Phát triển sản phẩm OCOP từ các làng nghề muối ở Nghệ An

Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển kinh tế địa phương, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã và đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng của các vùng miền. Tại Nghệ An – một tỉnh có nhiều làng nghề truyền thống ven biển – việc phát triển sản phẩm OCOP từ nghề muối được xem là hướng đi tiềm năng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và bảo tồn giá trị văn hóa lâu đời.

Tiềm năng từ các làng nghề muối Nghệ An

Nghệ An có đường bờ biển dài hơn 82 km với khí hậu nhiệt đới gió mùa, đặc trưng bởi: Số giờ nắng cao, đặc biệt vào mùa hè ; Nhiệt độ trung bình cao, thuận lợi cho quá trình bay hơi nước biển; Gió biển ổn định, giúp tăng tốc độ kết tinh muối. Nghề làm muối đã tồn tại hàng trăm năm, gắn liền với đời sống của người dân ven biển

Đến nay diện tích sản xuất muối của tỉnh Nghệ An là 700ha; trong đó diện tích đang sản xuất muối là 605ha, có 6 xã Quỳnh Lưu, Quỳnh Anh, Quỳnh Phú, Hải Châu, Đức Châu, Diễn Châu (của hai huyện Quỳnh Lưu và Diễn Châu trước lúc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp) đang sản xuất muối. Sản lượng trên 50 ngàn tấn/năm thu nhập bình quân 3 – 5,0 triệu đồng/lao động/tháng. Sản xuất muối tại Nghệ An hiện đang theo phương pháp thủ công, sản phẩm muối phơi cát ở độ mặn (NaCl khoảng 97,2%) có chất lượng sản phẩm tốt.

Sản xuất muối theo phương pháp thủ công phơi cát tại tỉnh Nghệ An và một số tỉnh Miền Bắc đang là phương pháp độc nhất vô nhị tại Việt Nam và trên thế giới. Sản phẩm muối phơi cát ở độ mặn (NaCl khoảng 97,2%). Trong những năm qua nhờ sự tạo điều kiện của chính quyền các cấp và sự vào cuộc của các doanh nghiệp nên tổ chức sản xuất và chế biến muối ở Nghệ An đã có bước phát triển mạnh. Đến nay, toàn tỉnh đã thành lập được 16 HTX sản xuất muối và đã công nhận được 12 làng nghề sản xuất muối.

Cánh đồng muối ở Nghệ An

Bên cạnh, duy trì diện tích sản xuất, nâng cao năng suất thì sản xuất muối gần đây ở Nghệ An đã kêu gọi được một số doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu để nâng cao hiệu quả sản xuất. Đến nay, đã có 5 cơ sở chế biến muối trên địa bàn, các đơn vị đã thu mua, bao tiêu khoảng 40.000 tấn muối thô cho bà con diêm dân và có khoảng 3.000 tấn muối tinh xuất khẩu sang các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Lào, Khu vực trung đông… Đồng thời, trong thời gian qua đã có các doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư nghiên cứu sản xuất thành công những sản phẩm sau muối có giá trị dinh dưỡng cao, sản phẩm muối hầm, những sản phẩm làm đẹp, sản phẩm hỗ trợ sức khỏe cho cộng đồng đã được người tiêu dùng đánh giá cao,… và đã có 05 sản phẩm chế biến từ muối đạt sản phẩm OCOP 3 sao như sản phẩm muối giảm mặn, muỗi dinh dưỡng của Công ty ABACA Việt Nam; sản phẩm muối hầm của Hợp tác xã Sản xuất, Dịch vụ Muối Thắng Lợi ; đây là những sản phẩm đặc trưng chế biến từ muối của tỉnh Nghệ An

Sản phẩm muối hầm của Hợp tác xã Sản xuất, Dịch vụ Muối Thắng Lợi

Vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế

Một trong những hạn chế lớn nhất là việc thiếu các sản phẩm chế biến sâu từ muối. Trong khi nhiều địa phương khác đã phát triển các dòng sản phẩm đa dạng như muối dược liệu, muối tắm, muối gia vị cao cấp thì tại Nghệ An, số lượng sản phẩm muối đạt tiêu chuẩn OCOP còn rất khiêm tốn. Dù đã có một số mô hình tiêu biểu như sản phẩm muối hầm của Hợp tác xã Sản xuất, Dịch vụ Muối Thắng Lợi đã được công nhận OCOP, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ và chưa tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của ngành muối trong chương trình OCOP vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Bên cạnh đó, hoạt động xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại cho sản phẩm muối còn hạn chế. Nhiều sản phẩm chưa có bao bì chuyên nghiệp, chưa kể câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa địa phương, dẫn đến khó cạnh tranh trên thị trường. Kênh phân phối còn hẹp, chủ yếu tiêu thụ nội địa, chưa tận dụng tốt thương mại điện tử và các hệ thống bán lẻ hiện đại. Đây là rào cản lớn trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng và tính khác biệt của sản phẩm.

Giải pháp phát triển sản phẩm từ muối

Tuy nhiên, trong thách thức vẫn tồn tại nhiều cơ hội. Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang chuyển dịch mạnh sang các sản phẩm tự nhiên, an toàn và có nguồn gốc rõ ràng. Đây là lợi thế lớn để muối Nghệ An phát triển các dòng sản phẩm sạch, hữu cơ hoặc kết hợp với thảo dược địa phương nhằm tạo ra giá trị gia tăng cao. Bên cạnh đó, việc phát triển sản phẩm muối theo hướng OCOP còn có thể gắn với du lịch trải nghiệm làng nghề – một xu hướng đang được nhiều địa phương khai thác hiệu quả. Du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được trải nghiệm quy trình làm muối, qua đó nâng cao giá trị văn hóa và thương mại của sản phẩm.

Để phát triển sản phẩm OCOP từ các làng nghề muối một cách bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần củng cố nâng cao hiệu quả hoạt động của 16 Hợp tác xã diêm nghiệp, 12 làng nghề sản xuất muối hiện có, theo hướng liên kết, hình thành các hợp tác xã và doanh nghiệp đầu mối nhằm xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong chế biến và bảo quản muối, từ đó tạo ra các sản phẩm đa dạng, đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc xây dựng thương hiệu cũng cần được chú trọng, bao gồm đăng ký nhãn hiệu, thiết kế bao bì và phát triển câu chuyện sản phẩm gắn với văn hóa địa phương; Kết hợp sản xuất, chế biến kinh doanh muối với hoạt động du lịch sinh thái, chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn, phát triển làng nghề truyền thống ở nông thôn. Ngoài ra, cần tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng kênh phân phối, đặc biệt là thông qua thương mại điện tử và hệ thống siêu thị.

Phát triển sản phẩm OCOP từ các làng nghề muối ở Nghệ An là hướng đi đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế nông thôn hiện nay. Với nền tảng OCOP đã được xây dựng vững chắc cùng tiềm năng sẵn có của nghề muối, nếu được đầu tư bài bản và có chiến lược phù hợp, Nghệ An hoàn toàn có thể nâng tầm hạt muối truyền thống trở thành sản phẩm đặc trưng có giá trị cao, góp phần phát triển kinh tế bền vững và nâng cao đời sống người dân ven biển.

Nguồn: Anh Hùng (Chi cục KTHT&PTNT)