Giữ nghề nơi đất khó – khi chính quyền ‘thắp lửa’ cho dân

Từ tự cung tự cấp đến sản phẩm OCOP xuyên biên giới

Nghề dệt thổ cẩm tại Na Loi vốn là nét văn hóa truyền thống được truyền thụ qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu ấy chỉ quẩn quanh trong nếp nhà, phục vụ nhu cầu mặc của chị em phụ nữ, hay làm sính lễ trong những dịp cưới hỏi. Bước ngoặt thực sự đến khi cấp ủy, chính quyền địa phương bắt tay vào xây dựng những đề án cụ thể, sát sườn với thế mạnh của dân bản.

Đó là thời điểm năm 2019, khi chính quyền huyện Kỳ Sơn cũ và tỉnh Xiêng Khoảng, nước bạn Lào ký kết thỏa thuận mở rộng quy mô của chợ phiên Nậm Cắn, với việc tạo điều kiện cho người dân giao thương, nâng cao hoạt động của chợ biên giới, thúc đẩy phát triển kinh tế vùng giáp biên. Đích thân lãnh đạo xã Na Loi đã thị sát hoạt động của chợ biên Nậm Cắn và nhận thấy giá trị tiềm năng đối với bà con quê mình. Vậy là, một kế hoạch đưa sản phẩm thủ công truyền thống của địa phương đến với nước bạn đã được xây dựng. Bản Piêng Lau và bản Na Loi, 2 bản “có nghề” của xã Na Loi được lựa chọn để thí điểm việc đưa sản phẩm thổ cẩm ra thị trường.

Lần đầu tiên xuất hiện ở chợ biên Nậm Cắn, thổ cẩm Na Loi không dễ gì thu hút được người tiêu dùng. Bởi ngoài việc cạnh tranh về giá cả, để người tiêu dùng có thể chọn mua, họa tiết trên sản phẩm là một yếu tố quan trọng. Không nản lòng với định hướng “xóa đói giảm nghèo” đã được lựa chọn, UBND xã Na Loi lúc bấy giờ, đã tổ chức các lớp tham quan, tập huấn, với việc mời những nghệ nhân có tên tuổi về tại địa phương, trao đổi kinh nghiệm sản xuất thổ cẩm hàng hóa cho bà con.

Đích thân Chủ tịch UBND xã Pịt Thị Hà, cũng dành thời gian rảnh rỗi, để tự học hỏi, mày mò, dệt nên những chiếc khăn thổ cẩm, những bộ trang phục cho chính mình, với họa tiết, hoa văn truyền thống đan xen hiện đại. Và trong rất nhiều chuyến công tác ra khỏi địa bàn xã, nữ Chủ tịch UBND xã trẻ tuổi ấy đã giới thiệu thổ cẩm Na Loi đến với nhiều địa phương bằng chính bộ trang phục chị đang mặc. Dần dà, nhiều người biết đến sản phẩm thủ công truyền thống của bà con Na Loi. Thị trường thổ cẩm của địa phương đã được mở rộng dần như thế. Đến năm 2022, bản Na Loi, xã Na Loi được công nhận là “làng nghề thổ cẩm”, khi số lượng hộ dân tham gia sản xuất, kinh doanh mặt hàng này đã chiếm tới gần 90%.

Không dừng lại ở đó, năm 2022, chính quyền xã Na Loi đã gửi hồ sơ đăng ký tham gia đánh giá sản phẩm OCOP và được chứng nhận đạt tiêu chuẩn 3 sao. Đây thực sự là cơ hội để thổ cẩm Na Loi vươn xa hơn nữa.

Minh chứng cho điều này, đến nay, lượng thổ cẩm bán ra tại chợ phiên Nậm Cắn đã chiếm đến 50% thị phần. Từ vài chục hộ tham gia nghề dệt thổ cẩm, đến nay, trên toàn xã đã có vài trăm hộ chuyên tâm sản xuất, tập trung ở hai bản Piêng Lau và Na Loi. Việc chuyển đổi từ tư duy “tự cấp” sang “hàng hóa” chính là minh chứng cho sự nhạy bén của chính quyền khi đưa hơi thở thị trường về với bản làng biên giới.

