03/02/2021 | 10:16

Quảng Ninh điểm sáng xây dựng nông thôn mới của cả nước

Sau 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), Quảng Ninh đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, một số chỉ tiêu đạt cao hơn so với bình quân chung cả nước. Đây là kết quả của sự nỗ lực, cố gắng không ngừng của cấp ủy, chính quyền các cấp, đặc biệt là sự chung sức đồng lòng của người dân chung tay xây dựng nông thôn mới. Quảng Ninh từ một tỉnh có điểm xuất phát thấp, còn nhiều khó khăn, trở thành điểm sáng, là điển hình của cả nước trong xây dựng nông thôn mới.

 Thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2010 về nông nghiệp, nông dân và nông thôn (Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 7, khóa X); Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chương trình MTQG về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020; BCH Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh nhiệm kỳ 2010 - 2015, đã ban hành Nghị quyết số 01-NQ/TU ngày 27/10/2010 về Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 để giải quyết các vấn đề về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Chương trình được triển khai đồng bộ ở 125/125 xã, 13/14 đơn vị cấp huyện (trừ thành phố Hạ Long), với mục tiêu “Xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ và từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức sản xuất hợp lý; gắn nông nghiệp với phát triển sản xuất dịch vụ; gắn xây dựng nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh chính trị được giữ vững; đời sống vật chất tinh thần của nông dân ngày càng được nâng cao”. Sau 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), Quảng Ninh đã đạt được nhiều kết quả rất đáng tự hào:

 

Nhiều chỉ tiêu vượt trội hơn so với cả nước

Năm 2010, Quảng Ninh bước vào xây dựng nông thôn mới với xuất phát điểm rất thấp: Số xã đạt trên 75% Bộ tiêu chí (đạt trên 29/39 chỉ tiêu) có 26 xã (chiếm 20,8%); Số xã đạt 50 - 75% bộ tiêu chí (đạt từ 20 - 29/39 chỉ tiêu) có 41 xã (chiếm 32,8%); Số xã đạt <50% bộ tiêu chí (đạt dưới 20/39 chỉ tiêu) có 58 xã (chiếm 46,4). Trong tổng số các xã trên địa bàn tỉnh triển khai Chương trình xây dựng NTM (giai đoạn 2010 - 2015: 125 xã; giai đoạn 2015 – 2020: 111 xã, năm 2020 còn 98 xã – do 3 xã nâng cấp lên phường) có tới 92 xã miền núi, biên giới, hải đảo, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn (đến năm 2015 còn 22 xã và 11 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn). Thu nhập bình quân đầu người rất thấp, năm 2010 chỉ đạt 10,98 triệu đồng/người/năm. Việc thay đổi nhận thức của người dân về phát triển kinh tế xã hội, nâng cao thu nhập còn nhiều hạn chế.

Tuy nhiên, bằng sự quyết tâm của cả hệ thống Chính trị, quyết liệt trong chỉ đạo, sáng tạo trong cách làm đến nay Quảng Ninh đã hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới, về đích trước 1 năm so với yêu cầu đặt ra, với nhiều chỉ tiêu đạt cao hơn so với bình quân chung cả nước. Hiện tại, Quảng Ninh đã có 5 đơn vị cấp huyện: Thị xã Đông Triều, TP. Cẩm Phả, TP Uông Bí, TP Móng Cái và huyện đảo Cô Tô được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới (Thị xã Đông Triều là đơn vị cấp huyện đầu tiên của miền Bắc hoàn thành chương trình xây dựng NTM. Cô Tô là huyện đảo đầu tiên hoàn thành chương trình xây dựng NTM của cả nước. Xã Việt Dân - Thị xã Đông Triều, là xã đầu tiên của cả nước đạt tiêu chuẩn NTM kiểu mẫu); có 2 đơn vị là Thị xã Quảng Yên và huyện TiênYên đã hoàn tất hồ sơ trình Trung ương thẩm định trước khi trình Thủ tướng chính phủ Quyết định công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới (dự kiến trong quý III.2020).

Tính đến cuốinăm 2019, toàn tỉnh Quảng Ninh có 94/111 xã đạt chuẩn NTM, bằng 84,6 % (bình quân cả nước là 50,26%). Số tiêu chí bình quân đạt 18,03 tiêu chí, cao hơn gần 3 tiêu chí so với bình quân chung cả nước (đạt 15,26 tiêu chí). Thu nhập của người dân khu vực nông thôn cuối năm 2019 đạt 42,3 triệu đồng/người/năm (tăng 30,12 triệu đồng so với năm 2010). Tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn là 1,19% (so với tỷ lệ hộ nghèo bình quân cả nước là 4,5%).

Không bằng lòng với những thành quả đã đạt được, năm 2020 Quảng Ninh tiếp tục nâng cao chất lượng các xã đạt chuẩn nông thôn mới thông qua triển khai các mô hình mẫu. Toàn tỉnh có 24 xã đăng ký đạt chuẩn nâng cao, (kế hoạch của tỉnh 05 xã); 12 xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu (kế hoạch của tỉnh 06 xã). Kết quả kiểm tra 6 tháng đầu năm, đối với 22 xã đăng ký đạt chuẩn NTM nâng cao, bình quân các xã đạt 4,91/8 tiêu chí và 21,23/27 chỉ tiêu; trong đó có 06 xã xây dựng mục tiêu kép (vừa xây dựng nông thôn mới nâng cao đồng thời xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu), cụ thể: xã Thượng Yên Công, xã Tiền An, xã Cẩm Hải, xã Đồng Tiến, xã Vạn Ninh và xã Quảng Tân. Đối với xã nông thôn mới kiểu mẫu, kết quả kiểm tra 10 xã theo đăng ký đầu năm, bình quân các xã đạt 2,2/4 tiêu chí và 10,4/13 chỉ tiêu.

Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu bao gồm bộ tiêu chí đòi hỏi cao, có nhiều chỉ tiêu khó thực hiện. Do đó, để các mô hình mẫu đi vào thực chất, Ban xây dựng NTM tỉnh yêu cầu các địa phương không chạy đua với thành tích, làm đến đâu chắc đến đó đảm bảo tính bền vững của Chương trình. Phương châm của Quảng Ninh là làm từ nhà ra ngõ, từ thôn đến xã, huyện và tỉnh; người dân được bàn bạc thảo luận, tự lựa chọn hình thức tổ chức và trực tiếp tham gia (thay vì áp đặt từ trên trên xuống). Với cách làm đó, kết quả triển khai mô hình mẫu tại Quảng Ninh được kỳ vọng tiếp tục trở thành địa phương dẫn đầu cả nước trong thời gian tới.

Nhân rộng chương trình OCOP trên phạm vi toàn quốc

Nhấn mạnh vai trò chủ thể của người nông dân trong xây dựng nông thôn mới nhằm mục đích nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân nông thôn, theo phương châm: dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng. Chương trình OCOP tại Quảng Ninh được ra đời không nằm ngoài mục tiêu đó.

Chương trình “mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) là giải pháp quan trọng cho tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp, phát triển sản xuất và xây dựng nông thôn mới, tạo động lực cho phát triển bền vững đất nước. OCOP ra đời đã tạo ra một hệ thống đánh giá cao nhất cho các sản phẩm đặc trưng của mỗi vùng miền trên cả nước, thay vì phải theo đuổi một loạt tiêu chí chất lượng lẻ tẻ như hiện nay. Điều này sẽ góp phần quan trọng làm thay đổi tư duy sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp hàng hóa, giá trị cao, bền vững và từng bước hội nhập. Quảng Ninh là địa phương đầu tiên trong cả nước được chọn làm thí điểm triển khai OCOP từ năm 2013. Vì là địa phương đầu tiên được chọn làm thí điểm, nên thời gian đầu tỉnh Quảng Ninh gặp khá nhiều khó khăn. Để việc triển khai chương trình bảo đảm hiệu quả, tránh những lãng phí không cần thiết, Quảng Ninh đã cử những cán bộ chủ chốt dành thời gian tìm hiểu, nghiên cứu các chuyên đề quốc tế về phong trào OCOP tại các nước khu vực Đông Bắc Á, Đông Nam Á, châu Phi… Đồng thời, tỉnh cũng tổ chức Đoàn công tác học tập kinh nghiệm của Nhật Bản, Thái Lan; nghiên cứu, xem xét, đánh giá hiệu quả của các chương trình khi triển khai tại Việt Nam.

Trên cơ sở bám sát đặc điểm của địa phương, trong thực hiện chương trình OCOP, tỉnh Quảng Ninh đã xác định 2 đối tượng quan trọng là sản phẩm và tổ chức kinh tế (tập trung vào HTX, doanh nghiệp vừa và nhỏ). Do vậy, chương trình OCOP được xây dựng theo hướng tạo thuận lợi để các chủ thể sản xuất (từ cá thể, hộ sản xuất, Tổ hợp tác, HTX, doanh nghiệp) có sự chủ động về ý tưởng sản phẩm, xác định thị trường, chủ động sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Nhà nước đóng vai trò tạo sân chơi, hỗ trợ chính sách, xúc tiến thương mại.

Để đạt mục tiêu đề ra, Quảng Ninh đã phát huy vai trò nòng cốt của các cấp Hội Nông dân tham gia triển khai, nhân rộng Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm”. Với vai trò là tổ chức đại diện cho đối tượng hộ nông dân trực tiếp tham gia sản xuất ra sản phẩm OCOP, Hội Nông dân tỉnh Quảng Ninh đã tập trung tổ chức thực hiện các giải pháp hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất, kinh doanh. Các cấp Hội đã đặc biệt quan tâm hỗ trợ hội viên, nông dân trong chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng vào sản xuất. Các cấp Hội đã phối hợp với các ngành nông nghiệp, khoa học và công nghệ… các doanh nghiệp tổ chức phổ biến, chuyển giao, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, hiệu quả cho hội viên, nông dân trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, bảo quản, chế biến nông sản, kỹ thuật vận hành các loại máy nông nghiệp... Hội Nông dân tỉnh Quảng Ninh cũng đã chủ động phối hợp với Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước Quảng Ninh và 19 ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh tổ chức thành công nhiều hội nghị kết nối ngân hàng - nhà nông với hàng trăm chủ trang trại và hộ nông dân gắn với truyền thông về OCOP.

 

Nhờ có các cách làm hiệu quả, việc thực hiện Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” ở Quảng Ninh đã thu được những kết quả bước đầu quan trọng; đặc biệt là định hướng để các huyện, thành phố, thị xã khai thác tốt các tiềm năng lợi thế, phát triển kinh tế vùng nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân. Thống kê sơ bộ, doanh thu từ sản phẩm OCOP Quảng Ninh đã liên tục tăng qua các năm. Đặc biệt, trong năm 2018, doanh thu từ sản phẩm OCOP toàn tỉnh ước đạt khoảng trên 300 tỷ đồng, tăng gần 10 % so với cùng kỳ 2017. Các tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp tham gia OCOP đã trực tiếp tạo việc làm cho gần 4.000 lao động với mức thu nhập bình quân từ 5 - 9 triệu đồng/người/tháng.

Phát huy những kết quả bước đầu, để tiếp tục phát triển Chương trình OCOP theo hướng bền vững, vừa qua Ban xây dựng nông thôn mới đã tham mưu UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành văn bản phê duyệt danh mục các sản phẩm OCOP chủ lực cấp tỉnh và định hướng sản phẩm OCOP (Chương trình mỗi xã, phường một sản phẩm) cấp quốc gia giai đoạn 2018 - 2020. Theo đó, danh mục chuỗi sản phẩm OCOP chủ lực cấp tỉnh của Quảng Ninh bao gồm 12 sản phẩm: du lịch làng quê Yên Đức và các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa làng quê; gốm sứ mỹ nghệ; nước khoáng thiên nhiên Quang Hanh và các sản phẩm từ nước khoáng Quang Hanh; mực và các sản phẩm từ mực; ba kích và các sản phẩm từ ba kích; chè Đường Hoa và các sản phẩm từ chè; hàu và các sản phẩm từ hàu; miến dong Bình Liêu; ngọc trai Hạ Long và các sản phẩm chế tác từ ngọc trai; lợn Móng Cái và các sản phẩm từ lợn Móng Cái; trà hoa vàng và các sản phẩm từ trà hoa vàng; gà Tiên Yên và các sản phẩm từ gà Tiên Yên.

Cùng với đó, để mở rộng và phát triển Chương trình OCOP, hàng năm Quảng Ninh còn tôt chức các hội chợ OCOP - Công bố trao chứng nhận các sản phẩm OCOP. Hội chợ OCOP – Xuân 2020 đã thu hút hơn 72.300 lượt người, trung bình 12.050 lượt người/ngày (tăng 11,57% so với lượng khách trung bình của Hội chợ OCOP Quảng Ninh - Xuân 2019 là 10.410 lượt người/ngày); Doanh thu các gian hàng trong tỉnh ước đạt gần 6.056,5 triệu đồng, doanh thu bình quân ước đạt 1.009,42 triệu đồng/ngày, tăng 9,06% so với bình quân doanh thu hội chợ xuân 2019 (925,54 triệu đồng/ngày). Trong 6 tháng dầu năm 2020, Quảng Ninh đã phát triển mới 84 sản phẩm, nâng tổng số sản phẩm tham gia Chương trình OCOP là 449 sản phẩm (thực phẩm 307 sản phẩm, đồ uống 90 sản phẩm, thảo dược 41 sản phẩm, thủ công mỹ nghệ 8 sản phẩm, du lịch dịch vụ 3 sản phẩm), trong đó tổng số sản phẩm đạt sao trong toàn tỉnh là 191 sản phẩm, 8 sản phẩm đạt 5 sao, 57 sản phẩm đạt 4 sao, 126 sản phẩm đạt 3 sao. Phát triển mới 27 đơn vị tham gia OCOP nâng tổng số tổ chức tham gia OCOP là 175 đơn vị.

Thành công của chương trình OCOP tại Quảng Ninh, là tiền đề để Chính phủ nhân rộng mô hình trên phạm vi cả nước với tục tiêu nâng cao thu nhập của người dân, dựa trên tiềm năng, lợi thế của từng vùng miền. Thời gian tới, Quảng Ninh sẽ tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ, tạo lập môi trường thực sự thuận lợi cho phát triển Chương trình OCOP. Trong đó, hướng mạnh vào việc tháo gỡ khó khăn về chính sách đất đai, tín dụng, đơn giản hóa thủ tục vay vốn; đồng thời, ưu tiên các giải pháp thiết thực về khoa học, công nghệ, thị trường để các tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp tham gia OCOP có điều kiện thuận lợi nhất trong phát triển sản xuất, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội.

Với cách làm chủ động, sáng tạo đã giúp tỉnh Quảng Ninh triển khai có hiệu quả chương trình xây dựng NTM, Nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu. Từ thực tiễn Quảng Ninh cho thấy, việc hoàn thành các tiêu chí xây dựng NTM không phải là mục tiêu hàng đầu, mà quan trọng nhất là khơi dậy và phát huy tiềm lực trong nhân dân. Lấy sức dân để làm lợi cho dân là bài học từ Quảng Ninh trong xây dựng nông thôn mới vì mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn giàu đẹp, bền vững./.

Tạp chí xây dựng Đảng

  • Tin mới cập nhật
  • Tin đọc nhiều nhất