Nghệ An: Giữ ‘hồn quê’ trong xây dựng nông thôn mới, thích ứng nắng nóng

Xây dựng những “miền quê đáng sống”

Giữa nhịp sống hiện đại hôm nay, nếu muốn tìm về với “cây đa, giếng nước” của làng quê, thì không đâu dễ bằng ở xóm Tân Sơn 6, xã Văn Hiến. Giữa những đổi thay khi xây dựng nông thôn mới, nơi đây vẫn lưu giữ được những nét hồn hậu của làng quê – từ nếp nhà, con đường cho đến những không gian sinh hoạt cộng đồng đã gắn bó với bao thế hệ người dân.

“

Chúng tôi quan niệm rằng, xây dựng nông thôn mới không chỉ là làm đường, xây nhà văn hóa, mà còn phải giữ được những giá trị truyền thống của làng quê.

Ông Nguyễn Tất Hòa Hiệp – Bí thư Đảng ủy xã Văn Hiến

Để minh chứng cho điều mình nói, ông dẫn chúng tôi đi dọc theo con đường đổ nhựa rộng rãi dẫn vào xóm Tân Sơn 6. Ngay đầu thôn, cây đa và giếng nước làng Lê hiện lên dưới tán lá xanh mát, ôm trọn một góc làng. Mặt giếng trong veo, xung quanh được người dân chăm chút, tôn tạo với khoảng không gian yên bình, sạch sẽ.

Cách đó vài trăm mét, thêm một không gian làng quê quen thuộc hiện ra dưới tán cây đa cổ thụ và giếng nước mang tên đền Cửa Thần. Nơi đây trước kia từng có đền Cửa Thần – một điểm sinh hoạt tín ngưỡng của người dân trong vùng. Dẫu rằng, theo thời gian, ngôi đền nay đã không còn nhưng giếng nước và cây đa vẫn được bà con gìn giữ cẩn thận như một dấu tích của làng.

Bên giếng nước được giữ gìn sạch sẽ, ông Nguyễn Tất Thái có nhà đối diện với khu vực này, chia sẻ: “Chúng tôi coi giếng nước, cây đa như một phần ký ức của làng. Gia đình nào ở gần cũng tự nhắc nhở nhau giữ gìn vệ sinh, chăm sóc cảnh quan. Mỗi lần xóm phát động chỉnh trang cảnh quan hay tôn tạo giếng nước, người dân đều tự nguyện đóng góp ngày công, ủng hộ kinh phí”. Những việc làm tưởng chừng nhỏ bé ấy lại góp phần giữ gìn nét hồn cốt của làng quê giữa quá trình đổi thay.

Ông Trần Ngọc Cảnh – Xóm trưởng, Bí thư Chi bộ xóm Tân Sơn 6 cho biết, vào năm 2025, xóm Tân Sơn 6 và một số thôn khác trên địa bàn xã Tân Sơn cũ được công nhận là thôn đạt chuẩn kiểu mẫu về văn hóa. Không chỉ có hạ tầng đồng bộ, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng lên, quan trọng hơn là những giá trị truyền thống của làng quê vẫn được gìn giữ, vun đắp qua từng thế hệ. Bởi vậy, nhiều người vẫn trìu mến gọi nơi đây là “miền quê đáng sống”.

Được biết, phong trào xây dựng nông thôn mới ở Văn Hiến đã được triển khai đồng đều ở các khu dân cư. Hiện toàn xã có 33/33 xóm đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 12 xóm đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 6 xóm đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu.

Trong quá trình nâng cao chất lượng các tiêu chí, địa phương đặc biệt chú trọng đến yếu tố cảnh quan và văn hóa cộng đồng. Cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể thường xuyên vận động người dân duy trì các tuyến đường xanh – sạch – đẹp, chăm sóc hàng cây, trồng hoa ven đường, đồng thời gìn giữ những không gian văn hóa quen thuộc của làng quê như giếng nước, cây đa, nhà văn hóa xóm. Chính những giá trị bình dị ấy đã góp phần tạo nên bản sắc riêng cho mỗi xóm làng trong hành trình xây dựng nông thôn mới.

Rời Văn Hiến, chúng tôi đến với mảnh đất hữu tình Anh Sơn Đông. Ông Nguyễn Thái Sơn – Trưởng phòng Kinh tế xã Anh Sơn Đông dẫn chúng tôi đi dọc theo những con đường bê tông rộng rãi, rợp bóng cây xanh uốn mình qua các thôn 4, 5, 12 của xã.

Hai bên đường, những dải cây xanh và hàng hoa được cắt tỉa gọn gàng, tạo nên những tuyến đường xanh – sạch – đẹp, trở thành điểm nhấn trong diện mạo nông thôn mới của địa phương.

