Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc minh bạch thông tin sản phẩm thông qua mã QR không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nông sản Nghệ An.

Bằng việc số hóa “lý lịch” từ vùng trồng đến bàn ăn, địa phương đang nỗ lực khẳng định giá trị thương hiệu, củng cố niềm tin tiêu dùng và chủ động vượt qua các rào cản kỹ thuật để thâm nhập vào những thị trường khó tính trên toàn cầu.

Minh bạch nông sản

Bên cạnh các sản phẩm dược liệu, nhóm sản phẩm đặc sản như cam Vinh và thủy sản chế biến đang đi đầu trong việc minh bạch hóa thông tin. Với việc áp dụng mã QR, các sản phẩm này không chỉ bảo vệ được thương hiệu trước nạn hàng giả mà còn nâng cao giá trị thặng dư trên thị trường.

Là sản phẩm đã được chỉ dẫn địa lý, việc dán mã QR truy xuất nguồn gốc là yêu cầu sống còn để bảo vệ thương hiệu. Thay vì ghi chép sổ tay dễ thất lạc và thiếu tính xác thực, các trang trại cam Vinh đang chuyển sang hình thức nhật ký điện tử.

“Trước đây, việc ghi chép bón phân, phun thuốc thường ghi trên giấy. Từ khi chuyển sang nhật ký điện tử để tích hợp vào mã QR, mọi thông tin đều phải chuẩn xác theo thời gian thực. Điều này không chỉ giúp khách hàng yên tâm khi quét mã, thấy được toàn bộ vòng đời của quả cam, từ lúc bón phân đến khi hái xuống mà còn giúp chúng tôi quản lý vùng trồng khoa học hơn, kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật theo đúng tiêu chuẩn,” chị Lê Thị Hương-chủ vườn cam Vinh Hưng Hóa, Hợp tác xã cam chè Bãi Phủ, xã Nhân Hòa cho biết.

Dù lợi ích rõ ràng, các chủ trang trại cũng chia sẻ về những rào cản trong giai đoạn đầu chuyển đổi. Việc từ bỏ thói quen ghi chép tay để chuyển sang thao tác trên ứng dụng điện thoại đòi hỏi thời gian thích nghi, đặc biệt là với những chủ vườn lớn tuổi.

Các chủ thể ý thức được rằng mã QR chỉ có giá trị khi dữ liệu nhập vào phải trung thực và bài bản; dữ liệu không chính xác sẽ làm mất uy tín của cả vùng trồng…

Tuy nhiên, sự đồng hành của cơ quan quản lý là yếu tố then chốt giúp các chủ trang trại quyết tâm chuyển đổi. Chính sách hỗ trợ miễn phí 100% mã QR từ Sở Nông nghiệp và Môi trường giúp giảm đáng kể gánh nặng chi phí công nghệ cho nông dân.

Các chủ vườn nhận định việc làm quen với nhật ký điện tử là bước chuẩn bị cần thiết để vượt qua các rào cản kỹ thuật, sẵn sàng cho lộ trình xuất khẩu cam sang các thị trường khó tính trong tương lai.

Nghệ An với bờ biển dài và nguồn nguyên liệu phong phú, các cơ sở chế biến thủy sản đang tích cực số hóa để đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe.

“Với đặc thù hàng thủy sản cần độ tươi ngon và an toàn tuyệt đối, việc dán mã QR giúp chúng tôi minh bạch được từ khâu đánh bắt, bến cảng cập bến đến quy trình chế biến tại cơ sở chế biến. Việc ghi chép nhật ký điện tử giúp cơ sở dễ dàng chứng minh năng lực với các đối tác thu mua lớn và các hệ thống siêu thị, đặc biệt là khi chuẩn bị cho lộ trình xuất khẩu,” chị Nguyễn Thị Tài, chủ Cơ sở chế biến thủy hải sản Tài Thu, phường Cửa Lò cho biết.

Việc các chủ thể cam Vinh hay thủy sản chủ động ghi chép nhật ký điện tử là bước đi đúng đắn trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ thí điểm áp dụng nhật ký vùng trồng, nhật ký canh tác thống nhất toàn quốc từ ngày 1/7/2026. Hệ thống này sẽ kiểm soát nghiêm ngặt các yếu tố đầu vào như phân bón, thức ăn chăn nuôi và hóa chất.

Ông Nguyễn Văn Hà, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh, nhấn mạnh: “Nghệ An đang nỗ lực hướng dẫn người dân quy trình ghi chép bài bản, bởi chỉ có dữ liệu sạch mới tạo ra được mã QR đảm bảo uy tín. Khi có tấm giấy thông hành minh bạch, giá trị của nông sản Nghệ An sẽ thực sự được khẳng định vững chắc.”

“Đòn bẩy” cho nông sản vươn tầm

Tại Nghệ An, thói quen của người tiêu dùng đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xu hướng lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng. Chị Phan Hồng Thu, phường Trường Vinh chia sẻ, việc mua hàng tại các siêu thị hay cửa hàng sạch đã trở thành thói quen nhờ sự tiện lợi và an tâm.

Chỉ với một thao tác quét mã đơn giản trên điện thoại thông minh, chị có thể nắm bắt toàn bộ “vòng đời” của sản phẩm: từ tên gọi, quy cách đóng gói, đơn vị sản xuất đến những chi tiết khắt khe hơn như nguồn gốc nguyên liệu, nhật ký bón phân, phun thuốc, thời gian thu hoạch và các chứng nhận an toàn thực phẩm.

