Mùa con ong đi lấy mật

Tháng Ba – khi những bông hoa gạo “thắp lửa” trên nền trời trong xanh, triền đồi bắt đầu rực sắc hoa, cũng là thời điểm mùa ong đi lấy mật vào vụ chính. Từ những xã miền núi như Tân Sơn, Yên Sơn, Minh Đài đến vùng trung du Hạ Hoà, Trạm Thản… từng đàn ong cần mẫn tỏa đi khắp các vườn cây, cánh rừng, mang về những giọt mật ngọt. Không chỉ là câu chuyện mưu sinh, nghề nuôi ong lấy mật đang mở ra hướng đi bền vững, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Ở các vùng có thế mạnh về rừng và cây ăn quả, người nuôi ong luôn coi thời điểm sau Tết Nguyên đán đến hết tháng 6 là “mùa vàng”. Khi hoa keo, nhãn, vải, hoa rừng nở rộ, đàn ong bước vào giai đoạn tích cực lấy mật, quyết định phần lớn sản lượng cả năm.

Ông Kiều Bá Thưởng – Tổ trưởng tổ nuôi ong, thành viên HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và chăn nuôi ong mật Tinh Nhuệ, xã Yên Sơn (bên trái) kiểm tra đàn ong.

Người dân xã Yên Sơn trước đây thường nuôi ong theo phương pháp truyền thống. Họ không can thiệp nhiều vào quá trình sinh trưởng tự nhiên của ong, vì thế sản phẩm mật ong có được vị ngọt tự nhiên không giống với mật ong ở các vùng khác.

Tuy nhiên, do không có kỹ thuật chăn nuôi chuẩn mực, quy mô đàn ong ở xã thường khá thấp và phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Điều đó khiến việc sản xuất mật ong trở nên bấp bênh và thiếu sự đầu tư bài bản, sản phẩm chưa có được tiếng vang, nên chưa thể giúp người dân nơi đây xóa đói, giảm nghèo từ nghề nuôi ong.

Nhận thấy tiềm năng to lớn của ngành nuôi ong lấy mật cũng như trăn trở trước hiện trạng của địa phương, một số nông dân có kinh nghiệm nuôi ong lâu năm đã quyết định đưa nghề nuôi ong lấy mật vào quy củ, xây dựng thương hiệu mật ong của địa phương, từ đó nâng cao thu nhập cho người dân.

Năm 2019, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và chăn nuôi ong mật Tinh Nhuệ được thành lập với ngành nghề chính là nuôi, kinh doanh, sản xuất, sơ chế, chế biến các sản phẩm về ong mật. Cuối năm 2024, sản phẩm mật ong tự nhiên Tinh Nhuệ của HTX đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao.

Sở hữu 4ha đồi rừng chủ yếu trồng keo, gia đình ông Kiều Bá Thưởng – Tổ trưởng Tổ nuôi ong, thành viên HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và chăn nuôi ong mật Tinh Nhuệ đã phát triển nghề nuôi ong theo hướng hàng hóa. Từ quy mô ban đầu 40 đàn, đến nay gia đình đã nhân rộng lên gần 200 đàn, sản lượng đạt trên 2.000 lít mật mỗi năm. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thu được gần 200 triệu đồng/năm.

Người dân xã Trạm Thản chuẩn bị thùng ong để nhân đàn.

Đối với nghề nuôi ong, người nuôi không chỉ vất vả trong những tháng quay mật, mà công việc bận bịu quanh năm. Để có được những đàn ong khỏe mạnh đòi hỏi người nuôi phải có kinh nghiệm chăm sóc cũng như sự tỉ mỉ, khéo léo.

Chia sẻ kinh nghiệm nuôi ong, ông Bùi Thọ Toản (khu 6, xã Trạm Thản) cho biết, từ tháng 3 đến tháng 6 hằng năm là thời điểm thu hoạch mật chính. Khi nguồn hoa rừng khan hiếm, người nuôi phải bổ sung thức ăn cho ong vào ban đêm để tránh ong cắn nhau. Đồng thời, cần kiểm soát mật độ đàn, tránh để ong tự tách đàn. Để phòng bệnh, ông áp dụng biện pháp sử dụng gừng, sữa chua, nước chanh phun hoặc trộn vào thức ăn nhằm tăng sức đề kháng cho ong.

Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, 40 đàn ong của gia đình ông luôn phát triển ổn định, năm 2025 cho thu hoạch khoảng 300 lít mật. Ngoài bán mật, ông còn nhân đàn, cung cấp ong giống cho các hộ có nhu cầu phát triển nghề nuôi ong.

Nghề nuôi ong lấy mật mang lại lợi ích kép, góp phần nâng giá trị nông sản địa phương.

Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu ôn hòa, diện tích rừng và đất lâm nghiệp lớn hơn 514.822ha cùng các vườn cây ăn trái phong phú về chủng loại, Phú Thọ là mảnh đất giàu tiềm năng phát triển nghề nuôi ong lấy mật.

Tranh thủ lợi thế đó, không chỉ các gia đình mà nhiều công ty, HTX ở các xã trong tỉnh đã phát triển mô hình nuôi ong lấy mật mang lại hiệu quả kinh tế tích cực như: Công ty Cổ phần ong Tam Đảo, HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp Mỹ Thuận (xã Minh Đài); HTX Mật ong hương rừng Trung du (xã Thọ Văn); HTX nuôi ong Hùng Long (Chân Mộng)…

Gắn bó với nghề nuôi ong nhiều năm, nhiều hộ dân không còn bó hẹp trong không gian địa phương mà chủ động “du canh” theo mùa hoa. Những chuyến xe chở hàng trăm đàn ong ngược xuôi lên các vùng có nguồn hoa dồi dào đã trở thành hình ảnh quen thuộc.

Nghề nuôi ong lấy mật có nhiều lợi thế như vốn đầu tư ban đầu thấp, tận dụng hiệu quả diện tích rừng và cây trồng sẵn có, đồng thời tạo ra sản phẩm có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Bên cạnh mật ong, các sản phẩm phụ như phấn hoa, sáp ong, sữa ong chúa… cũng mở ra hướng phát triển đa dạng. Đặc biệt, ong mật còn đóng vai trò quan trọng trong thụ phấn cho cây trồng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, tạo nên giá trị “kép” mà ít ngành nghề có được.

Những năm gần đây, cùng với sự hỗ trợ của các chương trình khuyến nông và xây dựng nông thôn mới, nhiều mô hình nuôi ong gắn với liên kết tiêu thụ đã được triển khai. Việc xây dựng sản phẩm OCOP, đăng ký nhãn hiệu, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất… đang giúp mật ong địa phương từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.