Tháo gỡ điểm nghẽn giải ngân vốn Chương trình mục tiêu quốc gia: Nghệ An chủ động tìm lời giải

Năm 2026 được xem là năm có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình tổ chức thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) khi cả nước bước vào giai đoạn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh đó, việc giải ngân nguồn vốn chuyển nguồn giai đoạn 2021-2025 đang đặt ra nhiều thách thức cho các địa phương, nhất là những tỉnh có quy mô dân số lớn, địa bàn rộng, khối lượng vốn được giao cao như Nghệ An.

Với tinh thần chủ động, quyết liệt và trách nhiệm, tỉnh Nghệ An đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân các nguồn vốn, góp phần bảo đảm hiệu quả đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao đời sống người dân.

Cuộc họp UBND tỉnh triển khai nội dung liên quan đến Chương trình MTQG

Khối lượng vốn lớn, nhiệm vụ nặng nề

Giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn vốn thực hiện ba Chương trình MTQG trên địa bàn Nghệ An đạt hơn 9.516 tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng để địa phương thực hiện các mục tiêu về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tính đến ngày 30/5/2026, toàn tỉnh đã giải ngân được hơn 7.456 tỷ đồng, đạt 78,35% kế hoạch vốn. Trong đó, Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới đạt tỷ lệ giải ngân cao nhất với trên 96% vốn đầu tư phát triển và hơn 91% vốn sự nghiệp. Chương trình giảm nghèo bền vững đạt trên 86% vốn đầu tư phát triển và hơn 87% vốn sự nghiệp. Riêng Chương trình phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt hơn 82% vốn đầu tư phát triển nhưng vốn sự nghiệp mới đạt khoảng hơn 60%.

Bên cạnh nguồn vốn giai đoạn 2021-2025, Nghệ An còn phải triển khai giải ngân hơn 2.060 tỷ đồng nguồn vốn chuyển nguồn kéo dài sang năm 2026. Tuy nhiên, đến giữa tháng 5/2026, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn này mới đạt khoảng 10,76%, cho thấy áp lực rất lớn đối với địa phương trong những tháng cuối năm.

Những khó khăn phát sinh từ thực tiễn

Theo đánh giá của UBND tỉnh Nghệ An, quá trình chuyển đổi từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp đã tạo ra nhiều thay đổi về tổ chức bộ máy, nhân sự và phương thức điều hành. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân các chương trình.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều cán bộ chủ chốt cấp xã được điều động từ cấp huyện và cấp tỉnh xuống cơ sở. Trong khi đó, khối lượng hồ sơ, tài liệu bàn giao rất lớn, nhiều dự án đang triển khai dở dang, đòi hỏi thời gian để tiếp cận, nghiên cứu và xử lý. Không ít cán bộ mới nhận nhiệm vụ còn lúng túng trong việc nắm bắt quy trình, thủ tục cũng như các quy định chuyên môn liên quan đến đầu tư công và quản lý chương trình.

Đối với nguồn vốn đầu tư phát triển, nhiều dự án phải rà soát, điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn tổ chức chính quyền mới và nâng cao hiệu quả đầu tư. Một số công trình ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa chịu tác động của thời tiết cực đoan, mưa lũ kéo dài khiến việc thi công bị gián đoạn, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng, nhiên liệu và nhân công tăng cao đã làm gia tăng chi phí đầu tư, gây áp lực cho các nhà thầu và chủ đầu tư. Một số địa phương, đơn vị sau khi được giao làm chủ đầu tư còn chậm tiếp cận hồ sơ, hiện trường, chưa chủ động tháo gỡ khó khăn, dẫn đến tiến độ thực hiện chưa đạt yêu cầu.

Đối với nguồn vốn sự nghiệp, khó khăn lớn nhất là việc rà soát, xác định số kinh phí cần điều chỉnh sau khi sắp xếp bộ máy. Đội ngũ cán bộ cơ sở còn mỏng, phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực nên việc nghiên cứu văn bản, tham mưu triển khai các dự án còn chậm.

