Giữ lửa nghề kẹo truyền thống bằng hơi thở mới ở làng cổ Đường Lâm

Nửa thế kỷ “giữ lửa” nghề gia truyền

Làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây, Hà Nội) từ lâu đã được biết đến là vùng “đất hai Vua”, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu của nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Không chỉ lưu giữ hệ thống di tích cổ kính, những ngôi nhà đá ong trăm năm tuổi, Đường Lâm còn níu chân du khách bởi một không gian ẩm thực mộc mạc mà tinh tế, được gìn giữ qua bao thế hệ.

Cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác của xứ Đoài, nghề làm kẹo lạc, kẹo dồi, chè lam ở Đường Lâm đã hình thành từ rất sớm, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của người dân địa phương. Trải qua thời gian, những thứ quà quê ấy không chỉ là sản vật thường ngày mà còn trở thành nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của làng cổ.

Bước qua cánh cổng làng rêu phong, cơ sở sản xuất bánh kẹo Quý Thảo hiện ra mộc mạc, gần gũi như chính nếp sinh hoạt của người dân Đường Lâm. Không máy móc ồn ào, không dây chuyền công nghiệp hiện đại, nơi đây vẫn sử dụng những công đoạn thủ công quen thuộc: rang lạc, nấu mạch nha, quấy kẹo, cắt bánh,… Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên nhẫn, khéo léo và kinh nghiệm được đúc kết qua nhiều năm gắn bó với nghề.

Là thế hệ thứ ba tiếp quản xưởng kẹo, chị Nguyễn Thị Thanh Ngân cho biết, từ những nguyên liệu được tuyển chọn và chuẩn bị kỹ lưỡng, dưới bàn tay khéo léo của người thợ, mạch nha được trộn đều cùng vừng trắng để tạo nên những mẻ kẹo vừng thơm ngậy, hoặc hòa quyện với lạc rang thành kẹo lạc dẻo bùi đặc trưng.

Khi kẹo vừa đạt độ chín, từng mẻ được đổ trực tiếp ra khuôn gỗ, sau đó nhanh tay cắt thành các thanh vuông, chữ nhật đều tăm tắp. Kẹo đạt chuẩn không chỉ có mùi thơm tinh khiết của mạch nha, vừng, lạc mà khi thưởng thức còn cảm nhận rõ độ giòn bên ngoài, dẻo dai bên trong.

Cơ sở sản xuất bánh kẹo truyền thống Quý Thảo hôm nay không chỉ là nơi làm ra những mẻ kẹo mang hương vị làng cổ Đường Lâm, mà còn là một “điểm tựa” sinh kế của nhiều gia đình địa phương. Trong không gian xưởng kẹo giản dị, những lao động gắn bó với nghề, phần lớn là người trong dòng họ và bà con lối xóm vẫn ngày ngày cần mẫn bên bếp lửa, tiếp nối công việc mà cha ông đã duy trì suốt nhiều thập kỷ.

Từ một xưởng kẹo quy mô gia đình, Quý Thảo từng bước mở rộng sản xuất, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường. Bình quân mỗi ngày, hàng nghìn chiếc kẹo được làm ra, theo các chuyến hàng tỏa đi nhiều tỉnh, thành, mang theo hương vị quen thuộc của làng quê xứ Đoài. Cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương với mức thu nhập ổn định, nhiều gia đình có thêm điều kiện trang trải cuộc sống, gắn bó lâu dài với nghề.

Bước ngoặt từ “tư duy sạch” và đạt chuẩn OCOP

Theo chủ cơ sở Nguyễn Thị Thanh Ngân, niềm tự hào lớn nhất của xưởng kẹo Quý Thảo chính là cột mốc năm 2019, khi sản phẩm chính thức được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm truyền thống mà còn trở thành động lực quan trọng để chị Ngân mạnh dạn thực hiện những thay đổi toàn diện trong cách tổ chức sản xuất, từng bước đưa xưởng kẹo gia đình phát triển theo hướng bài bản, chuyên nghiệp hơn.

Đặc biệt, với việc được lựa chọn là mô hình điểm trong dự án An toàn thực phẩm gắn với Du lịch, Văn hoá, Ẩm thực tại làng cổ Đường Lâm, nhờ sự tư vấn của các chuyên gia, xưởng đã dứt khoát bỏ những thói quen cũ như đựng nguyên liệu vào bát nhựa, hộp nhựa để thay hoàn toàn bằng đồ inox sạch sẽ.

Không chỉ dừng lại ở trang thiết bị, tác phong làm việc của 10 công nhân tại xưởng cũng được siết chặt. Bước vào ca sản xuất, mọi người đều phải tuân thủ nghiêm ngặt việc đeo găng tay, khẩu trang, đội mũ và mặc tạp dề. Từ chỗ “ngại” làm hồ sơ, nay cơ sở đã vận hành chuyên nghiệp với đầy đủ giấy tờ theo quy chuẩn của Cục An toàn vệ sinh thực phẩm. Sự thay đổi từ những chi tiết nhỏ nhất ấy đã biến một xưởng kẹo làng nghề trở thành một đơn vị sản xuất bài bản, hiện đại mà vẫn giữ được cái “hồn” thủ công.

Nắm bắt xu hướng tiêu dùng hiện đại ít đường, bảo vệ sức khỏe, chị Ngân đã mạnh dạn điều chỉnh công thức gia truyền. Kẹo Quý Thảo giờ đây có vị ngọt thanh, nhẹ nhàng hơn so với lối làm kẹo “ngọt đậm” ngày xưa. “Cơ sở không ngừng học hỏi để điều chỉnh sản phẩm theo hướng ít ngọt, giúp mọi đối tượng từ người già đến trẻ nhỏ đều có thể sử dụng và yêu thích”, chị Ngân chia sẻ.

Thay vì những túi nilon đơn điệu, cơ sở đã ra mắt nhiều mẫu mã hộp giấy sang trọng, vừa nâng tầm thương hiệu, vừa thân thiện với môi trường. Sự kết hợp giữa phong vị truyền thống và tư duy hiện đại đã mang lại “trái ngọt” xứng đáng. Trong những ngày cao điểm Tết, doanh thu của cơ sở tăng gấp 3 lần so với ngày thường. Những hộp kẹo loại 1 đóng gói chỉn chu theo chân du khách đi khắp mọi miền, trở thành món quà biếu trang trọng và ý nghĩa.

Rời xưởng kẹo khi những chuyến hàng cuối ngày đang hối hả chuyển đi, chúng tôi thấy rõ niềm tin trong đôi mắt của người trẻ giữ nghề truyền thống. Với chị Ngân, kẹo Quý Thảo không chỉ là sinh kế, mà là niềm tự hào, hy vọng của gia đình. Hành trình phát triển của bánh kẹo Quý Thảo là minh chứng sống động cho việc khi giá trị truyền thống được kết hợp hài hòa với tư duy chuyên nghiệp và trách nhiệm, những món quà quê mộc mạc hoàn toàn có thể tạo dựng sức sống bền bỉ và vươn xa trong bối cảnh phát triển mới.