Nông nghiệp công nghệ cao,xu thế tất yếu trong bối cảnh mới

Việt Nam là quốc gia đang phát triển, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức lớn:Quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp do đô thị hóa; tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu; chi phí đầu vào gia tăng trong khi yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế ngày càng cao về chất lượng, an toàn và tính bền vững của sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được xem là lời giải căn cơ để nâng cao hiệu quả sản xuất. Nông nghiệp công nghệ cao là nền nông nghiệp ứng dụng đồng bộ các thành tựu khoa học – công nghệ tiên tiến như công nghệ sinh học, nhà kính, tưới tiết kiệm, tự động hóa, cảm biến, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn… vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ chọn tạo giống, canh tác, chăn nuôi đến chế biến, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm.

Theo tổng kết của các cơ quan chuyên môn, khoa học – công nghệ hiện đóng góp trên 30% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp, riêng lĩnh vực giống cây trồng, vật nuôi đạt khoảng 35–40%. Nhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tổn thất sau thu hoạch nhiều loại nông sản tiếp tục giảm; mức độ cơ giới hóa trong khâu làm đất đối với cây trồng hàng năm duy trì trên 90%, thu hoạch lúa đạt trên 70%, riêng các tỉnh đồng bằng đạt xấp xỉ 90%.

Ứng dụng công nghệ cao tạo chuyển biến rõ nét trong sản xuất và xuất khẩu

Việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ đã tạo ra những chuyển biến quan trọng trong cơ cấu và hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Trong năm 2025, nông nghiệp tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, thích ứng tốt hơn với biến động của thị trường và khí hậu.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 đạt kỷ lục khoảng 70,09 tỷ USD, tăng 12% so với năm 2024, vượt xa mục tiêu đề ra. Trong đó, nhóm hàng nông sản chủ lực tăng 13,7% và thủy sản tăng 12,7%, đưa ngành nông nghiệp về đích ấn tượng. Trong đó, nhiều mặt hàng chủ lực như gạo, rau quả, gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản chế biến sâu tiếp tục giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực trồng trọt, việc áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và công nghệ chọn tạo giống đã góp phần nâng cao chất lượng và giá trị nông sản. Tỷ trọng gạo chất lượng cao hiện chiếm trên 80% lượng gạo xuất khẩu, nhiều giống gạo đặc sản của Việt Nam được thị trường quốc tế ghi nhận, góp phần nâng giá trị xuất khẩu và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam.

Lĩnh vực chăn nuôi và thủy sản chuyển dịch rõ nét sang mô hình sản xuất tập trung, khép kín, ứng dụng công nghệ cao, kiểm soát dịch bệnh và an toàn sinh học. Công nghệ chế biến, bảo quản sau thu hoạch ngày càng hiện đại, nâng tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt của các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản.

Những mô hình tiên phong và hiệu quả thực tiễn

Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao không còn là định hướng mang tính lý thuyết mà đã đi vào chiều sâu, tạo hiệu quả kinh tế rõ nét.

Tại Hà Nội và các vùng lân cận, đến nay đã hình thành hơn 400 mô hình nông nghiệp công nghệ cao, tập trung ở các nhóm cây trồng, chăn nuôi và thủy sản. Những mô hình này được xây dựng theo hướng sản xuất hàng hóa, tích hợp công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và gắn với chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ để từng bước xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp Thủ đô. Nhờ ứng dụng công nghệ cao, nhiều mô hình đạt năng suất cao hơn từ40%, giảm chi phí đầu vào, bảo đảm an toàn thực phẩm và nâng cao thu nhập cho người sản xuất.

Tại TP. Hồ Chí Minh, phấn đấu đến năm 2030, tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm từ 75% đến 85% tổng giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản. Đây là minh chứng rõ nét cho nỗ lực chuyển dịch nền nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp đô thị hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ tự động hóa, công nghệ sinh học và số hóa trong sản xuất.

Những mô hình tiên phong này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mà còn đóng vai trò “hạt nhân lan tỏa”, góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, thúc đẩy liên kết vùng và hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tập trung.

Gỡ rào cản, khơi thông nguồn lực cho nông nghiệp công nghệ cao

Bên cạnh những kết quả đạt được, phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, tích tụ đất đai chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất lớn; nguồn vốn đầu tư hạn chế; năng lực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều.

Nhận diện rõ những rào cản này, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là các chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp và nông dân tiếp cận vốn, cải cách thủ tục hành chính, ưu đãi về đất đai và đào tạo nguồn nhân lực.

Đến nay, hàng triệu lao động nông thôn đã được đào tạo nghề; nhiều mô hình sản xuất mới cho thu nhập cao gấp 3–4 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Việc liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị tiếp tục được mở rộng, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sản xuất nông nghiệp.

Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã và đang khẳng định là hướng đi đúng đắn, phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp và phát triển bền vững trong bối cảnh mới. Khoa học – công nghệ không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, mà còn tạo nền tảng để nông nghiệp Việt Nam hội nhập sâu vào thị trường toàn cầu.

Trong thời gian tới, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ một cách thực chất, đồng bộ, gắn với nhu cầu thị trường và điều kiện từng vùng, miền, qua đó xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Nguồn: nnmt.net.vn (Huyền Trang ST)