Chuyển đổi số – Động lực mới nâng tầm sản phẩm OCOP Nghệ An

Từ tiềm năng, lợi thế đến yêu cầu đổi mới mô hình phát triển

Là tỉnh với đầy đủ các vùng sinh thái từ miền núi, trung du, đồng bằng đến ven biển, Nghệ An sở hữu nguồn tài nguyên nông nghiệp phong phú cùng nhiều sản phẩm đặc sản nổi tiếng đã khẳng định thương hiệu trên thị trường như cam Vinh, tương Nam Đàn, nước mắm Cửa Lò, chè Nghệ An, các sản phẩm dược liệu vùng Tây Nghệ An, hải sản Quỳnh Lưu, mây tre đan, thổ cẩm của đồng bào dân tộc thiểu số… Không chỉ mang giá trị kinh tế, các sản phẩm này còn chứa đựng những giá trị văn hóa, lịch sử và tri thức bản địa, tạo nên lợi thế khác biệt trong phát triển kinh tế nông thôn.

Từ những tiềm năng đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn của tỉnh. Qua hơn 7 năm triển khai, OCOP không chỉ tạo ra các sản phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng cao mà còn góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và làng nghề truyền thống.

Đến nay, Nghệ An có 588 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, thuộc 362 chủ thể, trong đó có 03 sản phẩm đạt 5 sao, 40 sản phẩm đạt 4 sao, còn lại là sản phẩm 3 sao. Tuy nhiên, số lượng lớn không đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh cao. Phần lớn sản phẩm vẫn tiêu thụ trong nước, quy mô thị trường còn nhỏ, năng lực xây dựng thương hiệu, tiếp thị và thương mại điện tử chưa tương xứng với tiềm năng.

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, yêu cầu của thị trường ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và trải nghiệm mua sắm trực tuyến, mô hình phát triển OCOP theo phương thức truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế. Nếu không chuyển đổi phương thức quản trị và kinh doanh, nhiều sản phẩm OCOP sẽ khó giữ được lợi thế cạnh tranh.

Chính vì vậy, chuyển đổi số không còn là một xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và đưa OCOP Nghệ An phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững.

Chuyển đổi số – Đòn bẩy tạo bước đột phá cho sản phẩm OCOP

Chuyển đổi số trong Chương trình OCOP không chỉ đơn thuần là đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử mà là quá trình ứng dụng công nghệ số trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ quy hoạch vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, logistics, xúc tiến thương mại đến chăm sóc khách hàng.

Một buổi livestream kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP tỉnh Nghệ An

Nếu như trước đây, các chủ thể OCOP chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, tiêu thụ qua thương lái hoặc hội chợ thì ngày nay, dữ liệu đang trở thành nguồn lực sản xuất mới. Khi vùng nguyên liệu được quản lý bằng mã số vùng trồng, nhật ký điện tử; sản phẩm được truy xuất nguồn gốc bằng mã QR; quy trình sản xuất được quản lý trên nền tảng số; hoạt động bán hàng được thực hiện qua thương mại điện tử và thanh toán số, toàn bộ chuỗi giá trị sản phẩm sẽ được vận hành minh bạch, hiệu quả và có khả năng mở rộng thị trường.

Đối với người tiêu dùng, chuyển đổi số giúp họ tiếp cận đầy đủ thông tin về sản phẩm, từ nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng đến câu chuyện văn hóa gắn với sản phẩm. Điều này góp phần gia tăng niềm tin, nâng cao giá trị thương hiệu và tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm OCOP.

Đối với doanh nghiệp và hợp tác xã, chuyển đổi số giúp tối ưu hóa hoạt động quản trị, giảm chi phí sản xuất, dự báo nhu cầu thị trường, quản lý tồn kho và xây dựng chiến lược kinh doanh dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm.

Có thể khẳng định, chuyển đổi số chính là “đòn bẩy” giúp sản phẩm OCOP chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang mô hình kinh doanh hiện đại, lấy dữ liệu làm nền tảng và thị trường làm trung tâm.

Thực trạng ứng dụng chuyển đổi số trong phát triển OCOP Nghệ An

Những năm gần đây, Nghệ An đã từng bước quan tâm đầu tư cho chuyển đổi số trong Chương trình OCOP. Một trong những bước đột phá đáng chú ý trong chuyển đổi số tại Nghệ An là việc triển khai và phát triển Sàn Giao dịch Thương mại Điện tử Nghệ An. Đến nay, sàn giao dịch này đã hỗ trợ hơn hàng trăm doanh nghiệp và thương nhân đăng ký thành viên tham gia và thiết lập gian hàng, thu hút hàng triệu lượt truy cập. Trong đó có trên 300 sản phẩm OCOP được giới thiệu, sàn giao dịch thương mại điện tử đã trở thành một kênh quan trọng giúp sản phẩm OCOP của Nghệ An tiếp cận rộng rãi hơn với thị trường trong và ngoài tỉnh. Đông thời các Sở, ngành chủ động xây dựng các chương trình kết nối cung cầu, tạo cơ hội cho các sản phẩm OCOP tham gia vào chuỗi cung ứng toàn quốc, bao gồm các hệ thống siêu thị lớn như Winmart+, Lotte.

