Hợp nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia: Chính sách cần thống nhất, rõ ràng, dễ thực hiện

Bước ngoặt chiến lược cho nông thôn bền vững và bao trùm

Qua hơn 15 năm triển khai, Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới đã thực sự trở thành một cuộc cách mạng, làm thay đổi căn bản diện mạo xóm làng. Tính đến tháng 6/2025, cả nước có 79,3% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2024 đạt khoảng 54 triệu đồng/năm; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm mạnh còn 1,93%. Kết quả này được lãnh đạo Đảng và Nhà nước đánh giá là “toàn diện, to lớn, lịch sử”.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì các tiêu chí đã đạt được, mà quan trọng hơn là bảo đảm tính bền vững, đặc biệt là ưu tiên hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số và vùng sâu, vùng xa. Trong bối cảnh đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 257/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 – 2035, trên cơ sở tích hợp 03 Chương trình MTQG (xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi). Đây là một quyết sách mang tính chiến lược, phản ánh tư duy đổi mới trong quản lý nguồn lực quốc gia.

Thực tiễn một thập kỷ qua cho thấy, mô hình triển khai riêng lẻ đôi khi dẫn đến tình trạng chồng chéo về nội dung đầu tư và phân tán nguồn lực. Một địa phương có thể cùng lúc phải vận hành nhiều hệ thống chỉ đạo, nhiều quy trình lập kế hoạch và báo cáo khác nhau, gây áp lực lớn cho bộ máy hành chính cơ sở và làm giảm hiệu quả tổng thể của dòng vốn đầu tư công. Hợp nhất các chương trình chính là điều kiện tiên quyết để hình thành một khuôn khổ chính sách mang tính tổng thể, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và hiệu quả hơn.

Cách tiếp cận tích hợp mới nhìn nhận nông thôn như một chỉnh thể thống nhất, nơi phát triển kinh tế không thể tách rời mục tiêu giảm nghèo bền vững, và nâng cao thu nhập phải đi đôi với tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Sự thay đổi trọng tâm từ “đạt chuẩn tiêu chí” sang “nâng cao chất lượng phát triển” giúp chuyển trọng tâm từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, tập trung nâng cao chất lượng các tiêu chí, hướng tới xây dựng nông thôn mới hiện đại.

Một nét mới mang tính đột phá là Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030 đã được xây dựng theo hướng linh hoạt, phân hóa. Các xã đã được phân thành 03 nhóm dựa trên điều kiện phát triển (nhóm xã đang đô thị hóa; nhóm xã trung bình; nhóm xã khu vực II và khu vực III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi), mỗi nhóm sẽ có tiêu chí và mức độ yêu cầu đạt chuẩn phù hợp. Cách tiếp cận này sẽ tăng quyền chủ động cho địa phương, giải quyết bài toán chênh lệch vùng, miền và thúc đẩy các địa phương phát triển theo đúng tiềm năng của mình.

Điểm cốt lõi của cách tiếp cận tích hợp là đặt con người và cộng đồng nông thôn vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Thay vì mô hình “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, giai đoạn này chuyển sang “Nhà nước kiến tạo – người dân làm chủ, hưởng lợi”. Người dân không chỉ đóng góp nguồn lực, mà còn được tham gia vào quá trình xác định nhu cầu, lựa chọn ưu tiên đầu tư, tổ chức thực hiện và giám sát kết quả. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính phù hợp, tính xã hội và tính bền vững của các can thiệp chính sách trong dài hạn; người dân thực sự làm chủ của chính quá trình phát triển ở địa phương mình.

Tám nhiệm vụ trọng tâm đưa nông thôn bước vào giai đoạn phát triển mới

Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, giàu bản sắc và thích ứng với biến đổi khí hậu, Chương trình MTQG tích hợp giai đoạn 2026 – 2030 tập trung vào 8 nhóm nhiệm vụ cốt lõi.

