Lạc đỏ: cây xóa đói, giảm nghèo vùng cao Si Ma Cai

Lạc đỏ là giống cây trồng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu mát mẻ, đất đai nghèo dinh dưỡng và độ dốc lớn, đây là những đặc điểm phổ biến tại Si Ma Cai. Nhờ bộ rễ khỏe, khả năng cố định đạm tự nhiên, cây lạc không chỉ cho giá trị kinh tế mà còn góp phần cải tạo đất, hạn chế xói mòn và nâng cao độ phì cho ruộng nương.

Thực tế sản xuất cho thấy, lạc đỏ Si Ma Cai có hạt đều, vỏ mỏng, nhân đỏ sẫm, hàm lượng dầu và protein cao, mùi vị thơm bùi đặc trưng. Sản phẩm lạc đỏ không chỉ được tiêu thụ dưới dạng lạc củ, lạc nhân khô mà còn là nguyên liệu chế biến nhiều món ăn truyền thống, bánh kẹo, dầu thực vật và thức ăn chăn nuôi. Đây chính là lợi thế khác biệt để lạc đỏ Si Ma Cai có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.

Mặc dù có nhiều ưu thế, song việc sản xuất và tiêu thụ lạc đỏ Si Ma Cai trong thời gian qua vẫn còn những hạn chế. Phần lớn sản phẩm vẫn được bán dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nhiều vào thương lái. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, kỹ thuật canh tác chưa đồng đều khiến năng suất và chất lượng chưa ổn định.

Đặc biệt, việc thiếu mộtthương hiệu chính thứcđã khiến lạc đỏ Si Ma Cai gặp khó trong cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại trên thị trường. Người tiêu dùng khó nhận diện nguồn gốc, còn người sản xuất dễ bị ép giá. Đây là “nút thắt” lớn nhất khiến tiềm năng của cây lạc đỏ chưa được khai thác đúng mức.

Xây dựng nhãn hiệu, bước đi tất yếu để nâng tầm giá trị

Trước đây, địa phương chưa có quy định cụ thể nào cho việc phát triển sản xuất và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm lạc đỏ Si Ma Cai. Các chương trình đào tạo, tập huấn chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, xây dựng thương hiệu chủ yếu còn manh mún, chưa có sự tham gia từ các tác nhân liên quan, đặc biệt là người sản xuất. Các chương trình chủ yếu còn mang tính hành chính, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, chưa tạo được sân chơi lành mạnh, có sức hút để phát triển sản xuất và xây dựng thương hiệu có các sản phẩm nông nghiệp…

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, việcxây dựng và phát triển nhãn hiệu tập thể “lạc đỏ Si Ma Cai”được xem là bước đi tất yếu. Nhãn hiệu không chỉ là công cụ pháp lý để bảo vệ sản phẩm mà còn là “giấy thông hành” giúp lạc đỏ Si Ma Cai tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Bà Nguyễn Việt Hà, Trưởng phòng Nghiên cứu ứng dụng và Phát triển công nghệ – Trung tâm Chuyển giao công nghệ và Khuyến nông (Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam), cho biết, vừa qua Trung tâm đã phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ Xây dựng nhãn hiệu tập thể cho lạc đỏ Si Ma Cai, thông qua việc xây dựng nhãn hiệu tập thể, các tiêu chuẩn về chất lượng, quy trình sản xuất, sơ chế và bảo quản được thống nhất. Người dân tham gia sản xuất buộc phải tuân thủ quy chế sử dụng nhãn hiệu, từ đó nâng cao ý thức giữ gìn uy tín chung. Khi chất lượng được kiểm soát đồng bộ, sản phẩm mang nhãn hiệu sẽ tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng.

Hiện nay, diện tích đất sản xuất nông nghiệp của xã Si Ma Cai và xãSín Chéng (được tách ra từ huyện Si Ma Cai trước đây)khoảng trên 1.000 ha, trong đó, đất trồng lạc 354 ha, đậu tương 372 ha, đất trồng lúa 1 vụ khoảng 200 ha, rau trái vụ 85 ha… Những sản phẩm này được địa phương định hướng phát triển kết hợp vớidu lịchnông nghiệp nông thôn dựa trên các tài nguyên tự nhiên và văn hóa của Si Ma Cai. Tuy nhiên, diện tích canh tác nhỏ lẻ, manh mún, năng suất thấp, khoảng 1 tấn/ha.

