13/09/2019 | 09:58

THỜI CƠ VƯƠN MÌNH BAY VÀO THỊ TRƯỜNG HỘI NHẬP CỦA CHƯƠNG TRÌNH MỖI XÃ MỘT SẢN PHẨM TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở NGHỆ AN

Bối cảnh những thập niên đầu của năm 2000, nổi bật 2 đặc điểm: Các quốc gia tham gia cuộc Hội nhập toàn cầu giữa lúc cuộc “Cách mạng Công nghệ 4.0” lan tỏa khắp thế giới. Đó cũng là bối cảnh khi mà Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) ghi dấu ấn rõ ràng của mình trên những định hướng lớn để khai thác tốt tài nguyên bản địa để phát triển kinh tế địa phương, góp phần vào nền kinh tế chung, xây dựng cộng đồng và phát triển chương trình tái cấu trúc nông nghiệp, xây dựng Nông thôn mới.

Các sản phẩm trưng bày tại hội nghị

Tính đến nay, cả nước có 225 xã (tương đương 52,20%) được Ủy ban nhân dân tỉnh công nhận đạt chuẩn Nông thôn mới, đã có 3 đơn vị cấp huyện được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn/hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Nông thôn mới và huyện Yên Thành đang hoàn thiện hồ sơ trình thẩm tra/thẩm định. Nhiều địa phương đã bước vào giai đoạn xây dựng Nông thôn mới nâng cao, Nông thôn mới kiểu mẫu. Chính phủ cũng như tỉnh đã có chỉ đạo về giải pháp xây dựng Nông thôn mới cấp thôn/bản cho những vùng đặc thù, khó khăn.

Bên cạnh đó Chương trình OCOP cũng được triển khai từ Trung ương đến các địa phương để khuyến khích phát triển sản phẩm, từ ý tưởng cũng như nhu cầu, khả năng thực tế của mỗi cơ sở sản xuất, Chương trình đề ra một “sân chơi” mở, không đóng khuôn và chưa có tiền lệ, nhưng theo một chu trình, được kiểm soát chặt chẽ (gọi là Chu trình OCOP) được thực hiện theo sáu bước, gồm: “(1) Tuyên truyền, hướng dẫn, (2) Nhận ý tưởng sản phẩm, (3) Kế hoạch kinh doanh,(4) Triển khai kế hoạch kinh doanh, (5) Đánh giá, xếp hạng sản phẩm cấp huyện, tỉnh, (6) Xúc tiến thương mại” theo nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm và dân thụ hưởng”. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ban hành khung pháp lý và chính sách để hỗ trợ các khâu: Đào tạo, tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và định hướng quy hoạch các vùng sản xuất hàng hóa, dịch vụ, khuyến khích, hỗ trợ cho các tổ chức kinh tế phát triển sản xuất sản phẩm hướng theo chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Những kết quả của Chương trình OCOP được triển khai thành công bước đầu và là hiệu ứng lan tỏa trong cả nước, sẽ có các bước tiến quan trọng trong thúc đẩy phát triển sản xuất sản phẩm, giúp xây dựng Nông thôn mới đi vào thực chất hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, kết quả xây dựng Nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giữa các vùng/các địa phương còn có sự chênh lệch lớn; Kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể chưa được thúc đẩy tích cực; Lợi thế địa phương về sản vật, cảnh quan, văn hóa,... chưa được khai thác hết, sự chuyển biến phát triển kinh tế khu vưc nông thôn nhìn chung còn chậm. Một trong những nguyên nhân cơ bản do các địa phương chưa xác định được các dòng sản phẩm chủ lực, có lợi thế cạnh tranh; Công tác xúc tiến thương mại còn hạn chế, sản xuất kinh tế hộ chiếm tỷ lệ rất cao, mô hình tổ chức sản xuất tiên tiến (Doanh nghiệp, Hợp tác xã) thiếu cả số lượng, chất lượng và hiệu quả; Tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo (theo đúng chuyên môn sản xuất sản phẩm lợi thế) và năng suất lao động khu vực nông thôn đạt thấp; Quản lý chất lượng sản phẩm chưa được quan tâm đúng mức, quản lý nhà nước còn yếu và bất cập về định hướng quy hoạch sản xuất, cơ chế, chính sách huy động nguồn lực, kết nối thị trường. Chất lượng đội ngũ cán bộ vẫn còn tư tưởng “làm cho, làm thay, thiếu các hoạt động mang tính chất kiến tạo cho sự phát triển”,...

