Nghệ An : phát triển sản phẩm ocop góp phần xây dựng nông thôn mới

Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, việc nâng cao chất lượng đời sống người dân luôn được xác định là mục tiêu trọng tâm. Bên cạnh hạ tầng, giáo dục, y tế, thì phát triển kinh tế nông thôn chính là nền tảng quyết định sự thành công và bền vững của chương trình. Ở Nghệ An, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã và đang trở thành động lực quan trọng, góp phần gia tăng giá trị nông sản, giữ gìn bản sắc văn hóa và khơi dậy tiềm năng cộng đồng.

Lãnh đạo Tỉnh ủy, UBND tỉnh trao bằng công nhận đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao cho huyện Nam Đàn

Theo Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 22/2/2022 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 – 2025, trong đó có nội dung thành phần là “Tiếp tục thực hiện có hiệu quả cơ cấu lại ngành nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn; triển khai mạnh mẽ Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) nhằm nâng cao giá trị gia tăng, phù hợp với quá trình chuyển đổi số, thích ứng với biến đổi khí hậu; phát triển mạnh ngành nghề nông thôn; phát triển du lịch nông thôn; nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã; hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp ở nông thôn; nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn… góp phần nâng cao thu nhập người dân theo hướng bền vững”

Sau hơn 6 năm triển khai, Chương trình OCOP đã trở thành một phong trào sâu rộng và có sức lan tỏa mạnh mẽ trên toàn tỉnh Nghệ An, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng nội sinh và gia tăng giá trị. Theo thống kê của Chi cục Kinh tế hợp tác và PTNT, hiện toàn tỉnh Nghệ An có 684 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 03 sản phẩm đạt hạng 5 sao, 43 sản phẩm đạt hạng 4 sao, 653 sản phẩm đạt hạng 3 sao. Nghệ An là tỉnh đứng tốp đầu cả nước về số lượng sản phẩm đạt hạng sao được công nhận. Hiện có 423 chủ thể tham gia chương trình, gồm cả doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ sản xuất kinh doanh. Một điểm đáng chú ý, các sản phẩm đạt chứng nhận sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên đã có bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc đảm bảo quy định và nhiều sản phẩm đã và đang làm thủ tục đăng ký nhãn hiệu. Điều này không chỉ đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn khẳng định tính chuyên nghiệp và bài bản trong xây dựng sản phẩm. Nghệ An là tỉnh có địa bàn rộng, địa hình đa dạng, tập quán sản xuất lâu đời, đặc biệt có sự phong phú về tài nguyên bản địa và văn hóa ẩm thực. Đây là điều kiện thuận lợi để xây dựng các sản phẩm OCOP mang bản sắc vùng miền rõ nét, từ vùng đồng bằng ven biển cho đến miền núi cao. Nhờ vậy, sản phẩm OCOP Nghệ An rất đa dạng, bao gồm thực phẩm chế biến, đồ uống, thảo dược, sản phẩm thủ công mỹ nghệ,…Chương trình OCOP đã đóng vai trò quan trọng trong thực hiện các mục tiêu của Chương trình Nông thôn mới, cụ thể:

1. Tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn: Nghệ An có lợi thế đa dạng về nông – lâm – ngư nghiệp, nhiều sản vật đặc trưng vùng miền. Phát triển sản phẩm OCOP đã giúp khai thác thế mạnh này, hình thành các hợp tác xã, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ sản xuất gắn với chuỗi giá trị. Chương trình OCOP đã góp phần tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 2.300 lao động và 1.800 – 2.000 lao động thời vụ, với thu nhập bình quân 3,5-4 triệu đồng/người/tháng góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn; đặc biệt, là phát huy vai trò phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ đó, hàng vạn lao động nông thôn có việc làm ổn định, thu nhập được nâng cao, trực tiếp thực hiện tiêu chí số 10 (thu nhập) và tiêu chí số 12 (lao động có việc làm) trong Bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới.
2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn: Sản phẩm OCOP thúc đẩy nông nghiệp theo hướng hàng hóa, gắn sản xuất với chế biến và thị trường. Từ chỗ chỉ sản xuất thô, nay nhiều sản phẩm của Nghệ An như: cam Vinh, chè Thanh Chương, nước mắm Cửa Hội, tinh bột nghệ, sản phẩm dược liệu miền Tây… đã được chế biến, đóng gói hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng, góp phần hình thành nền kinh tế nông thôn đa dạng và bền vững.
3. Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương: Nhiều sản phẩm OCOP không chỉ có giá trị kinh tế mà còn gắn liền với di sản văn hóa và tri thức dân gian, đến nay có 25 làng nghề có sản phẩm OCOP như tương Nam Đàn, kẹo cu-đơ, mây tre đan, dệt thổ cẩm… Việc phát triển OCOP đã góp phần bảo tồn, gìn giữ và quảng bá văn hóa xứ Nghệ, đồng thời tạo nền tảng xây dựng các thôn bản văn hóa, nông thôn mới kiểu mẫu.
4. Tạo động lực cho du lịch nông thôn và hội nhập quốc tế: OCOP Nghệ An ngày càng gắn với phát triển du lịch cộng đồng ở như sản phẩm du lịch cộng đồng ở xã Mường Lống, xã Châu Tiến… Du khách không chỉ tham quan cảnh quan mà còn được trải nghiệm sản phẩm đặc trưng địa phương. Bên cạnh đó, một số sản phẩm OCOP của tỉnh đã tiếp cận thị trường ngoài nước, khẳng định thương hiệu Nghệ An trên trường quốc tế.

