Dấu ấn những mô hình nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn

Ngày 20/1, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả Chương trình hợp tác phát triển nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn giữa các đơn vị thuộcBộ Nông nghiệp và Môi trườngvới Tập đoàn Quế Lâm giai đoạn 2020 – 2025 và định hướng hợp tác giai đoạn 2026 – 2030.

Dấu ấn rõ rệt

Trong thời gian qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ về phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo tăng cường phối hợp, huy động nguồn lực xã hội, trong đó có sự tham gia của doanh nghiệp, nhằm thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng hữu cơ – tuần hoàn – an toàn sinh học – bảo vệ môi trường.

Dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo Bộ qua các thời kỳ, một số đơn vị thuộc Bộ như Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Cục Chăn nuôi và Thú y, Vụ Khoa học và Công nghệ, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Báo Nông nghiệp và Môi trường… đã phối hợp vớiTập đoàn Quế Lâmtriển khai nhiều hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ góp phần phát triển nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn, an toàn dịch bệnh và bảo vệ môi trường.

Cụ thể, trong giai đoạn 2020 – 2025, kết quả phối hợp giữa các đơn vị của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Tập đoàn Quế Lâm đạt được nhiều thành tựu nổi bật.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan hướng dẫn, thẩm định và quản lý hoạt động khảo nghiệm, đăng ký và sử dụng phân bón, chế phẩm sinh học của Tập đoàn Quế Lâm theo đúng quy định pháp luật. Hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện khảo nghiệm, hoàn thiện hồ sơ đăng ký sản phẩm; tổ chức thẩm định chất lượng, hiệu quả sử dụng và điều kiện lưu hành đối với các sản phẩm phân bón, chế phẩm sinh học, bảo đảm tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Trên cơ sở đó, các sản phẩm đủ điều kiện được đưa vào sử dụng trong sản xuất trồng trọt tại nhiều địa phương.

Theo hồ sơ đã được thẩm định và quản lý, đến nay Tập đoàn Quế Lâm có 190 sản phẩm phân bón, trong đó 120 sản phẩm là phân bón hữu cơ vi sinh và phân bón hữu cơ sinh học. Các sản phẩm này đáp ứng yêu cầu kỹ thuật để sử dụng cho nhiều nhóm cây trồng, phục vụ sản xuất nông nghiệp an toàn, góp phần cải thiện độ phì của đất và bảo vệ môi trường sinh thái.

Nhiều sản phẩm phân bón và chế phẩm sinh học đã được đưa vào sử dụng ổn định trong các vùng sản xuất theo quy trình VietGAP và quy trình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, qua đó hình thành nguồn vật tư đầu vào hợp pháp, đồng bộ và có kiểm soát cho triển khai các mô hình nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn ở các địa phương.

Thực tiễn triển khai tại vùng sản xuất lúa nguyên liệu ở Đồng bằng sông Cửu Long, vùng cây ăn trái tập trung tại Hòa Bình và một số địa phương khác cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, giảm dần phụ thuộc vào vật tư hóa học, tạo nền tảng kỹ thuật vững chắc cho tổ chức sản xuất gắn với khuyến nông và liên kết chuỗi giá trị.

Cục Chăn nuôi và Thú y đã phối hợp với các đơn vị liên quan thuộc Bộ hướng dẫn, thẩm định và giải quyết các thủ tục hành chính theo thẩm quyền, tạo cơ sở pháp lý để đưa các sản phẩm, quy trình kỹ thuật phục vụ sản xuất nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn vào ứng dụng trong thực tiễn.

Thông qua quá trình phối hợp, một số kết quả cụ thể đã được xem xét, công nhận theo quy định, gồm: Cấp phép 10 sản phẩm chế phẩm vi sinh sử dụng bổ sung vào thức ăn và quản lý môi trường trong chăn nuôi, trồng trọt; Ban hành quyết định chứng nhận đơn vị đủ điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi và thức ăn chăn nuôi bổ sung; cấp phép lưu hành 2 sản phẩm thức ăn chăn nuôi lợn phục vụ chăn nuôi lợn theo hướng hữu cơ; công nhận “Quy trình cải tiến sử dụng chế phẩm 403 Alfa Lacto trong chăn nuôi lợn an toàn sinh học”. Phối hợp triển khai nội dung chuyên môn của dự án nuôi ruồi lính đen sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, trong đó ấu trùng được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, chất thải được tái sử dụng làm phân bón cho cây trồng, phù hợp định hướng kinh tế tuần hoàn.

Giai đoạn 2020 – 2025, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã chủ trì phối hợp với Tập đoàn Quế Lâm và các địa phương triển khai các hoạt động khuyến nông theo hình thức hợp tác công – tư. Các hoạt động được triển khai đồng bộ từ xây dựng mô hình trình diễn, đào tạo – tập huấn, biên soạn tài liệu kỹ thuật đến thông tin, tuyên truyền, góp phần đưa các giải pháp nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn vào thực tiễn sản xuất tại cơ sở.

