Chế phẩm sinh học – giải pháp xanh xử lý rơm rạ

Vai trò khuyến nông trong chuyển đổi sản xuất lúa

Sản xuất lúa gạo đang đứng trước yêu cầu cấp bách về chuyển đổi theo hướng xanh, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị. Trong đó, xử lý rơm rạ sau thu hoạch là vấn đề được quan tâm đặc biệt bởi đây là nguồn phụ phẩm lớn tiềm ẩn nguy cơ gâyô nhiễm môi trườngnếu xử lý không phù hợp.

Tại nhiều địa phương ĐBSCL, tập quán đốt rơm rạ vẫn còn tồn tại, gây phát sinh khói bụi, khí độc và lãng phí nguồn hữu cơ quý giá. Từ thực tế đó, việc ứng dụngchế phẩm sinh họcđể phân hủy rơm rạ ngay trên đồng ruộng đang được xem là giải pháp phù hợp với định hướng nông nghiệp bền vững.

Theo bà Huỳnh Đào Nguyên, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang, khuyến nông là cầu nối giúp bà con tiếp cận các giải pháp canh tác tiên tiến, từ đó giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa gạo.

“Việc hạn chế đốt rơm rạ, thay thế bằng các giải pháp sinh học thân thiện với môi trường là một trong những nội dung quan trọng để hướng tới sản xuất lúa bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp”, bà Nguyên cho biết.

Bà nhấn mạnh, các chế phẩm sinh học phân hủy rơm rạ khi sử dụng liên tục nhiều vụ, lượng dinh dưỡng được trả lại cho đất sẽ giúp giảm đáng kể phân bón hóa học, qua đó tiết kiệm chi phí và cải thiện độ phì nhiêu của đất.

“Phát triển các mô hình nông nghiệp xanh, giảm phụ thuộc vào hóa chất là định hướng xuyên suốt của ngành nông nghiệp hiện nay. Trong đó, chế phẩm sinh học đóng vai trò quan trọng trong tái tạo hệ sinh thái đất, nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng và bảo vệ môi trường”, bà Nguyên nhấn mạnh.

Hiện nay, một trong những chế phẩm sinh học có hiệu quả cao trong xử lý rơm rạ là chế phẩm R3. Đây là chế phẩm giúp phân hủy nhanhrơm rạ, lúa lẫn và phụ phẩm cây trồng, chuyển hóa thành mùn bã hữu cơ giàu dinh dưỡng. Quá trình này giúp tăng độ tơi xốp của đất, bổ sung vi sinh vật có lợi, hạn chế mùi hôi và khí độc, đồng thời giảm hiện tượng ngộ độc hữu cơ cho cây lúa.

R3 được đánh giá thân thiện với môi trường, góp phần hạn chế tồn dư hóa chất trong đất và nước, phù hợp với xu hướng sản xuất nông nghiệp an toàn, bền vững.

R3 – giải pháp sinh học cải tạo đất

Thời gian qua, nông dân An Giang đã áp dụng nhiều mô hình sử dụng chế phẩm sinh học R3 để xử lý rơm rạ ngay trên đồng ruộng, cho hiệu quả tích cực. Sau thu hoạch, rơm rạ được cày vùi, phun chế phẩm và giữ ẩm để thúc đẩy nhanh quá trình phân hủy. Chỉ sau thời gian ngắn, rơm rạ đã phân hủy rõ rệt, chuyển hóa thành nguồn mùn hữu cơ cải tạo đất.

Ông Lê Hữu Minh, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông An Giang cho biết, việc sử dụng chế phẩm R3 giúp đất ruộng tơi xốp hơn, bộ rễ lúa phát triển tốt, giảm nhu cầu phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong vụ và các vụ tiếp theo nếu áp dụng liên tục.

Mô hình sử dụng chế phẩm R3 xử lý rơm rạ tại ruộng trong vụ đông xuân 2025 – 2026 cho năng suất lúa đạt 7,4 tấn/ha (so với ngoài mô hình là 7,28 tấn/ha). Giá thành sản xuất trong mô hình chỉ gần 3.700 đồng/kg (so với ngoài mô hình là 3.840 đồng/kg), qua đó giúp lợi nhuận tăng lên.

Theo Trung tâm Khuyến nông An Giang, hiện trên thị trường có nhiều loại chế phẩm sinh học phân hủy rơm rạ. R3 là một trong những chế phẩm được giới thiệu để nông dân tham khảo, lựa chọn phù hợp với điều kiện đất đai và tập quán canh tác.

Việc phân hủy rơm rạ là một trong những tiêu chí quan trọng góp phần đạt mục tiêu Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Thực tế từ mô hình cho thấy việc sử dụng chế phẩm sinh học giúp giảm chi phí phân bón, giảm sâu bệnh, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật, từ đó giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Trực tiếp tham gia mô hình, ông Lê Thanh Nhàn, Giám đốc HTX nông nghiệp Vĩnh Thành B (xã Bình An, An Giang) cho biết, ban đầu còn e dè vì quen với cách làm cũ. Tuy nhiên sau khi sử dụng chế phẩm R3 trên diện tích 2ha, hiệu quả mang lại rất rõ rệt, rơm rạ phân hủy nhanh, lúa cứng cây, rễ nhiều và khỏe, ít đổ ngã, giảm được lượng phân hóa học.

“Chi phí thấp hơn mà ruộng khỏe, năng suất cao hơn. Vụ tới tôi sẽ vận động bà con trong HTX áp dụng trên toàn bộ diện tích”, ông Nhàn chia sẻ.

Nhiều nông dân khác cũng đánh giá cao tính dễ sử dụng của chế phẩm R3, đồng thời mong muốn được tập huấn thường xuyên để sử dụng đúng liều lượng, đúng thời điểm, tránh lạm dụng.

Ứng dụng chế phẩm sinh học không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe người sản xuất và người tiêu dùng. Những kết quả bước đầu từ mô hình ứng dụng chế phẩm R3 là cơ sở quan trọng để tiếp tục nhân rộng, góp phần xây dựng nền sản xuất lúa hiện đại, phát thải thấp và phát triển bền vững.