Giảm nghèo giai đoạn mới: [Bài 4] Sau cột mốc cuộc sống vẫn tiếp diễn

Chuyển đổi mô hình hiệu quả

Ở ấp 11,xã Khánh Lâm(Cà Mau), cứ mưa dứt là bà Nguyễn Thị Hường lại ra vuông bồn bồn. Nước trong vuông đục hơn, cây dễ hư, bà phải cắt sớm. Vuông bồn bồn nằm sát bên vuông tôm cũ, nơi gia đình bà từng gắn bó nhiều năm. Trước đây, nuôi tôm mang lại thu nhập cao hơn, nhưng rủi ro cũng lớn hơn, phụ thuộc nhiều vào thời tiết và dịch bệnh. Chuyển sang trồng bồn bồn xen canh, công việc vất vả hơn theo cách khác, nhưng đầu ra ổn định hơn, thu hoạch đều hơn.

Đó là lựa chọn phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nước và sức lao động của gia đình. Nhờ sinh kế này, vài năm trở lại đây, cuộc sống gia đình bà Hường bớt chật vật rõ rệt. Hiện nay, nguồn thu đều từ mô hình sinh kế trồngbồn bồngiúp gia đình trang trải sinh hoạt và có chút tích lũy. Đây là một mô hình sinh kế hiệu quả, phù hợp với điều kiện sinh thái ven biển và là kết quả của quá trình tự tìm hướng đi của người dân.

Bà Trần Hồng Ửng, Chủ tịch UBND xã Khánh Lâm, tỉnh Cà Mau, cho biết diện tích trồng bồn bồn trên địa bàn tuy chưa lớn nhưng tăng dần qua từng năm, do hiệu quả sản xuất cao, chi phí đầu tư thấp. Bồn bồn không chỉ là cây thực phẩm mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái. “Thời gian qua, xã phối hợp với ngành chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ người dân cải tiến khâu thu hoạch, bảo quản nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, địa phương kêu gọi doanh nghiệp tham gia bao tiêu, xây dựng thương hiệu để gia tăng giá trị bồn bồn Khánh Lâm”, bà Ửng thông tin. Về công tác giảm nghèo, năm 2026 toàn xã có 217 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 2,79%; có 95 hộ cận nghèo, chiếm 1,22%.

Với bà Hường, thu nhập không đột biến, nhưng đều. Đủ tiền điện, tiền gạo, đủ để con đi học nghề, đủ sửa lại căn nhà cũ đã xuống cấp. So với trước là ổn, nhưng để gọi là yên tâm thì bà vẫn chưa dám chắc.

Điều khiến bà Hường trăn trở không nằm ở hiệu quả của mô hình. Nỗi lo của bà đến từ những rủi ro phía sau thu nhập, những điều rất đời mà mỗi gia đình đều phải đối mặt. Mỗi lần trong nhà có người đau ốm, bà phải cân nhắc kỹ việc đi viện.

Trạm y tế xã gần nhà, nhưng nhiều trường hợp vẫn phải lên tuyến trên. Tiền xe, tiền thuốc, tiền ăn ở trong những ngày điều trị không nằm trong kế hoạch chi tiêu thường tháng.

Những tính toán như vậy không xuất hiện trong bất kỳ bảng thống kê nào về giảm nghèo. Nhưng chính chúng quyết định việc một gia đình có thể tiếp tục đi lên hay phải chững lại khi gặp biến cố. Giữa “đủ sống” và “đủ vững” là một khoảng cách mà người trong cuộc cảm nhận rất rõ.

Sinh kế ổn định

Ở Khánh Lâm, không chỉ gia đình bà Hường. Nhiều hộ khác cũng cải thiện đời sống nhờ nuôi tôm, trồng bồn bồn, làm nghề phụ theo mùa. Có nhà dựng lại được căn nhà chắc chắn hơn, có nhà đầu tư thêm máy móc phục vụ sản xuất. Những kết quả ấy là thật và cần được nhìn nhận đúng.

Tuy nhiên, chặng đường sau đó không giống một vạch đích. Nó giống một đoạn đường mới bằng phẳng hơn trước, nhưng vẫn nhiều ổ gà. Khi con đến tuổi học lên cao, chi phí tăng lên rõ rệt. Khi gặp thiên tai hay ốm đau, khoản thu dù đều vẫn khó đủ để chống đỡ nếu kéo dài. Trong những thời điểm ấy, người dân buộc phải tự xoay xở bằng cách cắt giảm chi tiêu, bán bớt tư liệu sản xuất hoặc vay mượn.

Điều này cho thấy, vấn đề không nằm ở việc sinh kế có hiệu quả hay không, mà ở chỗ thu nhập ấy chưa đi kèm những tầng đệm đủ dày để người dân thật sự yên tâm trước rủi ro đời sống. Khi thiếu các điểm tựa như dịch vụ y tế thuận tiện, chi phí giáo dục phù hợp hay cơ chế chia sẻ rủi ro trong cộng đồng, thành quả cải thiện thu nhập vẫn dễ bị bào mòn.

Nhìn từ đời sống ở Khánh Lâm,giảm nghèokhông phải là một khoảnh khắc, mà là một quá trình kéo dài. Nó không kết thúc khi thu nhập tăng lên hay căn nhà được sửa lại. Nó chỉ thực sự bền khi người dân có thể đi tiếp mà không phải luôn nơm nớp lo một cú trượt ngã.

Giảm nghèo, trong như trường hợp của bà Hường không còn là câu chuyện của thành tích hay chỉ tiêu. Nó là câu chuyện rất đời: một gia đình có dám đầu tư cho vụ sau hay không, có dám cho con theo đuổi việc học đến nơi đến chốn hay không, có đủ yên tâm để không bán đi tư liệu sinh kế khi gặp biến cố hay không.

Có lẽ, thước đo sâu nhất của giảm nghèo trong giai đoạn mới không nằm ở những con số được công bố mỗi năm. Nó nằm ở việc người dân có thể sống duy trì sinh kế, lo học hành cho con và xoay xở trước những rủi ro thường nhật mà không phải đánh đổi những gì vừa gây dựng được.

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn (Đình An St)