Hình thành chuỗi liên kết quy mô lớn, nâng tầm phát triển OCOP

Tỉnh Cao Bằnghướng tới đẩy mạnh phát triển OCOP thông qua chuỗi liên kết quy mô lớn, từ nguyên liệu đến thị trường. Sự liên kết này giúp nâng tầm sản phẩm, cải thiện năng suất, mở rộng kênh phân phối và đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng sản xuất, đồng thời khẳng định thương hiệu địa phương.

Theo thống kê, đến năm 2026 toàn tỉnh Cao Bằng đã có khoảng 174 sản phẩm OCOP đạt từ 3 – 4 sao, trong đó 10 sản phẩm 4 sao và 164 sản phẩm 3 sao, do hàng trăm chủ thể như hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất tham gia phát triển.

Những năm qua, nhiều sản phẩm OCOP của Cao Bằng đã từng bước khẳng định được vị thế trên thị trường như: Hạt dẻ Trùng Khánh, Miến dong Phja Đén, Thạch đen Cao Bằng hay các dòng trà, mật ong, bún khô… Sự phát triển này cho thấy tiềm năng lớn của Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Tuy nhiên, mặc dù số lượng tăng nhanh nhưng phần lớn sản phẩm vẫn quy mô nhỏ, phân tán, chủ yếu do các hộ gia đình hoặc cơ sở sản xuất nhỏ lẻ đảm nhiệm.

Điều này dẫn tới thực tế là nhiều sản phẩm có chất lượng tốt nhưng sản lượng hạn chế, khó hình thành thương hiệu mạnh hoặc mở rộng thị trường. Trước thực tế đó, tỉnh Cao Bằng hướng tới việc triển khai chiến lược nâng tầm phát triển các sản phẩm OCOP thông qua việc hình thành chuỗi liên kết quy mô lớn, kết nối chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Các chuỗi liên kết này bao gồm từ khâu sản xuất nguyên liệu, chế biến, đóng gói đến tiêu thụ sản phẩm, giúp đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm và tăng giá trị gia tăng. Đồng thời, việc tập trung quy hoạch vùng nguyên liệu và ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất giúp nâng cao năng suất, giảm tổn thất và tạo điều kiện mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Chiến lược này còn gắn với đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật cho người dân, góp phần nâng cao năng lực sản xuất và quản lý, từ đó xây dựng thương hiệu OCOP bền vững, phát triển kinh tế địa phương và cải thiện đời sống cộng đồng nông thôn.

Việc chuyển từ tư duy “mỗi xã một sản phẩm” sang “liên kết nhiều xã cùng phát triển một sản phẩm chủ lực” không chỉ là sự thay đổi về cách làm OCOP, mà còn là bước đi cần thiết để sản phẩm địa phương thoát khỏi tình trạng manh mún, từng bước hình thành thương hiệu nông sản quy mô vùng.

Để chuyển từ “mỗi xã một sản phẩm” sang “nhiều xã một sản phẩm” không chỉ là điều chỉnh cách làm, mà là bước nâng cấp quan trọng trong chiến lược phát triển Chương trình OCOP tại Cao Bằng.

Cao Bằng hiện có khoảng 174 sản phẩm được công nhận OCOP.

Thay vì mỗi xã phát triển một sản phẩm riêng lẻ, cần rà soát, xác định những sản phẩm có tiềm năng vượt trội, như: miến dong, hạt dẻ, thạch đen… để hình thành vùng nguyên liệu liên xã. Việc này giúp tránh dàn trải, trùng lặp và nâng cao quy mô sản xuất. Bên cạnh đó, hình thành chuỗi liên kết đa xã – đa chủ thể bằng cách khuyến khích hợp tác xã, doanh nghiệp đóng vai trò hàng đầu, liên kết nhiều xã trong cùng chuỗi giá trị (từ sản xuất nguyên liệu – chế biến – tiêu thụ). Chính quyền đóng vai trò điều phối, hỗ trợ pháp lý và kết nối thị trường. Chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu chung.

Một sản phẩm mang tính liên vùng cần có tiêu chuẩn đồng nhất (quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc). Đồng thời, xây dựng thương hiệu chung cấp xã, cấp tỉnh, cấp quốc gia để nâng cao sức cạnh tranh. Đẩy mạnh chế biến sâu, gia tăng giá trị thông qua việc chuyển từ bán sản phẩm thô sang chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm giúp tăng giá trị gia tăng và mở rộng thị trường; ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số.

Ngoài ra cần đưa công nghệ vào sản xuất, bảo quản và tiêu thụ; phát triển thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số để tiếp cận thị trường rộng hơn. Song song đó, gắn OCOP với du lịch và văn hóa bản địa để khai thác lợi thế cảnh quan, văn hóa phát triển mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản phẩm OCOP (làng nghề, vùng nguyên liệu). Qua đó, vừa tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, vừa nâng cao giá trị văn hóa.

Đặc biệt, địa phương có chính sách ưu tiên cho các mô hình liên kết nhiều xã: hỗ trợ vốn, đất đai, hạ tầng, đào tạo nhân lực, xúc tiến thương mại… Đồng thời, có cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng giữa các địa phương tham gia. Nâng cao năng lực quản trị cho chủ thể OCOP qua việc tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng cho hợp tác xã, doanh nghiệp về quản trị chuỗi, marketing, xây dựng thương hiệu và tiêu chuẩn chất lượng để thích ứng với mô hình sản xuất quy mô lớn hơn…

Việc hình thành chuỗi liên kết quy mô lớn ở Cao Bằng là bước đi quan trọng để nâng tầm sản phẩm OCOP, đảm bảo phát triển bền vững và tạo giá trị kinh tế cao hơn. Chuỗi liên kết giúp tăng cường khả năng cạnh tranh, giảm chi phí, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và quốc tế.

Nhờ đó, người dân tham gia sản xuất OCOP có thu nhập ổn định, năng lực quản lý và sản xuất được nâng cao, đồng thời các sản phẩm địa phương được khẳng định thương hiệu. Các giải pháp hỗ trợ kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ và quy hoạch vùng nguyên liệu đóng vai trò trọng tâm để đảm bảo chất lượng và an toàn. Nếu triển khai được chiến lược này, Cao Bằng sẽ từng bước xây dựng nền kinh tế nông thôn hiện đại, bền vững và góp phần thúc đẩy phát triển OCOP trên toàn tỉnh.