Xây dựng và phát triển các mô hình chăn nuôi lợn theo hướng hữu cơ và kinh tế tuần hoàn, với tổng quy mô 8.600 con, gồm: Mô hình chăn nuôi lợn thịt theo hướng hữu cơ tại 6 tỉnh với quy mô 5.600 con. Mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ theo kinh tế tuần hoàn tại 5 tỉnh với quy mô 3.000 con, đạt khoảng 70% tiêu chí chăn nuôi hữu cơ.

Các mô hình đã kiểm chứng rõ tính khả thi và hiệu quả của phương thức chăn nuôi hữu cơ – tuần hoàn trong điều kiện sản xuất nông hộ và trang trại tại nhiều vùng sinh thái khác nhau. Mô hình giúp tiết kiệm bình quân 1.387 lít nước/con, giảm mùi hôi, cải thiện đáng kể môi trường chuồng trại, hiệu quả kinh tế tăng 10–15% và giá bán sản phẩm cao hơn 25–30% so với chăn nuôi thông thường.

Đặc biệt, trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi diễn biến phức tạp, các mô hình vẫn duy trì an toàn sinh học, không phát sinh dịch bệnh, tạo niềm tin cho người chăn nuôi. Việc tổ chức sản xuất gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi đã góp phần ổn định đầu ra, nâng cao giá trị sản phẩm chăn nuôi, đồng thời tạo tiền đề quan trọng để nhân rộng mô hình trong thời gian tới.

Trong lĩnh vực trồng trọt, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với Tập đoàn Quế Lâm xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất lúa hữu cơ theo chuỗi giá trị tại 3 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị với quy mô 810 ha, trong đó 210 ha được chứng nhận hữu cơ, diện tích được địa phương và nông dân nhân rộng đạt 1.819 ha.

Cùng với đó là mô hình xử lý phụ phẩm nông nghiệp bằng công nghệ vi sinh, triển khai trên 600 ha rơm rạ, thu gom phụ phẩm để sản xuất 600 tấn phân bón hữu cơ phục vụ tái sử dụng trong canh tác. Thông qua việc xây dựng 9 mô hình liên kết sản xuất – tiêu thụ, các mô hình đã tiêu thụ 2.320 tấn lúa với giá bán cao hơn ngoài mô hình từ 1.500–2.000 đồng/kg. Việc tổ chức liên kết chuỗi đã góp phần giảm rủi ro thị trường, nâng cao thu nhập và tạo động lực cho nông dân duy trì sản xuất hữu cơ.

Ứng dụng công nghệ vi sinh trong xử lý phụ phẩm giúp giảm đốt rơm rạ, giảm phát thải, cải thiện môi trường đồng ruộng và nâng cao độ phì của đất. Kết quả hạch toán cho thấy lợi nhuận sản xuất lúa tăng 23,5%, sản xuất rau tăng 12,6% so với canh tác truyền thống.

Thông qua các mô hình trồng trọt, tập quán canh tác của nông dân từng bước được thay đổi theo hướng giảm sử dụng vật tư hóa học, tái sử dụng phụ phẩm, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường và thị trường tiêu thụ, thể hiện rõ hiệu quả và tính bền vững của mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp.

Xác định đào tạo, tập huấn và nâng cao năng lực là khâu then chốt nhằm bảo đảm khả năng tiếp nhận, vận hành và nhân rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã phối hợp với Tập đoàn Quế Lâm và các địa phương tổ chức triển khai đồng bộ các hoạt động đào tạo trong khuôn khổ các dự án khuyến nông theo hình thức PPP.

Tổng hợp kết quả triển khai giai đoạn 2020–2025 cho thấy, dưới sự chỉ đạo thống nhất của lãnh đạo Bộ qua các thời kỳ, công tác phối hợp giữa các đơn vị thuộc Bộ với Tập đoàn Quế Lâm đã được tổ chức đúng chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, hình thành cách tiếp cận đồng bộ trong phát triển nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn.

Kết quả đạt được cho thấy tác động tích cực trên cả ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường: góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng giá trị nông sản; giảm ô nhiễm, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; đồng thời từng bước thay đổi nhận thức và tập quán sản xuất của nông dân theo hướng xanh, an toàn, tuần hoàn, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái và tăng trưởng xanh.

Chỉ đạo của Bộ trưởng

Tháng 11/2025, sau khi thị sát các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh và mô hình chăn nuôi an toàn sinh học của Tập đoàn Quế Lâm, Bộ trưởng Trần Đức Thắng chia sẻ: Thực tiễn đã phản ánh rõ những gì mà Quế Lâm cũng như cá nhân Chủ tịch Tập đoàn Nguyễn Hồng Lam đã đóng góp cho xã hội, đất nước và nhất là đối với bà con nông dân ở nhiều địa phương.

“Với trách nhiệm của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xin gửi lời cảm ơn chân thành vì những đóng góp rất tử tế, rất nhân văn đó. Những đóng góp của Tập đoàn Quế Lâm và ông Nguyễn Hồng Lam đã hỗ trợ Bộ Nông nghiệp và Môi trường có thêm những căn cứ thực tiễn quan trọng từ một mô hình phát triển đã được chứng minh là đúng hướng, hiệu quả”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định.

