Mỗi xã một sản phẩm, làm gì để nâng chất?

OCOP Điện Biên hiện đã có mặt tại 10/45 xã, phường. Tính đến tháng 1/2026, toàn tỉnh có 147 sản phẩm OCOP còn hiệu lực, trong đó 142 sản phẩm đạt 3 sao và 5 sản phẩm đạt 4 sao. Con số này đã vượt xa mục tiêu đề ra (từ 90 – 100 sản phẩm) đồng thời cho thấy sự vào cuộc tích cực của các cấp, ngành và sự hưởng ứng từ cơ sở. Hiện nay, toàn tỉnh có 92 chủ thể tham gia OCOP, bao gồm hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất, góp phần hình thành một bức tranh đa dạng về nông nghiệp nông thôn.

Dẫu vậy, thực tế cơ cấu sản phẩm và chất lượng phát triển vẫn chưa thực sự được như mong muốn và tiềm năng hiện có. Sản phẩm OCOP chủ yếu tập trung ở nhóm thực phẩm với 126/147 sản phẩm, trong khi các lĩnh vực có tiềm năng như thủ công mỹ nghệ, du lịch cộng đồng còn chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn. Đặc biệt, toàn tỉnh chưa có sản phẩm đạt 5 sao.

Theo nhiều đánh giá, phân tích từ các cơ quan chuyên môn, nguyên nhân của thực trạng này đến từ nhiều phía. Trước hết là quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; phần lớn các chủ thể OCOP có vốn đầu tư hạn chế, công nghệ chế biến còn đơn giản, dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, giá trị gia tăng thấp. Không ít sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bao bì, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, những “tấm vé thông hành” để bước ra thị trường lớn. Bên cạnh đó, năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu, tiếp cận thị trường của các chủ thể, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, còn nhiều hạn chế.

Từ thực tiễn đó, yêu cầu chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu không còn là lựa chọn, mà là đòi hỏi tất yếu. Nâng chất OCOP trước hết phải bắt đầu từ chính sản phẩm. Đó là quá trình chuẩn hóa toàn diện, từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chế biến đến bao bì, nhãn mác và câu chuyện sản phẩm. Những sản phẩm đã đạt 3 sao cần được định hướng nâng hạng, thay vì tiếp tục dàn trải phát triển sản phẩm mới.

Tại HTX Hồng Phước, bên cạnh việc mở rộng thị trường tiêu thụ qua nhiều kênh bán hàng, thời gian gần đây, đơn vị đã chú trọng đầu tư cho sản xuất. Ông Lò Văn Pâng, Giám đốc HTX cho hay: Hiện nay đơn vị có 2 sản phẩm được công nhận đạt OCOP 3 sao là Miến dong và Mắc ca. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, từ năm 2025, HTX đã đầu tư gần 10 tỷ đồng để nâng cấp hệ thống nhà xưởng sản xuất; đổi mới quy trình, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng, nâng tầm sản phẩm.

“Ban đầu, tôi cho rằng, chỉ cần có tấm vé OCOP là sản phẩm sẽ có chỗ đứng vững chắc trên thị trường. Song càng vươn ra thị trường lớn, thì những đòi hỏi về chất lượng sản phẩm lại càng cao. Do vậy, chúng tôi xác định, chất lượng thật sự mới là yếu tố quyết định. Bên cạnh việc đầu tư hệ thống sản xuất tốt nhất, mới đây HTX đã tiếp tục nghiên cứu, đưa vào sản xuất thử nghiệm sản phẩm Miến dong Tỏi đen, hướng đến sức khỏe người tiêu dùng. Bước đầu đưa ra thị trường đã tạo hiệu ứng tốt, chinh phục được khá nhiều khách hàng khó tính. Hiện chúng tôi đang hoàn thiện hồ sơ để được công nhận OCOP”, ông Pâng nói.

Thực tế triển khai cho thấy, nâng chất OCOP đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, trong đó vai trò phía các cơ quan liên quan cũng như chính quyền địa phương cũng hết sức quan trọng. Giai đoạn 2021 – 2025, nguồn lực dành cho chương trình đạt hơn 13,5 tỷ đồng, song vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách, trong khi nguồn xã hội hóa còn hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư, đặc biệt trong các khâu chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và logistics (quản lý và điều phối dòng chảy hàng hóa).

Một hướng đi quan trọng khác hiện đang được tỉnh tập trung quan tâm thúc đẩy đó là gắn OCOP với du lịch. Với lợi thế về văn hóa và cảnh quan, Điện Biên hoàn toàn có thể biến sản phẩm OCOP thành “đại sứ” du lịch. Với hướng đi này, thời gian qua tỉnh và ngành chức năng đã khuyến khích và có nhiều chính sách hỗ trợ, ưu tiên để các cá nhân, tập thể phát triển sản phẩm OCOP thuộc nhóm dịch vụ du lịch.

Đến nay, tỉnh đã có 2 sản phẩm OCOP thuộc nhóm này được công nhận và bước đầu tạo nên những tín hiệu tích cực, đó là HTX Phadin tại bản Háng Tàu, xã Quài Tở và Điểm dịch vụ du lịch sinh thái nghỉ dưỡng Mường Then, tại Bản Ló, xã Thanh Nưa. Việc xây dựng các không gian trải nghiệm, làng nghề, tour du lịch gắn với sản phẩm OCOP sẽ giúp tiêu thụ sản phẩm và gia tăng giá trị văn hóa, trải nghiệm cho du khách.

Đơn cử như HTX Phadin, bên cạnh việc tổ chức tham quan, nghỉ ngơi, ăn uống thuần túy, thời gian gần đây đã liên tiếp tổ chức các hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn hóa, nghệ thuật nhằm làm mới mình và tạo sức hút. Đặc biệt, cùng với sự vào cuộc hỗ trợ của chính quyền địa phương, mới đây chợ nông sản vùng cao đã được gây dựng và duy trì tổ chức ngay tại khuôn viên HTX. Qua đó, tạo điểm nhấn ấn tượng, đầy bản sắc; đồng thời kết nối vùng miền để quảng bá, tiêu thụ nông sản cũng như các sản phẩm OCOP tiêu biểu địa phương.

OCOP đã đi qua giai đoạn “khởi động” và đang đứng trước ngưỡng cửa của một giai đoạn phát triển mới, khẳng định chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng. Khi mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa, mà còn là câu chuyện văn hóa, là bản sắc địa phương, thì OCOP mới thực sự phát huy hết giá trị.