Thứ nhất,tiếp tục lấy người nông dân là trung tâm, là chủ thể, nông nghiệp là động lực, nông thôn là nền tảng. Huy động đa dạng hóa nguồn lực trong xây dựng nông thôn mới, vốn ngân sách nhà nước tiếp tục đóng vai trò vốn mồi.

Thứ hai,quản lý xây dựng nông thôn mới theo quy hoạch tích hợp. Xác định rõ vai trò nông thôn trong phát triển vùng; rà soát, điều chỉnh quy hoạch xã phù hợp đơn vị hành chính mới. Khuyến khích ứng dụng công nghệ số và bản đồ số trong lập, công khai và giám sát quy hoạch để bảo đảm tính minh bạch.

Thứ ba,phát triển đồng bộ hạ tầng kinh tế – xã hội nông thôn hiện đại. Ưu tiên đầu tư cho vùng khó khăn về giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục và viễn thông, xử lý môi trường và nhà ở tại vùng khó khăn, ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành.

Thứ tư,phát triển kinh tế nông thôn xanh và tuần hoàn. Thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao, chương trình OCOP, du lịch nông thôn và ngành nghề truyền thống. Chú trọng liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ hợp tác xã và thương mại điện tử để nâng cao giá trị nông sản. Đào tạo nghề, tạo việc làm, ưu tiên hộ nghèo, phụ nữ, dân tộc thiểu số.

Thứ năm,phát triển văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội toàn diện; bảo tồn bản sắc văn hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, y tế cơ sở và mở rộng cơ hội học tập. Tăng tiếp cận dịch vụ cơ bản, hỗ trợ sinh kế, việc làm bền vững, bảo đảm bình đẳng giới, chăm sóc nhóm yếu thế và xây dựng môi trường sống nhân văn, an toàn.

Thứ sáu,đẩy mạnh chuyển đổi số trong cung cấp dịch vụ công; số hóa dữ liệu dân cư và cải cách hành chính. Tăng cường phổ biến pháp luật và hỗ trợ pháp lý cho người dân qua các nền tảng số.

Thứ bảy,phát triển nông thôn xanh – sạch – đẹp – an toàn gắn với bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu. Tăng cường quản lý chất thải, bảo tồn cảnh quan, không gian làng quê. Phát triển mô hình khu dân cư kiểu mẫu, nghĩa trang văn minh. Thúc đẩy nông nghiệp sạch, an toàn, thân thiện môi trường và sản xuất bền vững.

Thứ tám,giữ vững an ninh, trật tự và quốc phòng ở nông thôn, phát hiện sớm, xử lý kịp thời các nguy cơ tiềm ẩn. Phát huy phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, xây dựng mô hình tự quản, chuyển đổi số trong đảm bảo an ninh. Nâng cao chất lượng lực lượng dân quân, gắn kết quốc phòng toàn dân với an ninh nhân dân.

Mặc dù việc hợp nhất mang lại nhiều kỳ vọng, nhưng để Chương trình MTQG tích hợp thực sự phát huy hiệu quả trong dài hạn, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ về thể chế, tổ chức thực hiện và năng lực quản lý. Việc hợp nhất các chương trình không đồng nghĩa với việc đơn giản hóa các vấn đề phát triển, mà ngược lại, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác điều hành, phối hợp và giám sát. Do đó, hệ thống chính sách, văn bản hướng dẫn cần được rà soát, điều chỉnh theo hướng thống nhất, rõ ràng và dễ thực hiện; đồng thời, năng lực của đội ngũ cán bộ, đặc biệt là ở cấp cơ sở, cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu quản lý tổng hợp, liên ngành và dựa trên kết quả.

Nhìn tổng thể, hợp nhất 3 Chương trình MTQG là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện mô hình phát triển nông thôn bền vững ở Việt Nam. Nếu được triển khai đồng bộ, linh hoạt và luôn lấy người dân làm trung tâm, chương trình sẽ góp phần xây dựng nông thôn Việt Nam phát triển toàn diện, giàu bản sắc, có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu, qua đó đóng góp vững chắc vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Nguồn tin: daibieunhandan.vn (Nguyễn Nhung st)