Tăng cường công tác đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP tại Nghệ An

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã và đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao giá trị nông sản và khơi dậy tiềm năng bản địa trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Sau hơn 8 năm triển khai, nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh đã từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu cần tăng cường công tác đánh giá, phân hạng và đặc biệt là công nhận lại sản phẩm OCOP nhằm bảo đảm chất lượng, uy tín và tính bền vững của chương trình trong giai đoạn mới.

Nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP

Trong những năm qua, tỉnh Nghệ An đã có hàng trăm sản phẩm được công nhận đạt từ 3 sao đến 5 sao OCOP, thuộc nhiều nhóm ngành như thực phẩm, đồ uống, dược liệu, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ du lịch cộng đồng, đến nay toàn tỉnh có 588 sản phẩm OCOP, trong đó 545 sản phẩm OCOP 3 sao, 40 sản phẩm 4 sao, 3 sản phẩm 5 sao. Nhiều sản phẩm đã tạo dựng được vị thế trên thị trường như sản phẩm từ sen, mây tre dan, tinh dầu dược liệu, nước mắm truyền thống, các sản phẩm chế biến từ dược liệu và nông sản đặc trưng miền Tây Nghệ An. Việc tham gia chương trình OCOP không chỉ giúp các chủ thể sản xuất thay đổi tư duy sản xuất theo hướng hàng hóa mà còn chú trọng hơn đến chất lượng, mẫu mã, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Không ít hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất nhỏ đã có bước chuyển mình mạnh mẽ sau khi sản phẩm được chứng nhận OCOP.

Bộ sản phẩm OCOP 5 sao của Công ty TNHH Đức Phong

Tuy nhiên, thực tế cho thấy một số sản phẩm sau khi được công nhận chưa duy trì ổn định chất lượng; bao bì, nhãn mác chậm đổi mới; năng lực quản trị của chủ thể còn hạn chế; thị trường tiêu thụ chưa bền vững. Một số chủ thể vẫn còn tâm lý “đạt sao là xong”, chưa quan tâm đúng mức đến việc nâng cấp, cải tiến sản phẩm tạo vị thế vững chắc của sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao, việc đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP trở thành nhiệm vụ cần thiết nhằm sàng lọc, nâng chuẩn và bảo đảm tính thực chất của chương trình.

Công nhận lại để bảo đảm uy tín OCOP

Theo quy định, sản phẩm OCOP sau khi được công nhận sẽ có thời hạn 36 tháng phải thực hiện đánh giá lại để tiếp tục được công nhận. Đây là cơ chế quan trọng nhằm kiểm tra mức độ duy trì các tiêu chí về chất lượng, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn sản xuất, năng lực thị trường và hiệu quả kinh tế. Theo báo cao của Chi cục KTHT&PTNT trong năm 2025 có 166 sản phẩm đạt hạng 3 sao trở lên không tham gia đánh giá lại.

Việc công nhận lại không đơn thuần là thủ tục hành chính mà là quá trình “kiểm định sức sống” của sản phẩm trên thị trường. Qua đó, các cơ quan chuyên môn có thể đánh giá đúng thực trạng hoạt động của chủ thể OCOP, đồng thời kịp thời phát hiện những sản phẩm không còn đáp ứng tiêu chuẩn để có hướng chấn chỉnh hoặc thu hồi chứng nhận.

Tại Nghệ An, thường kỳ Sở Nông nghiệp và Môi trưởng tỉnh sẽ thống kê và gửi thông báo đến địa phương, các chủ thể có sản phẩm hết thời hạn công nhận sản phẩm OCOP đúng theo quy định; đồng thời hướng dẫn đăng ký, hoàn thiện hồ sơ để đánh giá, công nhận lại. Nhiều địa phương đã bắt đầu quan tâm hơn đến công tác hậu kiểm, rà soát và hướng dẫn các chủ thể hoàn thiện hồ sơ công nhận lại; đã tăng cường kiểm tra điều kiện sản xuất, nguồn nguyên liệu, tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, nhãn hiệu hàng hóa và khả năng truy xuất nguồn gốc. Một số sản phẩm sau thời gian phát triển đã có sự thay đổi tích cực về quy mô sản xuất, doanh thu và thị trường tiêu thụ, đủ điều kiện nâng hạng sao OCOP. Ngược lại, cũng có sản phẩm gặp khó khăn về đầu ra, thiếu đầu tư đổi mới công nghệ nên chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu. Chính vì vậy, công tác đánh giá lại cần được thực hiện nghiêm túc, khách quan và thực chất để tránh tình trạng chạy theo thành tích.

