Phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch nông thôn ở Nghệ An

Trong những năm gần đây, phát triển kinh tế nông thôn gắn với khai thác giá trị văn hóa và tài nguyên bản địa đang trở thành xu hướng quan trọng tại nhiều địa phương trên cả nước. Trong đó, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được xem là giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao giá trị nông sản, phát huy lợi thế địa phương và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới bền vững. Đối với Nghệ An – vùng đất giàu truyền thống văn hóa, có điều kiện tự nhiên đa dạng và nhiều đặc sản nổi tiếng – việc kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn đang mở ra hướng đi đầy tiềm năng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân và quảng bá hình ảnh quê hương.

Nghệ An có nhiều lợi thế để phát triển OCOP gắn với du lịch nông thôn

Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước với địa hình đa dạng từ miền núi, trung du đến đồng bằng và ven biển. Sự phong phú về điều kiện tự nhiên đã tạo nên hệ sinh thái sản phẩm nông nghiệp đặc trưng và nhiều loại hình du lịch hấp dẫn. Đây chính là nền tảng thuận lợi để phát triển sản phẩm OCOP kết hợp với du lịch nông thôn.

Trước hết, Nghệ An sở hữu nguồn tài nguyên du lịch phong phú với nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và bản sắc văn hóa độc đáo. Các điểm đến nổi tiếng như biển Cửa Lò, Vườn quốc gia Pù Mát, quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Kim Liên, thác Khe Kèm, đảo chè Thanh Chương hay các bản làng miền Tây Nghệ An mỗi năm thu hút hàng triệu lượt khách du lịch. Đây là điều kiện thuận lợi để quảng bá và tiêu thụ các sản phẩm OCOP ngay tại địa phương.

Bên cạnh đó, Nghệ An có hệ thống sản phẩm đặc sản phong phú và 190 làng nghề được UBND tỉnh công nhận, trong đó có nhiều làng nghề truyền thống lâu đời. Những sản phẩm như tương Nam Đàn, nước mắm Cửa Hội, mật ong miền Tây Nghệ An, thổ cẩm dân tộc Thái… đều mang giá trị văn hóa đặc trưng và có khả năng phát triển thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Nhiều sản phẩm không chỉ nổi tiếng trong tỉnh mà còn có chỗ đứng trên thị trường cả nước.

Đặc biệt, miền Tây Nghệ An là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số như Thái, Mông, Khơ Mú, Ơ Đu… với kho tàng văn hóa đặc sắc về trang phục, lễ hội, ẩm thực và nghề thủ công truyền thống. Đây là lợi thế lớn để phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm sản phẩm OCOP.

Ngoài ra, trong những năm gần đây, tỉnh Nghệ An đã quan tâm đầu tư phát triển chương trình OCOP và du lịch nông thôn thông qua nhiều chính sách hỗ trợ về vốn, đào tạo, xúc tiến thương mại và chuyển đổi số. Đây là điều kiện quan trọng để thúc đẩy sự liên kết giữa phát triển sản phẩm địa phương với hoạt động du lịch.

Thực trạng phát triển OCOP gắn với du lịch nông thôn ở Nghệ An

Sau hơn 8 năm triển khai chương trình OCOP, Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Nhiều sản phẩm địa phương được chuẩn hóa về chất lượng, mẫu mã và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường. Một số sản phẩm OCOP của Nghệ An đã đạt tiêu chuẩn 3 sao, 4 sao và được người tiêu dùng biết đến rộng rãi.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng sản phẩm, nhiều địa phương trong tỉnh đã bước đầu khai thác tiềm năng du lịch gắn với sản phẩm OCOP, hiện nay có 8 điểm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao trở lên, trong đó có 1 sản phẩm OCOP đạt hạng 4 sao.

Điểm du lịch sinh thái Hòn Mát sản phẩm OCOP 4 sao

Tại xã Kim Liên, nhiều du khách khi đến tham quan quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh thường ghé mua tương Nam Đàn, trà sen, tinh dầu sen hoặc các sản phẩm thủ công địa phương làm quà lưu niệm. Những sản phẩm này không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn gắn với hình ảnh văn hóa quê Bác, tạo dấu ấn đặc biệt đối với du khách. Mô hình du lịch trải nghiệm đồi chè đã thu hút đông đảo khách tham quan. Du khách được chèo thuyền tham quan đảo chè, trải nghiệm hái chè, tìm hiểu quy trình chế biến và thưởng thức các sản phẩm trà xanh địa phương. Sau chuyến tham quan, nhiều du khách lựa chọn mua chè Thanh Chương làm quà, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm OCOP.