Nhiều chủ thể đã áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, gắn mã QR trên sản phẩm; xây dựng website, fanpage, gian hàng trực tuyến và đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử. Một số doanh nghiệp đã đầu tư phần mềm quản trị doanh nghiệp, quản lý kho, quản lý bán hàng và thanh toán điện tử.

Nhiều sản phẩm như cam Vinh, trà thảo dược Pù Mát, nước mắm Cửa Lò, tinh bột nghệ, sản phẩm chế biến từ sen, Trám Thanh Chương… đã bước đầu xây dựng thương hiệu trên môi trường số và mở rộng thị trường ngoài tỉnh.

Một buổi livestream giới thiệu, quảng bá hình ảnh tại vườn

Những điểm nghẽn trong chuyển đổi số

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trong phát triển sản phẩm OCOP của Nghệ An vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản.

Thứ nhất, quy mô sản xuất nhỏ lẻ khiến khả năng đầu tư cho công nghệ còn hạn chế. Phần lớn các chủ thể OCOP là doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ sản xuất nên nguồn lực tài chính chưa đủ để đầu tư đồng bộ hạ tầng số.

Thứ hai, nguồn nhân lực số còn thiếu và yếu. Nhiều chủ thể chưa có đội ngũ chuyên trách về công nghệ thông tin, thiếu kỹ năng marketing số, quản trị thương mại điện tử và khai thác dữ liệu khách hàng.

Thứ ba, cơ sở dữ liệu về sản phẩm OCOP, vùng nguyên liệu và thị trường chưa được xây dựng đồng bộ. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, địa phương còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả quản lý và xúc tiến thương mại chưa cao.

Thứ tư, chất lượng nội dung số còn thấp. Nhiều sản phẩm chưa xây dựng được câu chuyện thương hiệu, hình ảnh, video quảng bá và bộ nhận diện phù hợp với xu hướng tiêu dùng trên nền tảng số.

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics, kho vận và chuyển phát tại khu vực miền núi vẫn là điểm nghẽn lớn, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng thương mại điện tử của nhiều sản phẩm OCOP.

Định hướng phát triển giai đoạn 2026–2030: Xây dựng hệ sinh thái OCOP số

Giai đoạn 2026–2030 được xác định là giai đoạn chuyển mạnh từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm OCOP. Trong đó, chuyển đổi số cần được xác định là một trong những trụ cột chiến lược.

Trước hết, cần xây dựng cơ sở dữ liệu số thống nhất về sản phẩm OCOP, tích hợp đầy đủ thông tin về chủ thể sản xuất, vùng nguyên liệu, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và thị trường tiêu thụ. Đây sẽ là nền tảng phục vụ công tác quản lý, xúc tiến thương mại và hoạch định chính sách.

Song song với đó, cần đẩy mạnh số hóa vùng nguyên liệu thông qua mã số vùng trồng, nhật ký sản xuất điện tử, bản đồ số vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học, công nghệ để giám sát quá trình sản xuất, tối ưu hóa năng suất và bảo đảm chất lượng nguyên liệu.

Một định hướng quan trọng khác là phát triển thương hiệu số cho sản phẩm OCOP. Thay vì chỉ quảng bá theo phương thức truyền thống, các chủ thể cần được hỗ trợ xây dựng bộ nhận diện thương hiệu, số hóa câu chuyện sản phẩm, ứng dụng AI trong thiết kế nội dung, livestream bán hàng, quảng bá đa nền tảng và phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới. Đồng thời cần tiếp tục kết nối với các sàn thương mại điện tử, hệ thống logistics, thanh toán điện tử và du lịch để hình thành hệ sinh thái số hoàn chỉnh.

Đặc biệt, chuyển đổi số phải gắn chặt với phát triển chuỗi giá trị và vùng nguyên liệu. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo nền tảng để xây dựng các chuỗi liên kết bền vững từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu. Bên cạnh đó, cần ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực số cho các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất; hình thành đội ngũ “chuyên gia số OCOP” tại cơ sở, hỗ trợ các chủ thể ứng dụng công nghệ, quản trị dữ liệu và phát triển thị trường.

Với lợi thế về tài nguyên bản địa, số lượng sản phẩm OCOP lớn, mạng lưới chủ thể ngày càng phát triển cùng quyết tâm của tỉnh trong thúc đẩy chuyển đổi số, Nghệ An có đầy đủ điều kiện để hình thành hệ sinh thái “OCOP số” hiện đại. Khi dữ liệu được kết nối, vùng nguyên liệu được quản lý thông minh, sản phẩm được truy xuất đầy đủ, thương mại điện tử phát triển mạnh và các chủ thể làm chủ công nghệ số, sản phẩm OCOP Nghệ An sẽ không chỉ gia tăng giá trị mà còn đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc gia và quốc tế.

Chuyển đổi số chính là chìa khóa mở ra không gian phát triển mới cho OCOP Nghệ An, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và kinh tế nông thôn phát triển bền vững trong giai đoạn 2026–2030 và những năm tiếp theo.

Nguồn: Đặng Hòa Chi cục KTHT&PTNT