Di sản địa chất mở đường nông thôn mới: [Bài 3] Đánh thức Lân Nóng

Nằm sâu trong thung lũng thuộc thôn Loi, xã Cai Kinh, Lân Nóng có 13 hộ dân với gần 70 nhân khẩu, tất cả đều là người dân tộc Nùng. Trước đây, nơi này gần như tách biệt với bên ngoài. Không điện lưới, không sóng viễn thông, đường đi lại khó khăn; cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào nương rẫy và nguồn lực tự nhiên.

Những đổi thay bắt đầu từ những hạ tầng thiết yếu nhất. Hệ thống cấp điện bằng năng lượng mặt trời được triển khai, đưa điện về từng hộ dân. Cùng với đó, sóng di động và internet được phủ tới bản, giúp người dân lần đầu tiên có thể liên lạc, tiếp cận thông tin và kết nối với bên ngoài.

Chị Hoàng Thị Tính, người dân Lân Nóng cho biết, trước đây sinh hoạt chủ yếu phụ thuộc vào đèn dầu, nay có điện, cuộc sống thuận tiện hơn. Trẻ nhỏ có điều kiện học tập tốt hơn, người lớn cũng tiếp cận thông tin dễ dàng hơn.

Không chỉ điện và sóng, tuyến đường vào bản cũng đang được cải thiện. Dù chưa hoàn toàn thuận lợi, nhưng việc đi lại đã dễ hơn trước, tạo điều kiện cho vận chuyển hàng hóa, kết nối với bên ngoài và mở ra khả năng phát triển các hoạt động dịch vụ.

Những thay đổi ấy không chỉ giúp nâng cao đời sống dân sinh, mà còn đặt nền móng cho một hướng đi mới: Phát triển du lịch cộng đồng từ chính một bản làng từng biệt lập.

Giữ nguyên bản làng để phát triển du lịch

Khác với nhiều nơi lựa chọn xây dựng mới, Lân Nóng giữ gần như nguyên vẹn không gian sống truyền thống. Những nếp nhà sàn của đồng bào Nùng nằm rải rác giữa thung lũng, xung quanh là núi đá, rừng cây và hệ sinh thái tự nhiên còn nguyên sơ.

Nhịp sống ở đây diễn ra chậm rãi, gắn với những công việc quen thuộc như lên nương, chăn nuôi, sinh hoạt gia đình. Không có sự ồn ào, không có những công trình bê tông hóa, Lân Nóng giữ được vẻ bình yên hiếm có.

Điều đó lại trở thành sức hút. Chị Hoàng Thị Mai, du khách đến từ Thái Nguyên chia sẻ, dù đường đi còn khó nhưng khi đến nơi, không gian trong lành, cảnh sắc tự nhiên và sự thân thiện của người dân khiến chuyến đi trở nên đáng nhớ.

Không chỉ tham quan, du khách còn được trải nghiệm đời sống bản địa, từ cách sinh hoạt trong nhà sàn, bữa cơm gia đình đến những câu chuyện về phong tục, tập quán của người dân.

Một số hộ dân đã bắt đầu chỉnh trang không gian sống, tận dụng vật liệu sẵn có để tạo các điểm trải nghiệm giản dị. Những góc nhỏ với nông sản, vật dụng thường ngày được sắp xếp gọn gàng, không cầu kỳ nhưng tạo cảm giác gần gũi. Không gian du lịch vì thế không tách rời đời sống, mà chính đời sống trở thành sản phẩm trải nghiệm.

Mô hình Net Zero quy mô 13 hộ dân

Từ những điều kiện tự nhiên và xã hội đặc thù, năm 2025 Lân Nóng được lựa chọn triển khai mô hình du lịch theo hướngNet Zerovới quy mô nhỏ, 13 hộ dân tham gia.

Bước sang năm 2026, mô hình này tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn về không gian, hạ tầng và cách thức vận hành, dần định hình mô hình du lịch bền vững gắn với cộng đồng.

Bà Phạm Thị Hương, Trưởng phòng Quản lý Công viên địa chất Lạng Sơn (Trung tâm xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn) cho biết, việc lựa chọn Lân Nóng xuất phát từ việc nơi đây còn giữ được không gian nguyên bản, cộng đồng dân cư gọn và có thể triển khai theo hướng bền vững ngay từ đầu.

Theo bà Hương, mô hình Net Zero tại Lân Nóng hướng tới các yếu tố cụ thể như không gian xanh, quản lý rác thải, hạn chế tác động đến môi trường, sử dụng vật liệu thân thiện và hình thành các tuyến trải nghiệm gắn với cảnh quan tự nhiên và sinh hoạt của người dân.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận không bắt đầu từ đầu tư lớn, mà từ những yếu tố sẵn có. Những yếu tố từng là hạn chế như hạ tầng chưa hoàn thiện, chưa bị bê tông hóa… nay lại trở thành lợi thế để phát triển theo hướng bền vững.

Việc tổ chức không gian xanh, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, quản lý rác thải… được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của bản làng.

Với quy mô nhỏ, mô hình này được xác định là cơ sở thực tiễn để đánh giá, hoàn thiện trước khi xem xét nhân rộng.

Từ mô hình nhỏ đến khả năng nhân rộng

Ở góc độ địa phương, ông Hà Vũ Khôi, Chủ tịch UBND xã Cai Kinh cho biết, việc triển khai mô hình tại Lân Nóng được thực hiện theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế, không làm thay đổi đột ngột không gian sống của người dân.

Theo ông, mục tiêu không chỉ là phát triển du lịch, mà còn tạo thêm sinh kế, nâng cao đời sống, đồng thời giữ được bản sắc văn hóa và môi trường tự nhiên của bản làng.

Thực tế bước đầu cho thấy khi có điện, có sóng, có thêm du khách tìm đến, người dân đã dần nhận thấy những cơ hội mới. Tuy nhiên, hướng đi của Lân Nóng không phải là phát triển bằng mọi giá.

Giá trị cốt lõi của bản làng này nằm ở sự nguyên sơ, ở cảnh quan thung lũng và lối sống gắn với thiên nhiên. Nếu đánh đổi những yếu tố ấy, Lân Nóng sẽ mất đi điều riêng có nhất của mình.

Bởi vậy, mô hình Net Zero được xem như một hướng đi cần thiết: Vừa mở ra hướng phát triển kinh tế, vừa giữ được bản sắc và môi trường.

Từ một bản làng từng biệt lập, Lân Nóng đang dần trở thành điểm trải nghiệm đặc biệt trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.

Quan trọng hơn, từ một mô hình nhỏ, Lân Nóng đang trở thành cơ sở thực tiễn để đánh giá, hoàn thiện và từng bước nhân rộng, góp phần hình thành các làng du lịch bền vững trong toàn vùng.

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn (Đình An st)