Nhờ kết quả đó đã góp phấn to lớn cho kết quả xây dựng Nông thôn mới Giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh đã có thêm: 44 xã đạt chuẩn NTM; 100 xã đạt chuẩn NTM nâng cao; 16 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu; 03 huyện đạt chuẩn NTM; 01 huyện (Nam Đàn) đạt chuẩn NTM nâng cao; Lũy kế đến 30/6/2025 toàn tỉnh có: 275/362 xã đạt chuẩn NTM (đạt 75,97%); 102/275 xã đạt chuẩn NTM nâng cao (đạt 37,09%); 16 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu (đạt 5,81%); có 10 đơn vị cấp huyện hoàn thành nhiệm vụ/đạt chuẩn NTM; 01 huyện đạt chuẩn NTM nâng cao (huyện Nam Đàn); có 743 sản phẩm OCOP đạt hạng 3 sao trở lên (Đứng thứ 2 cả nước sau TP Hà Nội); Bình quân tiêu chí cả tỉnh là 17.11 TC/xã; Có 223 thôn/bản đạt chuẩn NTM; Thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 47,18 triệu đồng/người/năm (tăng 11,68 triệu đồng/người/năm so với năm 2021).

Phong trào xây dựng nông thôn mới lan tỏa sâu rộng, nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của cả hệ thống chính trị và người dân. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân nông thôn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn không ngừng được nâng cao. Hạ tầng kinh tế ‑ xã hội khu vực nông thôn tiếp tục được đầu tư đồng bộ, đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống. Đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp được triển khai đồng bộ, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực; xác định rõ định hướng phát triển theo vùng, địa phương, gắn với thị trường tiêu thụ nông sản. Hình thức tổ chức sản xuất từng bước được đổi mới theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Các tiến bộ khoa học – công nghệ được đưa nhanh vào sản xuất; cơ giới hóa được đẩy mạnh ở hầu hết các khâu; sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trở thành xu thế tất yếu. Mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm, xây dựng cánh đồng lớn được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng đất. Hệ thống chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp được xây dựng, ban hành và triển khai kịp thời. Các hợp tác xã nông nghiệp ngày càng phát huy vai trò đầu mối trong cung ứng vật tư, dịch vụ đầu vào, bảo vệ thực vật, thú y, tín dụng nội bộ… Đặc biệt, 278 hợp tác xã (chiếm 32% toàn tỉnh) đã ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm đầu ra, hỗ trợ nông dân sản xuất theo hướng hàng hóa, ứng dụng công nghệ, kết nối thị trường và nâng cao giá trị gia tăng. Liên hiệp hợp tác xã nông nghiệp được thí điểm triển khai bước đầu đạt kết quả tích cực, góp phần liên kết sản xuất quy mô lớn, hỗ trợ các hợp tác xã thành viên cùng phát triển.

Lãnh đạo tỉnh tham quan gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP tại Hội nghị Sơ kết 3 năm thực hiện Chương trình Nông thôn mới giai đoạn 2021-2025

Bên cạnh những kết quả nổi bật đã đạt được, quá trình phát triển Chương trình OCOP vẫn còn bộc lộ một số khó khăn, hạn chế, nguyên nhân sau: Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, chủ yếu dựa vào lồng ghép từ các chương trình khác. Nhiều cơ sở sản xuất vẫn thủ công, thiếu máy móc, thiết bị hiện đại; bao bì, mẫu mã chưa được đầu tư đồng bộ. Một số sản phẩm chưa xây dựng thương hiệu mạnh, sức cạnh tranh thấp, dễ bị nhái hoặc pha tạp. Ngoài ra, việc gắn OCOP với du lịch trải nghiệm còn hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng.

