Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao: Cơ hội tái cơ cấu ngành lúa gạo

Việc tham gia đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, An Giang kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng, giúp ngành lúa gạo địa phương chuyển mạnh sang hướng tăng trưởng xanh, nâng cao giá trị hạt gạo, tăng thu nhập cho nông dân và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Thay đổi tư duy sản xuất

An Giang hiện có trên 600.000 ha đất sản xuất lúa, mỗi năm gieo trồng hơn 1,3 triệu ha, cho sản lượng bình quân đạt khoảng 9 triệu tấn. Tuy nhiên, ngành lúa gạo của tỉnh đang đối mặt với nhiều thách thức. Do biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, chi phí đầu vào tăng cao; liên kết sản xuất, tiêu thụ thiếu bền vững; hiệu quả kinh tế chưa tương xứng và phát thải khí nhà kính lớn.

Trong bối cảnh đó, việc triển khai đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” theo Quyết định số 1490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ được xem là hướng đi chiến lược, tạo động lực để An Giang tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị, phát triển bền vững và thân thiện môi trường.

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, nhiều nông dân An Giang đã mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác. Các tiến bộ kỹ thuật, đặc biệt là máy sạ cụm, được áp dụng rộng rãi, giúp giảm lượng giống gieo sạ, tăng độ đồng đều ruộng lúa và tiết kiệm chi phí sản xuất. Đề án không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn từng bước hình thành phương thức sản xuất lúa hiện đại, bền vững.

Tham gia đề án, ông Nguyễn Hoàng Văn (nông dân xã Bình Mỹ) cho biết, quy trình sản xuất được áp dụng khá nghiêm ngặt như: sạ thưa, giảm phân, giảm thuốc và ghi chép đầy đủ nhật ký sản xuất. Sau nhiều vụ, ruộng lúa phát triển đồng đều, ít sâu bệnh, chi phí giảm nhưng năng suất vẫn đảm bảo, giúp nông dân đạt lợi nhuận cao hơn.

Ông Văn đánh giá, hiệu quả của đề án vượt mong đợi của người nông dân. So với trước đây, chi phí sản xuất mỗi ha lúa đã giảm vài triệu đồng, trong khi giá bán lại cao hơn. Tham gia đề án, nông dân làm lúa vừa nhẹ công, vừa có thu nhập ổn định nên rất phấn khởi.

Tham gia đề án từ ngày đầu tỉnh triển khai, ông Trần Văn Tuấn, nông dân xã Thoại Sơn cho biết, thay đổi lớn nhất trong suy nghĩ của ông là về tư duy sản xuất. Trước đây, ông nghĩ bón nhiều phân, phun nhiều thuốc thì lúa mới trúng mùa. Tuy nhiên, khi canh tác theo quy trình mới, sạ thưa, giảm phân và thuốc nhưng cây lúa phát triển khỏe mạnh, cho năng suất cao, đất ruộng tơi xốp, không còn chai cứng như trước.

“Việc giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trên đồng ruộng giúp hạn chế ô nhiễm môi trường. Rơm rạ sau thu hoạch cũng được thu gom thay vì đốt ngoài đồng, góp phần cải thiện chất lượng không khí. Sản xuất lúa trồng theo đề án chất lượng vượt trội. Để nông dân yên tâm sản xuất theo đề án, ngành nông nghiệp và doanh nghiệp cần đồng hành với người dân thông qua việc xây dựng chuỗi giá trị bền vững, bảo đảm đầu ra ổn định với giá bán cao hơn; đồng thời, ngành nông nghiệp cần chuyển giao kỹ thuật canh tác xanh, dễ áp dụng và có giải pháp phát triển sinh kế từ rơm rạ, có chính sách hỗ trợ tài chính cho nông dân…”, ông Tuấn chia sẻ.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, đề án bước đầu đã thay đổi nhận thức và tư duy sản xuất của nông dân. Nông dân từng bước chuyển từ canh tác truyền thống sang sản xuất bền vững, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả kinh tế; trong đó, các giải pháp kỹ thuật như: quản lý nước tiết kiệm, bón phân hợp lý, sử dụng giống chất lượng cao, giảm lượng giống gieo sạ được triển khai đồng bộ, giúp nông dân giảm chi phí, ổn định năng suất và nâng cao lợi nhuận.

Năm 2025, An Giang đã triển khai 55 mô hình trình diễn với diện tích gần 1.500 ha; các địa phương xây dựng thêm 34 mô hình với diện tích gần 514 ha. Hiệu quả các mô hình cho thấy giúp giảm chi phí sản xuất từ 3,3 – 4,1 triệu đồng/ha, tăng năng suất bình quân 0,78 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm 6,1 – 9,35 triệu đồng/ha. Lúa gạo tham gia mô hình có chất lượng đồng đều hơn, dễ tiêu thụ nhờ gắn với doanh nghiệp và chuỗi giá trị. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, đề án còn mang lại lợi ích môi trường rõ rệt. Các mô hình canh tác giúp giảm phát thải từ 7,56 – 8,11 tấn CO₂e/ha, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, từng bước hình thành nền sản xuất lúa thân thiện với môi trường.

Nâng cao giá trị hạt gạo

Năm 2026, An Giang sẽ triển khai 8 mô hình tại 8 xã, với diện tích gần 399 ha, sản xuất liên tục trong 3 vụ lúa Đông Xuân, Hè Thu và Thu Đông. Tỉnh phấn đấu đến năm 2026 sẽ có gần 183.600 ha đạt tiêu chí của Đề án. Định hướng đến năm 2030, An Giang đặt mục tiêu đạt gần 351.400 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp; trong đó, lượng giống gieo sạ giảm dưới 70 kg/ha; giảm 30% phân bón và thuốc hóa học; giảm 20% lượng nước tưới. 100% rơm rạ được thu gom, tái sử dụng và toàn bộ diện tích có liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang đánh giá, việc triển khai đề án trên địa bàn An Giang thời gian qua có nhiều thuận lợi nhờ sự chỉ đạo sát sao của Trung ương và địa phương. Nhờ kinh nghiệm trồng lúa lâu năm của nông dân, cùng với nền tảng từ các mô hình sản xuất hiệu quả như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, SRP và hệ thống thủy lợi cơ bản đáp ứng yêu cầu tưới ngập – khô xen kẽ, An Giang có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai đề án.

Theo ông Hiệp, bên cạnh những thuận lợi, việc triển khai đề án trên địa bàn An Giang vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như: hạ tầng thủy lợi, giao thông nội đồng chưa đồng bộ ở một số vùng; năng lực liên kết thị trường của hợp tác xã còn hạn chế; chuỗi giá trị rơm rạ chưa hình thành rõ nét; công tác theo dõi, báo cáo phát thải (MRV) còn mới, thiếu nhân lực chuyên môn.

Để đề án đạt hiệu quả, ông Hiệp cho biết, tỉnh sẽ tập trung triển khai hệ thống MRV trên 1.180 ha; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng thủy lợi, logistics; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc; đồng thời, triển khai các gói tín dụng ưu đãi cho nông dân, hợp tác xã và thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến gắn với vùng nguyên liệu.

Với quyết tâm của chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự chủ động thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, đề án đang từng bước khẳng định hiệu quả tại An Giang. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị hạt gạo và thu nhập cho nông dân, mà còn là nền tảng quan trọng để ngành lúa gạo của tỉnh chuyển mạnh sang tăng trưởng xanh, bền vững. Qua đó, góp phần xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam thân thiện với môi trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Nguồn tin: baomoi.com (Nguyễn Nhung st)