Ngoài ra, một số địa phương chưa cân đối được nguồn vốn đối ứng theo quy định nên chưa thể triển khai các nội dung được giao. Trong lĩnh vực giảm nghèo, tỷ lệ hộ nghèo không còn khả năng lao động vẫn chiếm tỷ lệ cao, gây khó khăn trong việc tổ chức đào tạo nghề, giải quyết việc làm và xây dựng các mô hình sinh kế.

Một số chính sách hỗ trợ hiện hành cũng bộc lộ những hạn chế khi mức hỗ trợ còn thấp, chưa tạo động lực đủ mạnh để người dân tham gia. Một số tiểu dự án thậm chí không còn đối tượng thụ hưởng hoặc không còn phù hợp với nhu cầu thực tế.

Chủ động tháo gỡ từ cơ sở

Trước những khó khăn đó, Nghệ An đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn.

Ngay từ đầu năm, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đôn đốc các sở, ngành và địa phương tập trung thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, UBND tỉnh đã thành lập 5 tổ công tác thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công do các Phó Chủ tịch UBND tỉnh trực tiếp làm tổ trưởng.

Các tổ công tác thường xuyên kiểm tra thực tế tại cơ sở, rà soát tiến độ từng dự án, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh. Cách làm này đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, nâng cao trách nhiệm của các đơn vị được giao nhiệm vụ.

Tỉnh cũng yêu cầu các cơ quan chủ quản chương trình, các sở, ngành và địa phương khẩn trương rà soát, phân loại các nhiệm vụ còn khả năng giải ngân, những nội dung cần điều chỉnh hoặc vượt thẩm quyền để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét xử lý.

Đối với những dự án chậm tiến độ, người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Việc nghiệm thu, thanh toán, quyết toán vốn được yêu cầu thực hiện kịp thời nhằm tránh tình trạng khối lượng hoàn thành nhưng chưa giải ngân.

Tăng cường phân cấp, nâng cao trách nhiệm

Một trong những giải pháp trọng tâm mà Nghệ An đang thực hiện là tăng cường vai trò của cơ quan thường trực các chương trình và nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

Các cơ quan thường trực được giao nhiệm vụ thường xuyên cập nhật tình hình phân bổ và giải ngân vốn, chủ động tổng hợp khó khăn, tham mưu UBND tỉnh điều chỉnh nguồn vốn giữa các chương trình, dự án và tiểu dự án có khả năng giải ngân thấp sang các nội dung có nhu cầu và khả năng thực hiện tốt hơn.

Các sở, ngành được yêu cầu tăng cường hướng dẫn chuyên môn, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với địa phương để tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

Đối với cấp xã, phường, nhiệm vụ trọng tâm là tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác thực hiện chương trình, rà soát từng dự án, từng nguồn vốn để có giải pháp phù hợp. Đồng thời, duy trì chế độ thông tin, báo cáo đầy đủ, chính xác và kịp thời phục vụ công tác chỉ đạo điều hành.

Kỳ vọng từ những cơ chế mới

Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng với những kết quả đã đạt được cùng sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Nghệ An đặt mục tiêu hoàn thành giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao trong năm 2026.

Để thực hiện mục tiêu này, địa phương kiến nghị Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành Trung ương sớm phân bổ nguồn vốn giai đoạn 2026-2030, đồng thời ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn thực hiện để địa phương có cơ sở triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Thực tiễn tại Nghệ An cho thấy, việc tháo gỡ điểm nghẽn trong giải ngân vốn Chương trình MTQG không chỉ là câu chuyện của nguồn lực tài chính mà còn là bài toán về tổ chức bộ máy, năng lực cán bộ và sự chủ động trong điều hành. Khi những khó khăn được nhận diện đúng và có giải pháp xử lý kịp thời, các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nguồn: Thế Toại, chi cục KTHT&PTNT