Để khắc phục những tồn tại, hạn chế nêu trên và phát huy những kết quả đã đạt được góp phần xây dựng Chương trình Nông thôn mới giai đoạn tiếp theo trong thời gian tới sẽ tập trung tham mưu triển khai một số giải pháp sau:

Thứ nhất, Đề xuất, điều chỉnh, bổ sung các chính sách mới nhằm thúc đẩy phát triển các sản phẩm nông sản chủ lực của tỉnh và sản phẩm OCOP; trong đó quan tâm: Định hướng phát triển vùng nguyên liệu để tạo mối liên kết trong sản xuất sản phẩm; đào tạo, hỗ trợ đổi mới sản phẩm; đổi mới công nghệ; xây dựng chuỗi giá trị; hỗ trợ cơ sở hạ tầng sản xuất, máy móc, thiết bị chế biến quy mô nhỏ và vừa; xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến; đào tạo nghề cho lao động và nâng cao năng lực cộng đồng; hỗ trợ tiếp cận các nguồn tín dụng; hỗ trợ quản trị và tiếp cận thị trường dành cho nhóm sản phẩm đã đạt các tiêu chí xuất khẩu…

Thứ hai, Đẩy mạnh hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm, chỉ dẫn địa lý, nhất là sản phẩm đặc sản, chủ lực của địa phương nhằm tạo lập, bảo tồn và nâng cao giá trị, sức cạnh tranh trên thị trường; khuyến khích cải tiến mẫu mã, kiểu dáng sản phẩm; thường xuyên quảng bá sản phẩm, tạo điều kiện tiêu thụ sản phẩm gắn với phát triển du lịch; xây dựng các cửa hàng để giới thiệu, trưng bày và kinh doanh các sản phẩm OCOP; chú trọng phát triển sản phẩm OCOP song song với xây dựng nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp áp dụng hệ thống tiêu chuẩn VietGAP, Global Gap, HACCP… cho các sản phẩm chương trình OCOP.

Thứ ba, Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong việc xúc tiến thương mại. Khuyến khích, hỗ trợ các chủ thể tham giá các sàn thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm trên môi trường điện tử. Việc mở rộng tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp trên các sàn thương mại điện tử giúp xây dựng thương hiệu, quảng bá, giới thiệu và mở rộng thị trường cho các sản phẩm OCOP.

Thứ bốn: Tăng cường công tác giám sát sau công nhận OCOP để kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm, vệ sinh ATTP, giữ gìn và nâng cao uy tín cũng như xây dựng thương hiệu của sản phẩm OCOP trong lòng người tiêu dùng.

Chương trình OCOP là bước đi chiến lược để khai thác tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống người dân.

Có thể khẳng đinh rằng tác động của Chương trình OCOP đến kinh tế nông thôn là rất rõ rệt. Trước hết, Chương trình đã khơi dậy được tiềm năng, thế mạnh của các địa phương về sản phẩm đặc sản, ngành nghề nông thôn gắn với lợi thế về điều kiện sản xuất, vùng nguyên liệu và văn hóa truyền thống để gia tăng giá trị sản phẩm OCOP; giúp gia tăng giá trị sản phẩm địa phương, tạo thêm hàng ngàn việc làm và nâng cao thu nhập cho hàng ngàn người dân. Nhiều mô hình đã cho thấy khả năng ứng dụng khoa học công nghệ vào chế biến sâu, bảo quản, đồng thời tăng năng suất, chất lượng sản phẩm. Mặt khác, việc gắn sản phẩm với văn hóa bản địa và du lịch cộng đồng cũng tạo ra giá trị lan tỏa lớn, thúc đẩy phát triển tổng thể ở nông thôn. Đối với Nghệ An, việc gắn phát triển OCOP với xây dựng NTM không chỉ góp phần thực hiện thành công mục tiêu của Chương trình Nông thôn mới mà còn tạo động lực đưa kinh tế nông thôn phát triển nhanh, bền vững, hội nhập sâu rộng.

Nguồn tin: Đặng Hòa, Chi cục KTHt&PTNT