Chủ động thời vụ, nâng cao giá trị sản xuất cây vụ đông

Những năm gần đây, sản xuất cây vụ đông đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước trở thành vụ sản xuất chính tại nhiều địa phương, đặc biệt ở khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, chi phí đầu vào tăng cao và yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường, việc triển khai sản xuất vụ đông được ngành nông nghiệp và môi trường và chính quyền địa phương, đặc biệt các tỉnh phía Bắc chỉ đạo quyết liệt, linh hoạt, sát thực tiễn, qua đó góp phần nâng cao giá trị sản xuất trồng trọt và ổn định đời sống nông dân.

Chủ động kế hoạch, bám sát khung thời vụ

Ngay từ đầu năm, ngành nông nghiệp và môi trường các địa phương như Hải Phòng, Bắc Ninh, Hà Nội, Sơn La, Phú Thọ… đã xây dựng kế hoạch sản xuất cây vụ đông cụ thể, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và tập quán canh tác của từng vùng. Trên cơ sở dự báo tình hình thời tiết, diễn biến mưa bão và nguồn nước sau vụ mùa, các địa phương chủ động rà soát diện tích có khả năng gieo trồng vụ đông, tập trung vào những chân đất cao, đất hai lúa, đất bãi ven sông và những vùng có điều kiện tưới tiêu thuận lợi.

Khung thời vụ được xác định linh hoạt, trong đó nhấn mạnh yêu cầu “thu hoạch gọn vụ mùa, giải phóng đất sớm để sản xuất vụ đông”. Việc đẩy mạnh cơ giới hóa khâu làm đất, thu hoạch lúa mùa không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho gieo trồng các loại cây vụ đông ưa ấm và ưa lạnh đúng thời điểm, hạn chế rủi ro do thời tiết bất lợi.

Đa dạng cơ cấu cây trồng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật,ưu tiên cây có giá trị

Cơ cấu cây vụ đông tiếp tục được chuyển dịch theo hướng đa dạng, linh hoạt, phù hợp nhu cầu thị trường và khả năng tiêu thụ. Các loại cây trồng chủ lực như ngô, khoai tây, khoai lang, đậu tương, lạc, các loại rau màu ngắn ngày (bắp cải, su hào, cà chua, dưa chuột, bí xanh, ớt…) được mở rộng diện tích tại nhiều địa phương như Hải Phòng, Hưng Yên, Phú Thọ.

Đáng chú ý, nhiều địa phương như Hưng Yên, Bắc Ninh, Phú Thọ… đã giảm dần diện tích các cây trồng hiệu quả thấp, tăng diện tích cây có giá trị kinh tế cao, dễ tiêu thụ, gắn với chế biến và xuất khẩu. Một số mô hình sản xuất rau vụ đông theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ… tại Hải Phòng, Hà Nội bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt, không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tiếp tục là điểm nhấn trong triển khai sản xuất cây vụ đông. Các giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện thời tiết bất thuận được đưa vào sản xuất, thay thế dần các giống cũ kém hiệu quả như giống khoai tây TK15.80, Sinora, Atlntic… Các giống này cho củ to, vàng, mắt nông, phù hợp cho cả ăn tươi và chế biến công nghiệp (như làm bánh, chiên), đặc biệt có khả năng kháng bệnh mốc sương tốt, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người nông dân.

Cùng với đó, các biện pháp canh tác tiên tiến như gieo trồng trên đất làm tối thiểu, che phủ nilon, sử dụng phân bón cân đối, hợp lý, tăng cường phân bón hữu cơ và chế phẩm sinh học được khuyến cáo áp dụng rộng rãi. Việc quản lý sinh vật gây hại theo hướng tổng hợp (IPM, IPHM) giúp giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng nông sản.

Một trong những giải pháp quan trọng trong triển khai vụ đông là tăng cường liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Nhiều địa phương đã chủ động kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với nông dân thông qua các mô hình liên kết chuỗi, ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm ngay từ đầu vụ.

Các hợp tác xã như HTX sản xuất và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Văn Đức, HTX Rau sạch Vân Nội (Hà Nội)… đóng vai trò cầu nối, tổ chức sản xuất tập trung, thống nhất quy trình kỹ thuật, đảm bảo sản lượng và chất lượng theo yêu cầu của thị trường. Nhờ đó, sản phẩm cây vụ đông không chỉ tiêu thụ thuận lợi trong nước mà còn từng bước tham gia vào chuỗi cung ứng cho chế biến và xuất khẩu.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hiện nay sản xuất cây vụ đông vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Thời tiết diễn biến bất thường, mưa lớn kéo dài vào đầu vụ hoặc rét đậm, rét hại đến sớm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển của cây trồng. Giá vật tư nông nghiệp, đặc biệt là phân bón, giống, thuốc bảo vệ thực vật vẫn ở mức cao, làm tăng chi phí sản xuất.

Để nâng cao hiệu quả sản xuất cây vụ đông, Cục Trồng Trọt và Bảo vệ thực vật khuyến cáo các địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác chỉ đạo, hướng dẫn sản xuất sát với thực tiễn. Trọng tâm là rà soát quỹ đất, mở rộng diện tích ở những vùng có điều kiện thuận lợi; khuyến khích nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật, sử dụng giống chất lượng cao, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn.

Cùng với đó, cần tăng cường thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản vụ đông; phát triển các mô hình liên kết chuỗi giá trị bền vững. Công tác thông tin thị trường, dự báo cung, cầu cũng cần được chú trọng để định hướng sản xuất phù hợp, hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”.

Thực tiễn sản xuất trong những năm qua cho thấy, sản xuất cây vụ đông không chỉ góp phần tăng hệ số sử dụng đất, nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết cung cầu nông sản, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. Với sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp, sự vào cuộc đồng bộ của ngành nông nghiệp và môi trường, cùng với sự chủ động của người dân, cây vụ đông được kỳ vọng tiếp tục là “vụ sản xuất giá trị”, đóng góp tích cực vào tăng trưởng chung của ngành trồng trọt.