Cây riềng gieo hi vọng trên vùng đất khó

Vùngtrồng riềngthôn Mỹ Quang, xã Thăng Bình (Thanh Hóa) những ngày cận Tết rộn ràng hơn thường lệ. Trên các thửa ruộng, từng tốp nông dân lúi húi đào củ, rũ đất, bó gọn cây gừng thành những đống lớn. Từng nhát cuốc lật đất, từng củ riềng lộ ra báo hiệu một vụ mùa no ấm đang về. Loại gia vị quen thuộc trong gian bếp mỗi nhà ấy đang từng bước khẳng định giá trị, trở thành “cứu cánh” cho sinh kế của nhiều hộ dân nơi đây.

Thăng Bình từng là vựa mía của huyện Nông Cống (cũ). Cây mía từng giúp không ít gia đình dựng nhà, nuôi con ăn học. Nhưng khi thị trường biến động, giá cả bấp bênh, chi phí đầu vào ngày càng tăng, lợi nhuận thu được thấp khiến nhiều hộ thu không đủ bù chi.

Trong bối cảnh ấy, một số hộ đã mạnh dạn tìm hướng đi mới. Từ những chuyến đi tham quan, học hỏi mô hình trồng cây gia vị ở các địa phương khác, họ mangcây riềngvề trồng thử. Ban đầu chỉ vài sào, trồng xen trong vườn hoặc trên đất trồng mía kém hiệu quả. Kết quả thu được khiến nhiều người bất ngờ. Cây riềng dễ trồng, ít công chăm sóc, đầu ra ổn định, lợi nhuận trên cùng đơn vị diện tích vượt xa nhiều loại cây trồng truyền thống.

Gia đình anh Lê Bá Bằng, thôn Mỹ Quang là một trong những hộ tiên phong chuyển từ trồng mía sang trồng riềng. Gần chục năm gắn bó với cây mía, anh thấm thía những gian truân, vất vả khi canh tác cây trồng này. Trong khi đó, 1ha mía trung bình cho thu khoảng 80 tấn, với giá bán từ 900.000 – 1,2 triệu đồng/tấn, sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thu được chẳng còn bao nhiêu.

“Trồng mía mãi không khá, tôi đi nhiều nơi xem bà con trồng cây gì hiệu quả. Thấy người ta trồng riềng dễ bán, giá ổn định hơn so với mía nên mua giống về làm thử. Vụ đầu tiên chỉ trồng vài sào, chủ yếu để thăm dò. Thấy cây riềng phù hợp với chân đất đồi, ít sâu bệnh, giá bán củ tốt nên tôi mạnh dạn mở rộng dần”, anh Bằng chia sẻ.

Đến nay, gia đình anh Bằng đã mở rộng diện tích trồng riềng lên 1ha. Theo anh, riềng bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 9 – 10 tháng xuống giống, nếu để đủ chu kỳ hơn 1 năm cây sẽ đạt năng suất cao nhất. Bình quân mỗi ha riềng thu được khoảng 60 tấn củ, giá bán trung bình 10.000 – 12.000 đồng/kg. Với mức giá này, doanh thu mỗi ha có thể đạt 600 triệu đồng, trừ chi phí đầu tư người trồng có thể lãi 300 – 400 triệu đồng.

“Hai năm trồng riềng bằng tám năm trồng mía. Cứ cuối năm là có tiền rủng rỉnh lo Tết, lo cho con cái học hành”, anh Bằng phấn khởi.

Không chỉ gia đình anh Bằng, nhiều hộ khác trong thôn cũng đang tích cực mở rộng diện tích trồng riềng vì nhận thấy hiệu quả kinh tế mà cây trồng này mang lại.

