương khác nhằm nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất.
Hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP từ măng tre Trinh
Một mục tiêu quan trọng của đề tài là xây dựng sản phẩm măng khô tre Trinh trở thành sản phẩm OCOP của địa phương, qua đó nâng cao giá trị và thương hiệu cho sản phẩm.
Hiện nay, nhóm thực hiện đề tài đang tiến hành xây dựng hồ sơ tham gia đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cho sản phẩm măng khô tre Trinh. Công việc này đã hoàn thành trong năm 2025, sau khi hoàn thiện các tiêu chí về chất lượng sản phẩm, bao bì, nhãn mác và quy trình sản xuất.
Theo ông Khổng Văn Quang, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực V – Tuyên Quang, đơn vị chủ trì đề tài cho biết, việc triển khai đề tài đã bước đầu mang lại những kết quả tích cực.
“Qua quá trình triển khai thực hiện, các mô hình trồng và thâm canh tre Trinh cho thấy cây sinh trưởng và phát triển tốt, tỷ lệ sống đạt trên 90%. Người dân đã từng bước nắm bắt được kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến măng. Đây là cơ sở quan trọng để nhân rộng mô hình trong thời gian tới”, ông Khổng Văn Quang nhấn mạnh.

Cũng theo ông Khổng Văn Quang, trong thời gian tới đơn vị sẽ tiếp tục theo dõi quá trình sinh trưởng của các mô hình trồng tre Trinh, hoàn thiện các báo cáo chuyên môn và hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc, khai thác măng tre Trinh.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục cải tạo, nâng cấp hệ thống lò sấy nhằm nâng cao công suất chế biến, phấn đấu đạt công suất từ 1–2 tấn măng tươi mỗi mẻ sấy. Đồng thời hoàn thiện hồ sơ để sản phẩm măng khô tre Trinh đủ điều kiện tham gia đánh giá, phân hạng OCOP”, ông Khổng Văn Quang cho biết thêm.
Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, mô hình trồng và chế biến măng tre Trinh không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế rừng mà còn mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng cao Na Hang. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong việc phát triển lâm nghiệp gắn với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.

Đỗ Hùng