Từ “cần tiền để mua muối, mua gạo” đến thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng

Sau cuộc cải cách, sáp nhập bộ máy hành chính nhà nước, từ ngày 1/7/2025, xã Na Loi sáp nhập với xã Đoọc Mạy, có tên mới là Na Loi. Cơ hội thúc đẩy nghề truyền thống thêm rộng mở, khi xã hiện nay có 11 bản với hơn 4.300 nhân khẩu. Một kế hoạch mở rộng quy mô sản xuất thổ cẩm ở xã nghèo vùng biên này đã được thực thi, với việc tiếp tục tuyên truyền, vận động bà con nhân dân tham gia hợp tác xã. Đối với những hộ chưa có điều kiện để tham gia, đặc biệt là các hộ nghèo, xã có chủ trương kêu gọi nguồn lực để hỗ trợ chị em tiếp cận dần với nghề.

Nếu không sâu sát, không “gần dân”, chính quyền khó có thể thấu cảm được những nỗi lo canh cánh như của bà Lương Thị Khun – một phụ nữ dân tộc Thái tuổi đã cao, mắt đã mờ nhưng vẫn miệt mài bên khung cửi. Đối với những hộ có người già yếu, ít đất sản xuất, nghề dệt không chỉ là giữ gìn văn hóa, mà là cứu cánh để có tiền “mua mắm, mua muối, mua gạo” nuôi con cháu. Bà Lương Thị Khun chia sẻ thêm: “Trước đây, tôi thỉnh thoảng chỉ đan thêu đơn giản, nhưng bây giờ, chị em họ bày cho, tôi làm thêm nhiều sản phẩm nữa rồi, ngày nào cũng làm, học cũng nhanh thôi”.

Chính từ những tiếng lòng mộc mạc ấy, chính quyền xã Na Loi đã xác định nghề dệt là mũi nhọn trong công tác an sinh. Một hệ thống từ Chi hội Phụ nữ đến Đảng ủy xã đã cùng vào cuộc để kết nối giao thương. Sự xuất hiện của mô hình Hợp tác xã đã giúp gom góp sức mạnh nhỏ lẻ thành một khối thống nhất. Ở đó, có những người thợ giỏi thu nhập lên tới 18 triệu đồng/tháng, trở thành những “đầu tàu” kéo cả bản cùng đi lên. Như xã viên Kha Thị Miền, một thành viên Hợp tác xã thổ cẩm Na Loi. Năng động trong suy nghĩ, chị Miền không chỉ miệt mài bên khung cửi mỗi ngày, mà còn tích cực tìm kiếm nhiều mẫu mã mới, tiên phong hướng dẫn cho chị em trong hợp tác xã, để sản phẩm thổ cẩm Na Loi ngày càng đa dạng, hấp dẫn.

Khát vọng từ sự đồng hành

Dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng hơi thở từ thực tế vẫn còn đó những trăn trở. Bà con vẫn mong mỏi một xưởng sản xuất tập trung để chị em có động lực thi đua, mong muốn được hỗ trợ thêm về vốn và nguyên liệu để những hộ khó khăn nhất cũng không bị bỏ lại phía sau. Chủ tịch UBND xã Na Loi Pịt Thị Hà nhấn mạnh: “Sắp tới, xã sẽ gộp lại thành HTX nông nghiệp bao gồm cả mây tre đan, nông sản, trong đó nghề dệt thổ cẩm vẫn là mũi nhọn đi đầu”. Đây không chỉ là kế hoạch kinh tế, mà là cam kết của chính quyền trong việc tạo ra sinh kế bền vững tại chỗ, để người dân Na Loi không còn phải ly hương đi làm ăn xa.

Cuộc chiến xóa đói giảm nghèo ở xã vùng biên Na Loi đang dần trở nên “dễ dàng hơn” không phải vì điều kiện tự nhiên bớt khắc nghiệt, mà vì khoảng cách giữa cán bộ và nhân dân đã được xóa nhòa. Khi ý Đảng được dệt nên từ chính những nhu cầu thiết thực nhất của bà con dân bản, thì sợi dây liên kết ấy sẽ tạo nên những nhịp cầu hạnh phúc bền vững./.

Nguồn: baonghean.vn (Đặng Hòa st)