Ở khu vực miền Tây Nghệ An, đã từng bước phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa dân tộc và sản phẩm truyền thống. Du khách đến đây không chỉ khám phá thiên nhiên mà còn trải nghiệm dệt thổ cẩm, thưởng thức rượu men lá, mật ong rừng và các món ăn truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Làng nghề thêu ren Pà Tầu kết hợp Du lịch cồng đồng Mường Lống

Mặc dù đạt được một số kết quả tích cực, việc kết hợp phát triển OCOP với du lịch nông thôn ở Nghệ An vẫn còn nhiều hạn chế. Quy mô sản xuất của nhiều chủ thể OCOP còn nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết và chưa đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường du lịch. Nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng bao bì, mẫu mã chưa thực sự hấp dẫn, thiếu tính chuyên nghiệp và chưa phù hợp với khách du lịch.

Ngoài ra, các điểm du lịch nông thôn gắn với OCOP vẫn còn manh mún, chưa hình thành được các tour, tuyến du lịch chuyên nghiệp. Hoạt động quảng bá còn hạn chế, nhiều sản phẩm chưa được giới thiệu rộng rãi trên nền tảng số hoặc các kênh thương mại điện tử. Một bộ phận người dân còn thiếu kỹ năng làm du lịch cộng đồng, kỹ năng giao tiếp và giới thiệu sản phẩm cho du khách.

Lợi ích của việc kết hợp phát triển OCOP với du lịch nông thôn

Việc kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho kinh tế địa phương và đời sống người dân.

Trước hết, mô hình này giúp nâng cao giá trị sản phẩm OCOP. Khi gắn với du lịch, sản phẩm không chỉ đơn thuần là hàng hóa mà còn trở thành sản phẩm văn hóa và trải nghiệm. Du khách thường có xu hướng chi trả cao hơn cho những sản phẩm mang tính bản địa, có câu chuyện văn hóa và gắn với trải nghiệm thực tế.

Ví dụ, chè Thanh Chương sẽ trở nên hấp dẫn hơn khi du khách được trực tiếp tham quan đồi chè, trải nghiệm hái chè và thưởng thức trà giữa không gian thiên nhiên. Tương tự, sản phẩm thổ cẩm của đồng bào Thái sẽ có giá trị hơn khi du khách được tận mắt chứng kiến quy trình dệt thủ công truyền thống.

Thứ hai, du lịch giúp mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm OCOP. Thông qua các hoạt động tham quan, trải nghiệm, sản phẩm địa phương có cơ hội tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Điều này giúp giảm phụ thuộc vào thương lái, tăng khả năng bán hàng trực tiếp và nâng cao lợi nhuận cho người dân.

Ngoài ra, du khách sau khi trải nghiệm thường chia sẻ hình ảnh và thông tin sản phẩm trên mạng xã hội, góp phần quảng bá miễn phí và mở rộng thương hiệu cho sản phẩm OCOP Nghệ An.

Thứ ba, mô hình này tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho người dân nông thôn. Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, người dân có thể tham gia các hoạt động như hướng dẫn du lịch, bán hàng lưu niệm, chế biến ẩm thực, vận hành homestay hay biểu diễn văn hóa dân gian. Điều này giúp đa dạng hóa sinh kế và giảm áp lực lao động nông nghiệp thuần túy.

Đặc biệt, phụ nữ và thanh niên nông thôn có thêm cơ hội khởi nghiệp từ sản phẩm địa phương hoặc các mô hình du lịch trải nghiệm. Nhiều hộ dân ở miền Tây Nghệ An hiện nay đã có thu nhập ổn định từ mô hình homestay kết hợp bán sản phẩm OCOP.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, việc kết hợp OCOP với du lịch còn góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống và làng nghề địa phương. Khi nghề truyền thống mang lại thu nhập, người dân sẽ có ý thức gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Những nghề như dệt thổ cẩm, làm tương, chế biến chè hay sản xuất nước mắm truyền thống nhờ đó được duy trì và phát triển.