Để có được những con đường xanh mướt như hôm nay là sự góp sức chung tay của nhiều lực lượng, nhiều tổ chức. Trong đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ đã đẩy mạnh phong trào thi đua cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch gắn với xây dựng nông thôn mới”; “Chi hội Phụ nữ 5 có, 3 sạch” và các hộ liền kề “Nhà sạch, vườn đẹp”. Đoàn Thanh niên có các phong trào: “Tuổi trẻ Nghệ An chung tay xây dựng nông thôn mới” và các hoạt động như “Thắp sáng đường quê”, “Ngày Chủ nhật xanh”; “Xây dựng đời sống văn hóa ở nông thôn”…

“Vì vậy, các chi hội phụ nữ và nông dân thường phân công chị em thay nhau dọn dẹp theo ngày và giữ cho cây được phát triển xanh tốt. Bên cạnh đó, nhiều hộ dân còn tự nguyện hiến đất, hình thành các dải hoa ven nhà để những con đường làng có thêm không gian thoáng đãng”, chị Thúy chia sẻ.

Từ những mô hình này, địa phương kỳ vọng thời gian tới sẽ tiếp tục nhân rộng, để việc xây dựng nông thôn mới không chỉ làm thay đổi diện mạo hạ tầng mà còn gìn giữ được vẻ xanh mát, yên bình của làng quê.

Bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa

Trong căn nhà sàn mang đậm nét kiến trúc của đồng bào Thái ở bản Khe Rạn, xã Con Cuông, cô gái Lô Thị Trà (SN 1997) đang thoăn thoắt lau lại chiếc mâm gỗ đặt ở gian giữa, sắp gọn những tấm khăn piêu thêu hoa văn rực rỡ và bộ khung cửi dệt thổ cẩm bên hiên nhà. Nhiều năm qua, căn nhà sàn của gia đình cô đã trở thành điểm dừng chân của nhiều du khách tìm đến trải nghiệm cuộc sống bản làng.

Trà kể, gia đình không xây nhà theo kiểu hiện đại mà tôn tạo lại nhà sàn sao cho vừa thuận tiện sinh hoạt, vừa giữ được nếp nhà của người Thái. Du khách đến đây cũng yêu thích những điều rất giản dị khi được ở trong nhà sàn thật, nhìn khung cửi, thấy khăn piêu, quây quần bên bếp lửa… Bởi vậy, gia đình luôn cố gắng giữ lại những nếp sinh hoạt ấy.

Không chỉ có gia đình Trà, với bà con ở bản Khe Rạn, xây dựng nông thôn mới là cơ hội để chỉnh trang nhà cửa, cải tạo khuôn viên khang trang hơn. Nhưng dù có kiến thiết, tôn tạo các hạng mục, họ vẫn luôn tâm niệm phải giữ được dáng dấp của nhà sàn truyền thống và nếp sinh hoạt của người Thái – bởi đó chính là nét đặc sắc tạo nên sức hút riêng của bản làng.

Bản Khe Rạn từ lâu được biết đến là điểm du lịch cộng đồng đầu tiên ở miền Tây Nghệ An. Đến đây, du khách không chỉ được thưởng thức các món ăn đặc trưng của người Thái mà còn có dịp tìm hiểu phong tục tập quán, xem biểu diễn văn nghệ dân gian hay tham gia các hoạt động sinh hoạt cùng người dân.

Hiện trong bản đã hình thành các tổ dịch vụ phục vụ du lịch, từ đội văn nghệ, tổ ẩm thực đến các hộ gia đình làm homestay, góp phần giúp du lịch cộng đồng nơi đây ngày càng khởi sắc.

“

Câu chuyện bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa địa phương luôn được coi trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Bởi, khi nhắc tới “đặc trưng” văn hóa truyền thống vùng miền thì không chỉ có hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ hay những công trình bê tông kiên cố mà nó còn là hình thái không gian, cảnh quan, bản sắc, nếp làng, cốt cách con người…

Đó mới thực là nền tảng cốt lõi và là mục tiêu cần được tập trung hướng tới trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Ông Nguyễn Hồ Đức – Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Con Cuông

Ngày 29/12/2025, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030.
Theo đó, các tiêu chí về môi trường và cảnh quan nông thôn; xây dựng môi trường sống an toàn, giàu bản sắc văn hóa truyền thống được nêu rõ.

Đây cũng chính là định hướng để nhiều làng quê tiếp tục đổi mới diện mạo, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng đời sống, nhưng vẫn gìn giữ được “hồn quê” – những giá trị văn hóa, nếp sống và cảnh sắc đã bền bỉ nuôi dưỡng bản sắc của mỗi vùng đất qua bao thế hệ.

Nguồn: langngheviet.com.vn (Đình An st)