Bánh chưng Đất Tổ: Khi OCOP bước ra không gian làng nghề

Xây dựng thương hiệu từ câu chuyện nguồn cội

Làng nghề Cát Trù, xã Hùng Việt, tỉnh Phú Thọ từ lâu được biết đến với nghề làm bánh chưng truyền thống. Với người dân địa phương, bánh chưng không chỉ là món ăn quen thuộc trong mỗi dịp lễ, Tết mà còn là biểu tượng văn hóa, gắn với phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân vùng Đất Tổ.

Xuất phát từ giá trị ấy, Hợp tác xã (HTX) Nông Thương Đất Tổ đã lựa chọn con đường phát triển gắn sản xuất với câu chuyện nguồn cội. Thông qua việc chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu và tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), HTX không chỉ tạo ra sản phẩm hàng hóa chất lượng mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa làng nghề trong đời sống hiện đại.

Ông Phạm Xuân Hiếu – Giám đốc, Founder Thương hiệu Bánh chưng Đất Tổ chia sẻ. “Chúng tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất Tổ, chứng kiến nghề làm bánh chưng truyền thống tồn tại qua nhiều thế hệ. Nhưng nếu chỉ làm theo cách cũ, nhỏ lẻ, manh mún thì rất khó để nghề phát triển bền vững. Chính vì vậy, tôi luôn trăn trở làm sao vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa đưa sản phẩm tiếp cận thị trường rộng lớn hơn”.

Từ năm 2015, trong quá trình kinh doanh nông sản, thực phẩm, ông Hiếu bắt đầu nghiên cứu, từng bước chuẩn hóa sản xuất bánh chưng. Thay vì làm theo kinh nghiệm truyền miệng, HTX chú trọng xây dựng quy trình rõ ràng từ khâu lựa chọn nguyên liệu, ngâm gạo, sơ chế nhân, gói bánh đến nấu và bảo quản.

Quá trình chuẩn hóa được HTX xác định là nền tảng quan trọng nhất. Theo ông Hiếu, khi sản phẩm được đưa ra thị trường với số lượng lớn, việc kiểm soát chất lượng đồng đều là yêu cầu bắt buộc.

Năm 2025 đánh dấu bước phát triển quan trọng khiHTX Nông Thương Đất Tổđầu tư xây dựng xưởng sản xuất mới với diện tích khoảng 1.000m², đồng thời áp dụng Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000:2018. Việc đầu tư này giúp nâng cao năng lực sản xuất, kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm và tạo tiền đề cho mở rộng thị trường.

Là người trực tiếp tham gia sản xuất từ những ngày đầu, chị Nguyễn Thị Úy – thành viên HTX, cho biết: “Trước đây, chúng tôi làm bánh chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Khi vào HTX, được đào tạo bài bản, làm theo quy trình, ban đầu cũng bỡ ngỡ nhưng sau đó thấy hiệu quả rất rõ. Chất lượng bánh ổn định hơn, công việc cũng khoa học hơn”.

Ngoài khâu sản xuất, HTX Nông Thương Đất Tổ đặc biệt chú trọng xây dựng thương hiệu. Tên gọi Bánh chưng Đất Tổ được lựa chọn với mong muốn gắn sản phẩm với vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt Nam.

Theo ông Phạm Xuân Hiếu, thương hiệu không chỉ là bao bì hay logo, mà là câu chuyện phía sau sản phẩm. Mỗi chiếc bánh chưng đều mang trong đó câu chuyện về đất Tổ, về nghề truyền thống và sự tri ân tổ tiên, khi người tiêu dùng hiểu câu chuyện ấy, họ trân trọng sản phẩm hơn.

Nhờ định hướng rõ ràng, thương hiệu Bánh chưng Đất Tổ dần được thị trường đón nhận. Đến nay, hệ thống phân phối của HTX đã phát triển gần 200 đại lý tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước, đặc biệt tại các đô thị lớn và khu vực có nhu cầu tiêu dùng cao vào dịp lễ, Tết.

Khẳng định giá trị OCOP

Với những nỗ lực trong chuẩn hóa sản xuất và xây dựng thương hiệu, sản phẩm Bánh chưng Đất Tổ đã được đánh giá, nâng hạng đạt OCOP 4 sao, trở thành một trong những sản phẩm OCOP tiêu biểu của tỉnh Phú Thọ.

Chị Trần Diệu Linh, thành viên HTX phụ trách tiêu thu, cho biết: “OCOP là ‘tấm vé thông hành’ rất quan trọng. Khi sản phẩm đạt OCOP 4 sao, việc tiếp cận hệ thống phân phối, hội chợ, kết nối cung cầu thuận lợi hơn rất nhiều. Người tiêu dùng cũng tin tưởng hơn khi lựa chọn sản phẩm”.

Theo chị Linh, danh hiệu OCOP không phải là đích đến, mà là động lực để HTX tiếp tục nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và hoàn thiện chuỗi giá trị.

Không dừng lại ở thị trường trong nước, năm 2025, HTX Nông Thương Đất Tổ đã xuất khẩu thử nghiệm hơn 3 tấn bánh chưng sang thị trường Vương quốc Anh thông qua hợp tác với chuỗi siêu thị. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, đánh dấu bước đi đầu tiên của bánh chưng truyền thống Việt Nam tại thị trường quốc tế.

Ông Phạm Xuân Hiếu chia sẻ: “Xuất khẩu bánh chưng không đơn giản, bởi yêu cầu về an toàn thực phẩm, bảo quản, logistics rất khắt khe. Nhưng chúng tôi xác định đây là hướng đi lâu dài. Trước mắt là thăm dò thị trường, sau đó từng bước hoàn thiện quy trình để mở rộng”.

Song song với hoạt động sản xuất, kinh doanh, HTX Nông Thương Đất Tổ chú trọng phát triển các hoạt động trải nghiệm làng nghề. Tại xưởng sản xuất, HTX thường xuyên tổ chức workshop gói bánh chưng truyền thống, đón tiếp các đoàn khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, học tập, trải nghiệm.

Tại các buổi workshop, người tham gia được trực tiếp gói bánh, nấu bánh, tìm hiểu về lịch sử làng nghề và ý nghĩa văn hóa của bánh chưng trong đời sống người Việt. Những hoạt động này không chỉ tạo thêm nguồn thu, mà còn góp phần giáo dục truyền thống, nhất là đối với thế hệ trẻ.

Chị Úy cho biết: “Nhiều bạn trẻ lần đầu được tự tay gói bánh chưng rất hào hứng. Qua đó, họ hiểu hơn về giá trị của nghề và trân trọng những gì ông cha để lại”.

Bước sang năm 2026, HTX Nông Thương Đất Tổ đặt mục tiêu tiếp tục ổn định và nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển thêm các mã sản phẩm mới, đồng thời mở rộng vùng nguyên liệu tại địa phương như lá dong, lá gai, gấc, sắn củ nhằm chủ động nguồn đầu vào và gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.

Từ một cơ sở sản xuất nhỏ tại làng nghề, HTX Nông Thương Đất Tổ đang cho thấy hướng đi bền vững khi kết hợp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và yêu cầu của thị trường hiện đại. Câu chuyện Bánh Chưng Đất Tổ không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế, mà còn là hành trình giữ gìn và lan tỏa bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập.