Khơi thông dòng chảy nông sản từ canh tác, chế biến đến tiêu thụ

Trong không khí phấn khởi của những ngày đầu năm 2026, Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất diễn ra tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội) không chỉ là điểm hẹn mua sắm mà còn phản ánh thực tế sinh động của ngành nông nghiệp. Tại đây, câu chuyện về chuỗi giá trị nông sản hiện hữu rõ nét qua từng gian hàng, từng lời kể của nông dân và doanh nghiệp.

Để hạt gạo, củ sâm hay trái bưởi Việt Nam thực sự vươn tầm, các chủ thể sản xuất đang nỗ lực giải quyết đồng bộ ba bài toán cốt tử: Chuẩn hóa vùng nguyên liệu, hiện đại hóa công nghệ chế biến và chuyên nghiệp hóa xúc tiến thương mại.

Canh tác bền vững làm nền tảng

Mắt xích khởi đầu và cũng là khâu định đoạt “số phận” của nông sản chính là khâu canh tác. Tư duy “làm cho xong, bán cho nhanh” đã dần lùi xa, nhường chỗ cho sự chỉn chu và trách nhiệm với sức khỏe người tiêu dùng, bất chấp áp lực chi phí đầu vào ngày càng tăng.

Minh chứng rõ nét nhất đến từ gian hàng bưởi Hưng Yên. Chị Dương Thị Ngoãn (xã Khoái Châu) thẳng thắn chia sẻ về cái giá của nông sản sạch. Để những trái bưởi đạt tiêu chuẩn VietGAP, có mã đẹp và chất lượng đồng đều mang đến hội chợ, gia đình chị đã kiên quyết “nói không” với canh tác hóa học. Thay vào đó, nhà vườn sử dụng toàn bộ phân hữu cơ, tận dụng rác hữu cơ và đặc biệt là quy trình ngâm ủ cá để làm phân bón sinh học tưới cho cây.

Chị Ngoãn thừa nhận chi phí đầu tư cho quy trình này là “hơi lớn”, đòi hỏi nhiều công sức và vốn liếng. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế mang lại là sự bền vững, cây bưởi khỏe, trái ngon, bán được giá cao hơn và giữ chân được những khách hàng sành ăn, khó tính. Câu chuyện của chị Ngoãn là bài học thực tế cho thấy đầu tư cho chất lượng đất và phân bón hữu cơ chính là khoản bảo hiểm dài hạn nhất cho uy tín của nông dân.

Bên cạnh nỗ lực trong sản xuất, nông dân vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn từ thời tiết bất thuận. Chị Nguyễn Thị Diễm Hồng, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ Vườn nho Thanh Thủy (Ninh Thuận) mang đến hội chợ một bức tranh kém vui hơn về sản lượng.

Ảnh hưởng nặng nề của các đợt bão lũ, ngập lụt tại khu vực miền Trung và Khánh Hòa năm 2025 đã khiến các vườn nho, táo mất mùa nghiêm trọng. Hệ quả là sự khan hiếm nguồn cung, đẩy giá bán nho, táo tại Hội chợ Mùa xuân tăng gấp ba lần so với Hội chợ Mùa thu trước đó. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc quy hoạch vùng trồng thích ứng với biến đổi khí hậu cũng như các giải pháp tài chính dự phòng để bà con nông dân không rơi vào cảnh trắng tay sau mỗi mùa mưa bão.

Công nghệ chế biến nâng tầm giá trị

Nếu canh tác sạch là điều kiện cần thì công nghệ chế biến sâu chính là điều kiện đủ để nông sản Việt thoát khỏi lời nguyền “được mùa mất giá” và thâm nhập vào các thị trường cao cấp. Tư duy chế biến hiện đại không chỉ giúp bảo quản nông sản lâu hơn mà còn tạo ra những dòng sản phẩm mới phục vụ nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng.

Tiên phong trong lĩnh vực này là Hợp tác xã Nông sản Dược liệu Minh Thảo (Tuyên Quang). Chị Lương Minh Thảo, đại diện Hợp tác xã tự hào chia sẻ về hành trình đưa siro, nước ép quất và chanh sang thị trường Vương quốc Anh và phủ sóng các kệ siêu thị Châu Âu. Để vượt qua hàng rào kỹ thuật khắt khe của lục địa già, đơn vị này đã không ngần ngại đầu tư vào các công nghệ tiên tiến nhất như sấy thăng hoa, sấy lạnh và cô đặc chân không. Những công nghệ này giúp giữ nguyên hương vị tự nhiên và dược tính của sản phẩm, điều mà phương pháp sấy nhiệt truyền thống không làm được.

Đáng chú ý, chị Thảo còn chia sẻ một góc nhìn rất thực tế về xu hướng “xanh hóa”. Dù rất quan tâm đến các giải pháp bao bì thân thiện môi trường và từng tham gia cuộc thi về hạn chế phát thải của Phần Lan nhưng doanh nghiệp vẫn ưu tiên sử dụng chai lọ thủy tinh cho hàng xuất khẩu. Lý do là để đảm bảo tuyệt đối vệ sinh an toàn thực phẩm và tính thẩm mỹ cao cấp, điều mà các loại bao bì giấy hiện tại chưa đáp ứng tốt đối với sản phẩm dạng lỏng.

Tương tự, tại “thủ phủ” sâm Ngọc Linh, các doanh nghiệp cũng đang chuyển mình mạnh mẽ. Chị Hồ Thị Thúy Ngân (cơ sở sâm Tuấn Ngân, Đà Nẵng) cho biết, do đặc thù cây sâm đang trong kỳ nghỉ đông vào dịp Tết, nguồn nguyên liệu lá và hoa rất hạn chế. Để khắc phục tính mùa vụ này và phục vụ khách hàng quanh năm, cơ sở đã đẩy mạnh chế biến sâu, cho ra đời các sản phẩm viên ngậm, viên nang, viên nén. Đây là giải pháp thông minh giúp người tiêu dùng bận rộn dễ dàng tiếp cận với “quốc bảo” sâm Ngọc Linh mà không cần lỉnh kỉnh ngâm rượu hay sắc thuốc như cách dùng truyền thống.

Xúc tiến thương mại mở lối tiêu thụ

Mảnh ghép cuối cùng để hoàn thiện bức tranh nông nghiệp hiện đại là khâu tiêu thụ và phân phối. Trong bối cảnh logistics còn nhiều thách thức, vai trò của các “đầu tàu” thương mại và sự hỗ trợ chính sách từ các địa phương là vô cùng quan trọng để đưa nông sản đi xa.

Chị Huỳnh Thị Kiều Tiên, Giám đốc Doanh nghiệp Sản xuất thương mại Quang Đăng (Cần Thơ) mang đến hội chợ một mô hình liên kết đáng học hỏi. Không đi đơn lẻ, chị đại diện cho hơn 20 doanh nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long mang tới hội chợ hơn 100 sản phẩm OCOP đặc sắc nhất như gạo ST25, bánh tét, lạp xưởng Sóc Trăng…

Bài toán vận chuyển 5 – 6 tấn hàng hóa vượt hàng ngàn cây số từ Cần Thơ ra Hà Nội đã được giải quyết nhờ sự hỗ trợ đắc lực từ Sở Công Thương Cần Thơ và các đối tác vận chuyển. Cụ thể, Vietstar Post hỗ trợ giao hàng trước, còn VietJet hỗ trợ cước phí vận chuyển cho 1 tấn hàng. Chính sự tiếp sức thiết thực này đã giúp giảm gánh nặng chi phí để nông sản miền Tây có thể cạnh tranh sòng phẳng về giá cả tại thị trường phía Bắc. Chị Tiên nhấn mạnh, để được đứng trong chuỗi liên kết này, các sản phẩm buộc phải có đầy đủ giấy tờ chứng nhận OCOP và vệ sinh an toàn thực phẩm, tạo niềm tin tuyệt đối cho người tiêu dùng Thủ đô.

Ở quy mô lớn hơn, sự hiện diện của TP.HCM với tư cách là “Địa phương chủ đề” tại hội chợ cũng mang đến những tín hiệu tích cực. Với không gian trưng bày lên đến 3.382m², quy tụ gần 80 doanh nghiệp và hơn 300 loại sản phẩm, TP.HCM không chỉ giới thiệu các sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao mà còn mang đến các giải pháp chuyển đổi số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Những hoạt động kết nối giao thương, trải nghiệm văn hóa và công nghệ tại đây chính là đòn bẩy kích cầu tiêu dùng, mở ra những cơ hội hợp tác mới giữa các vùng miền, giúp dòng chảy hàng hóa được lưu thông thông suốt từ Nam ra Bắc.

Có thể thấy, nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới về chất. Từ những vườn bưởi hữu cơ ở Hưng Yên, nhà máy chế biến dược liệu ở Tuyên Quang cho đến mạng lưới logistics từ Cần Thơ, tất cả đang tạo nên một chuỗi giá trị liền mạch. Khi nông dân dám đầu tư cho chất lượng, doanh nghiệp dám đổi mới công nghệ và các địa phương chủ động trong xúc tiến thương mại, nông sản Việt hoàn toàn có đủ thế và lực để chinh phục mọi thị trường khó tính nhất.