Quản lý nhãn hiệu gắn với tổ chức sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ

Để nhãn hiệu lạc đỏ Si Ma Cai thực sự phát huy hiệu quả, khẳng định thương hiệu và giá trị, theo bà Hà yếu tố then chốt nằm ởmô hình quản lý và tổ chức sản xuất. Việc giao quyền quản lý nhãn hiệu cho một tổ chức đủ năng lực như hợp tác xã hoặc hội nghề nghiệp giúp đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bền vững.

Song song với đó, cần thúc đẩy liên kết chặt chẽ giữa nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp thu mua, chế biến. Khi người sản xuất tham gia vào chuỗi giá trị, lợi ích kinh tế được phân bổ hài hòa hơn, rủi ro thị trường giảm bớt. Đây cũng là cơ sở để mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao sản lượng mà vẫn đảm bảo chất lượng đồng nhất.

Cũng theo bà Hà, muốn thương hiệu lạc đỏ Si Ma Cai vươn xa, không thể chỉ dừng lại ở sản phẩm thô. Việcđa dạng hóa sản phẩmtheo hướng sơ chế, chế biến sâu là hướng đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị. Các sản phẩm như lạc rang, lạc luộc đóng gói, dầu lạc, bơ lạc hay bánh kẹo truyền thống… từ lạc đỏ không chỉ kéo dài thời gian bảo quản mà còn phù hợp với nhiều phân khúc thị trường.

Bên cạnh thị trường nội địa, lạc đỏ Si Ma Cai hoàn toàn có thể hướng tới phân khúc quà tặng, sản phẩm OCOP và kết hợp với du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm vùng cao. Khi câu chuyện về nguồn gốc, văn hóa và sinh kế của người dân địa phương được lồng ghép trong sản phẩm, giá trị thương hiệu sẽ được nâng lên rõ rệt.

Đặc biệt, một thương hiệu mạnh không thể thiếu hoạt động truyền thông bài bản. Với lạc đỏ Si Ma Cai, truyền thông cần tập trung làm nổi bật những giá trị khác biệt như điều kiện sinh thái đặc thù, phương thức canh tác truyền thống, chất lượng tự nhiên và vai trò trong phát triển sinh kế vùng cao.

Việc ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, mạng xã hội sẽ giúp sản phẩm tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm khâu trung gian. Đồng thời, tham gia các hội chợ nông sản, sự kiện xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh cũng là kênh quảng bá hiệu quả, giúp thương hiệu lạc đỏ Si Ma Cai từng bước khẳng định vị thế.

Hướng tới phát triển bền vững

Phát triển thương hiệu lạc đỏ Si Ma Cai không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn hướng tớiphát triển bền vững. Cây lạc góp phần cải tạo đất, giảm sử dụng phân bón hóa học, phù hợp với xu hướng nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Khi sản xuất ổn định, thu nhập người dân được cải thiện, áp lực di cư lao động giảm, đời sống văn hóa – xã hội vùng cao được củng cố.

Về lâu dài, thương hiệu lạc đỏ Si Ma Cai có thể trở thành nền tảng để phát triển chỉ dẫn địa lý, nâng cao hơn nữa giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường trong nước và quốc tế.

“Lạc đỏ Si Ma Cai là sản phẩm nông nghiệp giàu tiềm năng, hội tụ nhiều giá trị về kinh tế, sinh thái và văn hóa. Đối với những sản phẩm nông sản mang sắc thái bản địa, người nông dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc vùng cao không chỉ là những sản phẩm mang tính hàng hóa mà còn mang đậm giá trị văn hóa, tinh thần. Tuy nhiên, để thương hiệu lạc đỏ Si Ma Cai vươn xa, cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, tổ chức sản xuất và người dân. Từ việc xây dựng nhãn hiệu, quản lý chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm đến đẩy mạnh truyền thông và liên kết thị trường, mỗi bước đi đều đóng vai trò quan trọng…”, bà Hà nhấn mạnh.

Khi những giải pháp ấy được triển khai một cách bài bản và bền bỉ, lạc đỏ Si Ma Cai không chỉ là cây trồng xóa đói giảm nghèo mà còn trở thànhbiểu tượng nông sản đặc trưng của vùng cao Lào Cai, góp phần đưa thương hiệu nông nghiệp địa phương vươn xa trên bản đồ thị trường nông sản cả nước.