Theo thống kê, khoảng 62% sản phẩm OCOP được xếp hạng 4–5 sao đã được bảo hộ dưới nhiều hình thức sở hữu trí tuệ, cho thấy đây đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng của khu vực kinh tế tập thể.
Chiếc “áo giáp” cho sản phẩm trà
Tiêu biểu cho xu hướng này là ngành trà Thái Nguyên, một trong số ít nông sản của Việt Nam được Liên minh châu Âu bảo hộ theo Hiệp định EVFTA thông qua chỉ dẫn địa lý Tân Cương.
Cùng với đó, tỉnh đã được Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp 10 nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm trà, trong đó nhãn hiệu “Trà Thái Nguyên” được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo nền tảng pháp lý quan trọng để sản phẩm trà tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao.
Tại vùng trà Tân Cương, nhiều HTX đã chủ động khai thác sở hữu trí tuệ như công cụ gia nhập chuỗi giá trị, gắn với tiêu chuẩn chất lượng. Hiện, trên địa bàn có 7 nhóm sản xuất và 3 HTX chế biến trà đạt VietGAP, một số sản phẩm đã tham gia các nền tảng thương mại điện tử, qua đó mở rộng kênh tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm.
HTX Chè Hảo Đạt (xã Tân Cương) là một trong những mô hình tiêu biểu, tập trung sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý Tân Cương. HTX duy trì quy trình sản xuất chuẩn hóa, chú trọng quản lý và bảo vệ thương hiệu, đồng thời ứng dụng khoa học – công nghệ để nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm.
Cùng hướng đi đó, HTX Hương Vân Trà (phường Phan Đình Phùng) thực hiện nghiêm túc việc sử dụng chỉ dẫn địa lý trên bao bì, tuân thủ đầy đủ các điều kiện khi khai thác chỉ dẫn địa lý và chủ động tham gia các hoạt động quảng bá, kết nối thị trường.
Đồng thời, các HTX ngày càng chú trọng nâng cao trách nhiệm trong quản lý và bảo vệ nhãn hiệu, chủ động phòng ngừa và đấu tranh với các hành vi gian lận, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Song song với đó là việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất và chế biến, qua đó góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Đặc biệt, để bảo vệ uy tín thương hiệu, các sản phẩm trà đến từ vùng Tân Cương nhưng không đạt đủ điều kiện thì sẽ không được mang chỉ dẫn địa lý “Tân Cương”.
Toàn tỉnh Thái Nguyên đã có hơn 200 sản phẩm trà OCOP từ 3-5 sao, trong đó 3 sản phẩm đạt 5 sao quốc gia. Giá trị ngành trà vượt 13 nghìn tỷ đồng mỗi năm, thu nhập bình quân khoảng 400 triệu đồng/ha/năm.
Với vai trò ngày càng rõ nét của sở hữu trí tuệ trong việc nâng tầm giá trị trà Thái Nguyên, đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu 70% diện tích sẽ được cấp mã vùng trồng trọt.
Nông sản được bảo vệ để lớn lên
Tại “thủ phủ dừa” Bến Tre (nay là tỉnh Vĩnh Long), việc chuẩn hóa sản xuất cũng đang song hành với chuẩn hóa pháp lý.
Toàn tỉnh hiện có 133 khu vực trồng dừa được cấp mã số vùng trồng, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu chính ngạch. Nhờ đó, mỗi năm tỉnh thu về hơn 350 triệu USD từ xuất khẩu dừa, trong đó nhiều HTX là chủ thể trực tiếp tham gia và hưởng lợi.
Theo Bộ NN&MT, dừa là một trong sáu cây công nghiệp chủ lực quốc gia. Diện tích trồng dừa dự kiến đạt 195.000-210.000ha vào năm 2030. Có thời điểm, xuất khẩu dừa mang về cho Việt Nam 900 triệu USD, và được kỳ vọng vượt mốc 1 tỷ USD trong tương lai gần khi dừa Việt Nam ngày càng được công nhận tại các thị trường như Mỹ, châu Âu và mở rộng đàm phán xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, sở hữu trí tuệ không còn là “phần việc phụ”, mà trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn của nhiều HTX. Việc đăng ký nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể hay mã số vùng trồng giúp sản phẩm được gọi tên, được nhận diện và được bảo vệ khi bước ra thị trường lớn.