Thực tế, mã QR chính là hình thức thể hiện phổ biến và hiệu quả nhất của bản “lý lịch trích ngang” nông sản trong kỷ nguyên số. Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12850:2019, truy xuất nguồn gốc là khả năng theo dõi, nhận dạng một đơn vị sản phẩm qua tất cả các giai đoạn của chuỗi cung ứng.

Đối với người tiêu dùng, đây là “chứng minh thư” về chất lượng; đối với doanh nghiệp, đây là công cụ bảo vệ uy tín thương hiệu trước nạn hàng giả, hàng nhái và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, mã QR đang được xem là “giấy thông hành” thiết yếu để nông sản Nghệ An vươn tới các thị trường quốc tế lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản-nơi các quy định về thiết kế sinh thái và hộ chiếu số sản phẩm đang được áp dụng nghiêm ngặt.

Tại Nghệ An, sự chuyển biến trong tư duy của các chủ thể sản xuất đã mang lại những kết quả khả quan. Điển hình như Công ty cổ phần Dược liệu Pù Mát, xã Con Cuông là doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực trồng và chế biến dược liệu tại Việt Nam.

Nguồn dược liệu quý hiếm nhiều dược tính được ươm trồng và phát triển trong vùng đệm Rừng Quốc qia Pù Mát-Khu dự trữ sinh quyển thiên nhiên lớn nhất Đông Nam Á.

Các sản phẩm của công ty đều được sản xuất trên dây chuyền hiện đại theo tiêu chuẩn: VietGAP, HACCP, OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) 4 sao với các dòng sản phẩm chính như cà gai leo, dây thìa canh, giảo cổ lam, chè dây, thảo mộc 6 vị và nhiều loại sản phẩm từ 100% dược liệu thiên nhiên quý hiếm khác.

Ông Phan Xuân Diện, Giám đốc công ty, khẳng định mã QR là công cụ đơn giản nhưng hiệu quả nhất để quản lý khoa học từ khâu nguyên liệu đến thành phẩm, giúp đơn vị tự tin đưa hàng vào các phân khúc thị trường cao cấp.

Tính đến nay, Nghệ An đã có 684 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao trở lên, và 100% các sản phẩm này đã sử dụng mã vạch, mã QR để truy xuất nguồn gốc. Đây là một con số ấn tượng, cho thấy sự sẵn sàng của các cơ sở sản xuất trong việc thực hiện số hóa.

Để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đã triển khai chính sách hỗ trợ miễn phí 100% mã QR cho các cơ sở. Đây được coi là đòn bẩy quan trọng để khuyến khích nông dân chuyển đổi số và giảm bớt gánh nặng chi phí khi tiếp cận công nghệ mới.

Riêng trong năm 2025, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tỉnh đã cấp 42 mã QR cho 27 cơ sở; lũy kế đến nay đã hỗ trợ tổng cộng 239 mã cho 185 cơ sở sản xuất nông, lâm, thủy sản.

Tuy nhiên, lộ trình này vẫn còn không ít rào cản. Ông Nguyễn Văn Hà, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, thừa nhận rằng kết quả triển khai hiện mới chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu so với thực tế sản xuất.

Hoạt động truy xuất nguồn gốc chủ yếu tập trung vào nhóm sản phẩm chủ lực và OCOP, trong khi hệ thống dữ liệu giữa các ngành vẫn chưa liên thông đồng bộ. Nhiều vùng trồng vẫn duy trì cách lưu trữ dữ liệu nội bộ hoặc dùng phần mềm rời rạc, dẫn đến thiếu sự giám sát tập trung toàn tỉnh.

Nhằm tháo gỡ những nút thắt này, ngày 7/1/2026, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký Quyết định số 25 QĐ-BNNMT ban hành kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản trên quy mô rộng.

Mục tiêu đặt ra là đến ngày 1/7/2026, một hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia sẽ chính thức được vận hành cho hầu hết các nông sản thực phẩm quan trọng.

Hệ thống này sẽ chuẩn hóa các dữ liệu tối thiểu như thông tin nông hộ, vùng sản xuất, thời gian thu hoạch, nhật ký canh tác (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật…) và tem xác thực điện tử thông qua mã QR. Việc xây dựng chuẩn dữ liệu chung sẽ giúp trao đổi thông tin thông suốt trên toàn quốc.

Để mã QR thực sự trở thành “tấm giấy thông hành” bền vững, Nghệ An xác định bên cạnh việc đầu tư công nghệ, cần tập trung nâng cao nhận thức và hướng dẫn người dân quy trình ghi chép nhật ký điện tử bài bản.

Cùng với đó chuẩn hóa dữ liệu đầu vào, thiết lập các bộ tiêu chuẩn về thông tin bắt buộc đối với từng loại cây trồng, vật nuôi chủ lực của Nghệ An như cam Vinh, chè Thanh Chương, gừng Kỳ Sơn…, khớp với quy trình canh tác an toàn VietGAP, GlobalGAP. Khi có dữ liệu “sạch” và minh bạch ngay từ gốc sẽ tạo ra được những mã QR giá trị, giúp nông sản Nghệ An khẳng định vị thế và niềm tin tuyệt đối trên thị trường./.

Nguồn: vietnamplus.vn (Đặng Hòa st)