Từ thực tiễn của Tập đoàn Quế Lâm, soi chiếu với chức năng quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ trưởng Trần Đức Thắng đề nghị Trung tâm Khuyến nông Quốc gia sớm phối hợp với Tập đoàn Quế Lâm để tổng kết các mô hình, đánh giá đầy đủ những kết quả đã đạt được, triển khai phổ biến rộng rãi đến hệ thống khuyến nông cấp xã.

“Sau khi hệ thống khuyến nông đã được chuyển từ cấp huyện về cấp xã, tại 3.321 xã, phường trên cả nước, mỗi xã sẽ có từ 3–4 cán bộ khuyến nông, phải đảm bảo đội ngũ này được tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ mô hình để từ đó tuyên truyền vận động, khuyến khích người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp tham gia nhân rộng mô hình”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao nhiệm vụ là cơ quan đầu mối triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các chương trình này có quy mô rất rộng, cần rất nhiều mô hình, cách làm hay. Với thực tiễn từ những mô hình đã phát huy hiệu quả rõ rệt của Tập đoàn Quế Lâm, các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ có thể nghiên cứu để đưa vào các nội dung triển khai chương trình mục tiêu quốc gia, đồng thời hỗ trợ kinh phí nhằm mở rộng quy mô và phát huy hiệu quả các mô hình.

“Lan tỏa các mô hình tốt cũng là cách mang lại thu nhập cho bà con nông dân nhiều hơn, nông nghiệp thịnh vượng hơn, môi trường an lành hơn”, Bộ trưởng Trần Đức Thắng chỉ đạo.

Tập trung 4 nhiệm vụ trọng tâm

Từ những kết quả tích cực của giai đoạn 2020 – 2025 và yêu cầu của thực tiễn để phát triển ngành Nông nghiệp và Môi trường trong bối cảnh mới, sự hợp tác giữa các cơ quan trực thuộc Bộ và Tập đoàn Quế Lâm cần tập trung vào một số nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, nhân rộng mô hình nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn. Trên cơ sở kết quả đánh giá, xây dựng kế hoạch nhân rộng các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ – kinh tế tuần hoàn có hiệu quả, ưu tiên triển khai tại những vùng có điều kiện thuận lợi và có sự tham gia liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Tổ chức đánh giá mô hình/tổ hợp 4F tại Thành phố Huế làm căn cứ đề xuất phương án nhân rộng phù hợp với điều kiện sinh thái và kinh tế – xã hội của từng địa phương. Đồng thời, từng bước triển khai truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, chuẩn hóa bao bì, nhãn mác, đẩy mạnh công tác truyền thông, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp hữu cơ – tuần hoàn

Thứ hai, đào tạo nâng cao năng lực thành viên HTX và nông dân. Tập đoàn Quế Lâm nghiên cứu, đề xuất, xây dựng Đề án “Đào tạo nâng cao năng lực thành viên HTX và nông dân để phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn” trình cấp có thẩm quyền phê duyệt để triển khai thực hiện.

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp tổ chức triển khai thực hiện Đề án, gắn đào tạo với mô hình thực tiễn, vùng nguyên liệu và chuỗi liên kết sản xuất.

Thứ ba, phát triển chuỗi thu gom rác hữu cơ – sản xuất phân bón hữu cơ – thúc đẩy nông nghiệp sinh thái. Tập đoàn Quế Lâm nghiên cứu, đề xuất, xây dựng dự án “Phát triển chuỗi thu gom rác hữu cơ – sản xuất phân bón hữu cơ – thúc đẩy nông nghiệp sinh thái” trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Thứ tư, xây dựng 1–2 làng điểm “Làng nông nghiệp hữu cơ – tuần hoàn”, phát triển đồng bộ mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ – tuần hoàn, gắn với du lịch nông nghiệp, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Hình thành vùng sản xuất tập trung, liên kết chuỗi từ sản xuất – chế biến – tiêu thụ; ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, giám sát môi trường và quản trị chuỗi giá trị.

Vì nông nghiệp thịnh vượng, vì môi trường an lành

Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Hồng Lam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Quế Lâm – Nhà khoa học của nhà nông, khẳng định: Khi Đảng và Nhà nước định vị lĩnh vực nông nghiệp và môi trường là lợi thế và trụ cột của quốc gia thì người nông dân Việt Nam hôm nay hoàn toàn có thể làm giàu từ nông nghiệp, có quyền hưởng bầu không khí an lành của nông thôn, có thể tự bảo vệ sức khỏe của bản thân và mang lại giá trị cho cộng đồng.

“Từ chuỗi giá trị của Tập đoàn Quế Lâm, chúng tôi đã và đang cùng nông dân xây dựng nên hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, lấy người dân làm trung tâm và đồng hành cùng với họ để thay đổi nhận thức, chung tay xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp theo trục nông nghiệp – môi trường – xã hội, cùng nhau phát triển bền vững. Hợp tác với các cơ quan của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là bước phát triển lớn để cùng nhau xây dựng nền nông nghiệp thịnh vượng, môi trường an lành”, ông Nguyễn Hồng Lam chia sẻ.