Trước đây, nông sản của HTX dù chất lượng tốt vẫn dễ hòa lẫn giữa thị trường, khiến người sản xuất luôn ở thế bị động về giá. Khi thiếu thương hiệu và căn cứ pháp lý, HTX khó có tiếng nói trong đàm phán, đầu ra phụ thuộc lớn vào thương lái.
Bước ngoặt đến khi nhiều HTX chủ động xây dựng và bảo hộ tài sản sở hữu trí tuệ. Không ồn ào, nhưng hiệu quả rõ rệt khi sản phẩm có chỗ đứng ổn định hơn, liên kết tiêu thụ bền vững hơn và giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn cho người sản xuất.
Một ví dụ tiêu biểu khác là HTX Nấm Linh Chi Quảng Ninh. Sau khi được hỗ trợ xây dựng và bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Nấm Linh Chi Quảng Ninh”, HTX ghi nhận doanh thu năm 2024 tăng hơn 40% so với năm trước. Hơn 15 tấn nấm các loại được đưa ra thị trường, trong đó một phần đã xuất khẩu sang Hàn Quốc thông qua các đối tác tại Hạ Long.
Không chỉ giúp sản phẩm “đứng tên” trên thị trường, nhãn hiệu được bảo hộ còn tạo điều kiện để HTX kiểm soát chất lượng đồng bộ, nâng cao uy tín và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản sạch, tiêu chuẩn cao.
Lặng lẽ nhưng bền bỉ, nhiều HTX đang cho thấy khi sản xuất đi cùng pháp lý, khi chất lượng song hành với thương hiệu, con đường ra thị trường không còn là cuộc chơi may rủi, mà trở thành chiến lược dài hơi.`
Giữ thương hiệu, giữ sinh kế
Sở hữu trí tuệ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt, mà còn bồi đắp niềm tự hào cho người nông dân về sản vật quê hương.
Khi nông sản được bảo hộ, giá trị không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở danh tiếng và niềm tin thị trường, nền tảng để sản phẩm tự tin bước ra quốc tế.
Đằng sau những chuyển biến tích cực của nhiều HTX là sự đồng hành hiệu quả của các bộ ngành và cả hệ thống Liên minh HTX. Từ tư vấn thủ tục, xây dựng quy chế quản lý nhãn hiệu, đến hỗ trợ kinh phí đăng ký và quảng bá, các chương trình hỗ trợ đã giúp HTX tiếp cận sở hữu trí tuệ một cách bài bản, gắn với thực tiễn sản xuất.
Việc lồng ghép xây dựng nhãn hiệu với Chương trình OCOP tạo nên một chuỗi hỗ trợ đồng bộ, giúp chuẩn hóa sản phẩm ngay từ gốc. Nhờ đó, nhiều HTX không chỉ làm tốt khâu sản xuất, mà còn từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường hiện đại.
Dẫu vậy, bảo hộ chỉ là điểm khởi đầu, thách thức lớn hơn nằm ở khâu quản lý và gìn giữ chất lượng. Chỉ một mắt xích lỏng lẻo từ việc buông lỏng kiểm soát, để hàng giả, hàng nhái len lỏi, đến sản phẩm kém chất lượng gắn nhãn hiệu chung cũng có thể làm suy giảm uy tín đã được tích lũy qua nhiều năm.
Trong bối cảnh đó, nhiều HTX vẫn cần thêm sự hỗ trợ để vừa tăng cường năng lực phòng vệ thương hiệu, vừa nâng cao khả năng tiếp thị, “kể câu chuyện” về sản phẩm, vùng đất và con người, nhằm lan tỏa giá trị thương hiệu một cách bền vững và đúng tầm.
Nguồn: vnbusiness.vn (Thế Toại ST)
Loading ...