Bà Nguyễn Thị Ngọ trồng 1ha riềng cho biết, cây riềng không kén đất, có thể trồng trên đất bãi, đất đồi thấp hoặc đất ruộng chuyển đổi. Tuy nhiên để cây sinh trưởng tốt, đất cần được làm tơi xốp, thoát nước tốt. Sau mỗi đợt thu hoạch nên rắc vôi bột để xử lý mầm bệnh,cải tạo đấtrồi mới xuống giống vụ mới. Giống riềng chủ yếu được chọn lọc từ những củ khỏe, vỏ đỏ, ruột vàng, nên dành riêng một diện tích để làm giống, đảm bảo chủ động nguồn giống cho các vụ sau.

Về chăm sóc, riềng không đòi hỏi kỹ thuật cao nhưng vẫn cần bón phân định kỳ, ưu tiên phân chuồng ủ hoai mục để tăng độ mùn cho đất. Mỗi năm cây thường chỉ cần bón phân 2 lần, tưới nước chủ yếu trong giai đoạn cây con, khi đã phát triển ổn định thì hầu như không cần tưới nhiều.

Tuy vậy, người trồng không nên chủ quan vì riềng cũng có thể mắc bệnh vàng lá, thối củ, chủ yếu do nấm phát sinh từ đất và điều kiện thời tiết bất lợi. Khi phát hiện cây bị bệnh, cần nhổ bỏ và tiêu hủy ngay để tránh lây lan.

“Cây nào trồng với mật độ cao, thâm cạnh nhiều vụ liên tục cũng sẽ sinh nấm bệnh, quan trọng mình phải giữ đất sạch, luân canh hợp lý, không để mầm bệnh tồn lưu”, bà Ngọ chia sẻ kinh nghiệm.

Cây trồng triển vọng cho đất đồi

Phân tích về hiệu quả kinh tế của cây riềng, anh Bằng cho rằng so với mía hay sắn, riềng cho giá trị cao hơn vượt trội. Theo tính toán, trên cùng 1ha canh tác, trồng mía có năm chỉ lãi vài chục triệu đồng, thậm chí lỗ vốn, trong khi riềng có thể mang lại lợi nhuận vài trăm triệu đồng.

Một điểm đáng chú ý là vốn đầu tư ban đầu cho riềng ở mức vừa phải, khoảng 100 – 120 triệu đồng/ha (tiền giống, phân bón, làm đất và công lao động). Với các hộ dân địa phương, đây là mức có thể xoay xở, nhất là khi có thể tận dụng giống từ vụ trước và nguồn phân chuồng tại chỗ để giảm chi phí.

Bên cạnh đó, riềng có thể thu hoạch rải quanh năm, giảm áp lực tiêu thụ cũng như tạo dòng tiền đều đặn để tái đầu tư sản xuất.

Ngoài ra, thị trường tiêu thụ riềng hiện chủ yếu là trong nước thông qua thương lái thu mua và phân phối về các tỉnh. Một số hộ có xe tải nhỏ có thể tự chở hàng đến đại lý, giảm bớt chi phí trung gian. Tuy chưa có nhà máy chế biến lớn đứng ra liên kết, nhưng nhu cầu ổn định của thị trường nội địa vẫn là “bệ đỡ” quan trọng cho người trồng loại cây này.

Từ thực tế sản xuất, các hộ trồng ở Mỹ Quang đều đánh giá cây riềng hội tụ nhiều yếu tố để trở thành cây trồng mũi nhọn cho các địa phương có diện tích đất đồi, đất dốc. Bởi lẽ cây riềng không kén đất, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh, kỹ thuật canh tác không quá phức tạp, vốn đầu tư vừa phải, thị trường ổn định và khả năng thu hoạch linh hoạt.

Để cây riềng phát triển bền vững, không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng hộ dân mà cần có quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ tập huấn kỹ thuật, xây dựng mô hình liên kết sản xuất, tiến tới hình thành chuỗi giá trị.

“Nếu có doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, sản phẩm riềng không chỉ dừng ở dạng củ tươi mà còn có thể trở thành bột riềng, tinh dầu, dược liệu… Khi đó, giá trị gia tăng sẽ cao hơn, đầu ra ổn định hơn, người trồng yên tâm mở rộng diện tích”, anh Lê Bá Bằng đánh giá.