Ngoài ra, mô hình này còn thúc đẩy xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững. Việc phát triển du lịch kéo theo nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông, cảnh quan môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ ở khu vực nông thôn. Qua đó góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân.

Giải pháp phát triển OCOP gắn với du lịch nông thôn ở Nghệ An hiệu quả hơn

Để việc kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn đạt hiệu quả cao hơn, Nghệ An cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể.

Trước hết, cần quy hoạch các vùng sản phẩm OCOP gắn với các tuyến du lịch trải nghiệm đặc trưng. Mỗi địa phương cần lựa chọn những sản phẩm tiêu biểu để xây dựng mô hình du lịch phù hợp. Chẳng hạn có thể phát triển tuyến du lịch “Quê Bác – trải nghiệm làng nghề truyền thống”; Thanh Chương phát triển du lịch trải nghiệm đồi chè; Khu vực miến tây phát triển du lịch cộng đồng gắn với văn hóa dân tộc và sản phẩm thổ cẩm.

Bên cạnh đó, cần xây dựng các trung tâm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại các khu du lịch và điểm tham quan lớn. Những không gian này không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn tạo điểm dừng chân hấp dẫn cho du khách.

Một giải pháp quan trọng khác là phát triển du lịch trải nghiệm gắn với quy trình sản xuất OCOP. Du khách hiện nay không chỉ muốn mua sản phẩm mà còn muốn trực tiếp tham gia trải nghiệm. Vì vậy, các địa phương cần xây dựng các hoạt động như hái cam tại vườn cam Vinh, làm tương Nam Đàn, dệt thổ cẩm cùng đồng bào Thái hay trải nghiệm chế biến chè Thanh Chương. Đây là cách hiệu quả để tăng giá trị sản phẩm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Ngoài ra, cần nâng cao chất lượng và mẫu mã sản phẩm OCOP theo hướng chuyên nghiệp. Các cơ sở sản xuất cần chú trọng cải tiến bao bì, thiết kế sản phẩm nhỏ gọn, thuận tiện cho khách du lịch mang theo. Đồng thời, cần áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, xây dựng câu chuyện thương hiệu và đẩy mạnh tiêu chuẩn hóa chất lượng sản phẩm.

Chuyển đổi số cũng là giải pháp cần được chú trọng, cần xây dựng bản đồ số về du lịch nông thôn và sản phẩm OCOP, đồng thời tăng cường quảng bá trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube. Mỗi sản phẩm OCOP nên có mã QR giới thiệu quy trình sản xuất, thông tin sản phẩm và liên kết đặt hàng trực tuyến.

Bên cạnh đó, cần tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung đào tạo cần tập trung vào kỹ năng giao tiếp, thuyết minh sản phẩm, bán hàng, marketing online và quản lý homestay.

Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp du lịch, hợp tác xã và người dân nhằm xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Các doanh nghiệp lữ hành cần đưa các điểm OCOP vào chương trình tham quan để tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm địa phương.

Ngoài ra, cần thường xuyên tổ chức các lễ hội, hội chợ OCOP và sự kiện văn hóa – du lịch nhằm quảng bá hình ảnh địa phương và kích cầu du lịch. Những hoạt động như lễ hội cam Vinh, tuần văn hóa OCOP hay hội chợ du lịch miền Tây Nghệ An sẽ góp phần nâng cao nhận diện thương hiệu cho sản phẩm OCOP của tỉnh.

Phát triển sản phẩm OCOP kết hợp với du lịch nông thôn là hướng đi phù hợp với tiềm năng và điều kiện thực tiễn của Nghệ An. Với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, văn hóa bản địa và hệ thống sản phẩm đặc trưng phong phú, Nghệ An có nhiều cơ hội để xây dựng mô hình phát triển kinh tế nông thôn bền vững dựa trên sự kết hợp giữa sản xuất và du lịch.

Việc gắn OCOP với du lịch không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển hiệu quả và bền vững, cần có sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển du lịch trải nghiệm.

Nếu được triển khai bài bản và có chiến lược phù hợp, phát triển sản phẩm OCOP kết hợp với du lịch nông thôn sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn Nghệ An phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và giàu bản sắc văn hóa dân tộc góp phần xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững.

Nguồn: Đặng Hòa, Chi cục KTHT&PTNT