Những khó khăn trong quá trình đánh giá lại

Mặc dù công tác đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP đã được các địa phương quan tâm nhưng quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn.

Trước hết, nhiều chủ thể OCOP là hợp tác xã nhỏ, hộ sản xuất quy mô gia đình nên năng lực quản trị còn hạn chế. Việc hoàn thiện hồ sơ, minh chứng, tiêu chuẩn chất lượng hay xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc còn gặp nhiều lúng túng.

Bên cạnh đó, một số sản phẩm chưa duy trì được vùng nguyên liệu ổn định; quy trình sản xuất chưa đồng bộ; việc ứng dụng chuyển đổi số, thương mại điện tử còn chậm. Đây là những tiêu chí ngày càng quan trọng trong đánh giá OCOP hiện nay.

Nguồn lực hỗ trợ cho công tác hậu kiểm, kiểm tra chất lượng ở cơ sở còn hạn chế. Đội ngũ cán bộ phụ trách OCOP tại nhiều địa phương chủ yếu kiêm nhiệm nên việc theo dõi, hướng dẫn các chủ thể chưa được thường xuyên.

Ngoài ra, tâm lý e ngại đánh giá lại cũng xuất hiện ở một số chủ thể do lo lắng không giữ được hạng sao đã đạt được. Điều này đòi hỏi cần có sự tuyên truyền, hỗ trợ và đồng hành từ phía cơ quan quản lý nhằm giúp các chủ thể hiểu rằng công nhận lại là cơ hội để nâng cao chất lượng và khẳng định thương hiệu chứ không phải là “rào cản”.

Giải pháp nâng cao hiệu quả đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP

Trong bối cảnh Chương trình OCOP bước sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, công tác đánh giá, công nhận lại sản phẩm không chỉ là yêu cầu bắt buộc về mặt quản lý mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, giá trị và uy tín của sản phẩm OCOP trên thị trường. Đối với tỉnh Nghệ An, việc nâng cao hiệu quả đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP cần được thực hiện đồng bộ từ cơ chế quản lý, năng lực chủ thể đến hỗ trợ thị trường và ứng dụng công nghệ.

1. Nâng cao nhận thức của các chủ thể OCOP

Giải pháp đầu tiên và quan trọng nhất là thay đổi nhận thức của các chủ thể sản xuất về bản chất của chương trình OCOP. Thực tế hiện nay, một số cơ sở vẫn xem chứng nhận OCOP là “đích đến”, trong khi đây phải được coi là động lực để tiếp tục hoàn thiện và nâng cấp sản phẩm.

Các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền để các chủ thể hiểu rằng việc đánh giá, công nhận lại không phải là thủ tục hành chính đơn thuần mà là cơ hội để rà soát, cải thiện chất lượng và khẳng định thương hiệu trên thị trường. Khi nhận thức thay đổi, các cơ sở sẽ chủ động hơn trong việc đầu tư công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất và xây dựng chiến lược phát triển lâu dài.

Bên cạnh đó, cần phổ biến rộng rãi các tiêu chí OCOP mới, đặc biệt là các yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Đây là những tiêu chí ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đánh giá lại sản phẩm.

2. Tăng cường hỗ trợ nâng cao năng lực cho chủ thể sản xuất

Phần lớn chủ thể OCOP tại Nghệ An là hợp tác xã nhỏ, doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc hộ sản xuất gia đình nên năng lực quản trị còn hạn chế. Vì vậy, cần có chính sách hỗ trợ thực chất nhằm nâng cao năng lực sản xuất và quản lý. Các ngành chức năng cần tổ chức thường xuyên các lớp tập huấn về quản trị doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu, kỹ năng marketing, thương mại điện tử và quản lý chất lượng sản phẩm. Nội dung đào tạo cần sát với thực tiễn, tránh lý thuyết hình thức.

Đặc biệt, cần hỗ trợ các chủ thể xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn như VietGAP, HACCP, ISO, GMP… nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu đánh giá lại.

Ngoài ra, cần có đội ngũ tư vấn chuyên môn đồng hành cùng các cơ sở trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, xây dựng chiến lược phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Đây là yếu tố rất cần thiết đối với các chủ thể ở vùng sâu, vùng xa hoặc miền núi còn thiếu kinh nghiệm.

3. Chuẩn hóa quy trình đánh giá và tăng cường hậu kiểm

Để công tác công nhận lại đạt hiệu quả thực chất, quy trình đánh giá cần được chuẩn hóa theo hướng minh bạch, khách quan và đồng bộ.

Các hội đồng đánh giá cần bám sát tiêu chí OCOP, lấy chất lượng thực tế và hiệu quả thị trường làm căn cứ quan trọng thay vì chỉ dựa trên hồ sơ giấy tờ. Việc thẩm định cần được thực hiện trực tiếp tại cơ sở sản xuất nhằm kiểm tra điều kiện vệ sinh, quy trình sản xuất, nguồn nguyên liệu và năng lực vận hành thực tế.

Một giải pháp quan trọng là tăng cường công tác hậu kiểm sau công nhận. Thay vì chỉ kiểm tra theo đợt, các địa phương cần xây dựng cơ chế giám sát thường xuyên đối với sản phẩm OCOP, đặc biệt là những sản phẩm tiêu thụ rộng trên thị trường.

4. Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý OCOP

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển sản phẩm OCOP trong giai đoạn hiện nay. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu số về sản phẩm OCOP, tích hợp đầy đủ thông tin về chủ thể, vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chứng nhận chất lượng và tình trạng đánh giá lại. Hệ thống này sẽ giúp công tác quản lý minh bạch và thuận lợi hơn.

Việc ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc cần được triển khai đồng bộ và thực chất. Thông tin truy xuất phải đầy đủ, cập nhật thường xuyên và dễ tiếp cận với người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cần hỗ trợ các chủ thể ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, bán hàng và kết nối thị trường. Việc đưa sản phẩm OCOP lên các sàn thương mại điện tử, nền tảng số và hệ thống phân phối hiện đại sẽ giúp mở rộng đầu ra, tăng doanh thu và tạo động lực tái đầu tư nâng cấp sản phẩm.

5. Phát triển vùng nguyên liệu ổn định và liên kết sản xuất

Một trong những yếu tố quyết định chất lượng bền vững của sản phẩm OCOP là vùng nguyên liệu ổn định. Vì vậy, cần thúc đẩy phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với sản phẩm đặc trưng của từng địa phương.

Các địa phương cần khuyến khích hình thành chuỗi liên kết giữa người sản xuất nguyên liệu với hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và đơn vị tiêu thụ. Khi có chuỗi liên kết chặt chẽ, chất lượng nguyên liệu sẽ được kiểm soát tốt hơn, đồng thời giúp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đối với các sản phẩm dược liệu, nông sản đặc sản miền núi của Nghệ An, cần ưu tiên hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn hữu cơ hoặc VietGAP nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

6. Hỗ trợ xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường

Một sản phẩm OCOP chỉ thực sự phát triển bền vững khi có thị trường ổn định. Vì vậy, công tác xúc tiến thương mại cần được xem là giải pháp trọng tâm song hành với đánh giá lại sản phẩm.Hỗ trợ các chủ thể tham gia hội chợ, triển lãm, tuần lễ giới thiệu sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh; kết nối với hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại và các doanh nghiệp phân phối lớn.

7. Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ OCOP

Để nâng cao hiệu quả đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng thiết thực và sát thực tế, cần ưu tiên bố trí nguồn lực hỗ trợ các chủ thể đầu tư máy móc, thiết bị, cải tiến bao bì, xây dựng nhà xưởng và hoàn thiện các tiêu chuẩn chất lượng. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia liên kết với các chủ thể OCOP nhằm nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hướng tới phát triển OCOP bền vững

Trong giai đoạn mới, chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở việc tăng số lượng sản phẩm mà cần tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Công tác đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP vì thế có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm uy tín thương hiệu và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

Với quyết tâm của tỉnh Nghệ An cùng sự chủ động của các địa phương và chủ thể sản xuất, việc tăng cường đánh giá, công nhận lại sản phẩm OCOP sẽ góp phần thúc đẩy chương trình phát triển theo hướng thực chất, bền vững và hiệu quả hơn.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để các sản phẩm OCOP Nghệ An tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn và đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới.

Nguồn: Đặng Hòa – Chi cục KTHT&PTNT