Hiện nay, ngành nông nghiệp Nghệ An nói riêng vàViệt Nam nói chung đang đối mặt với ba thách thức lớn: Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, cạnh tranh gay gắt bởi các thị trường lớn; Những tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, bất thường; Hội nhập kinh tế quốc tế đang tạo áp lực lớn cho các sản phẩm trong nước gắp nhiều thách thức. Theo dõi thực tế sinh động ở các địa phương, chúng ta thấy: Chương trình OCOP có những nỗ lực làm tốt công tác thông tin, phát triển nhận thức cho toàn xã hội, thị trường tiêu thụ hiểu được mục đích, ý nghĩa tốt đẹp của Chương trình OCOP. Từ đó kích thích tiêu thụ, thúc đẩy phát triển sản xuất, tạo điều kiện và động lực cho người sản xuất mạnh dạn đầu tư, phát triển các sản phẩm lợi thế của địa phương. Với sự tham gia của các chuyên gia, Chương trình OCOP đã có nỗ lực phát triển sản phẩm hàng hóa, dịch vụ. Sản phẩm đang từng bước nâng cao chất lượng, quy chuẩn, đáp ứng tiêu chuẩn các thị trường khác nhau. Việc phát triển sản phẩm, dịch vụ ở một số địa phương đi liền với các hình thức tổ chức sản xuất phù hợp (hộ sản xuất có đăng ký kinh doanh, Doanh nghiệp hoặc Hợp tác xã). Ttheo đề án Chương trình mỗi xã một sản phẩm được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt tại Quyết đính số 729/QĐ-UBND ngày 12/3/2019, toàn tỉnh hiện có 182 sản phẩm nông nghiệp lợi thế (trong lâm nghiệp, thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ) nhưng mới có 49 sản phẩm có đăng ký/công bố tiêu chuẩn chất lượng và 32 sản phẩm có đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ. Trong đó có 159 sản phẩm truyền thống và đặc sản địa phương; với 84 sản phẩm chế biến và 75 sản phẩm cây trồng, vật nuôi.

Bên cạnh đó cần có cơ quan/đơn vị sáng tạo OCOP (như bài học thiết kế sáng tạo của nhiều nước, trong đó có Thái - Lan), từ đó để tư vấn, hỗ trợ kịp thời cho việc thiết kế, sáng tạo sản phẩm OCOP và để việc phát triển sản phẩm gắn chặt với công tác đánh giá xếp hạng của OCOP. Sản phẩm OCOP được đánh giá, xếp hạng và gắn sao có thứ hạng cao phải được lòng dân “gắn sao” về uy tín và chất lượng.

Các hình ảnh sản phẩm trưng bày tại hội nghị

Ngoài ra, trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh chương trình Đổi mới sáng tạo, đặt doanh nghiệp, các nhà sản xuất vào vị trí trọng tâm nền kinh tế thì bằng việc tham gia thực hiện hiệu quả Chương trình khoa học công nghệ phục vụ xây dựng Nông thôn mới đã đóng góp thiết thực cho Chương trình mục tiêu tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp và phòng, chống giảm nhẹ thiên tai, ổn định đời sống dân cư. Có thể nói, thời điểm hiện nay, nền nông nghiệp Nghệ An nói chung và Chương trình OCOP nói riêng đang có cơ hội lớn là sự lan tỏa của cuộc “Cách mạng Công nghiệp 4.0” mà Việt Nam chúng ta cũng đang nhận diện rõ “Nông nghiệp 4.0”, “Nông nghiệp bền vững, công nghệ cao”, “Nông nghiệp hữu cơ” và bước đi, giải pháp khoa học thực hiện trong bối cảnh mới.

Trong một hội thảo về “Nông nghiệp bền vững” gần đây, TS Nguyễn Thanh Mỹ, chủ của Công ty phát triển Nông nghiệp Công nghệ cao Rynan Agrifoods đã giải thích về “nền Công nghiệp 4.0” ứng dụng vào ngành nông nghiệp đơn giản, nôm na là “Quy trình khép kín của: Internet vạn vật (ở đây hiểu trong lĩnh vực làm nông) kết hợp với điện toán đám mây, cùng với trí tuệ nhân tạo và smartphone”.

Áp dụng “Công nghệ 4.0” vào nông nghiệp sẽ giảm thiểu tối đa sức lao động (cực nhọc) mà lại tăng năng suất nhanh. Trong năm năm qua, bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và người tiêu dùng tương lai chính là người tiêu dùng số. Vì thế cách tiếp cận với thương hiệu không dừng lại ở những kênh truyền thống, mà toàn bộ hành trình từ lúc hình thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng, đều có thể hoàn toàn kiểm soát qua kênh internet, mang đến trải nghiệm cho người tiêu dung trước khi họ quyết định mua sản phẩm - cho nên cách tương tác, tính chất, nền tảng hoàn toàn khác với truyền thống. Xu hướng hiện tại và tương lai của thế giới với “Công nghiệp 4.0” là “Đặt hàng thông minh, giao hàng, thiết bị sản xuất và dinh dưỡng thông minh”. Mà điều này chính App trên điện thoại di động thông minh có thể làm rất tốt. App cho phép người tiêu dùng muốn đặt một sản phẩm địa phương nào của bất kỳ một nông trại nào chính xác thì đều có thể cung cấp, đưa đến cho từng doanh nghiệp và có một công ty Logistics chuyển từng sản phẩm bản địa đến tay người tiêu dùng. Người Việt đang có xu thế dùng smartphone phủ rộng cả nước, vì vậy, họ sẽ không lạc hậu trong việc sử dụng các App để trở thành một phần nhỏ trong xã hội “người tiêu dùng thông minh”.

Hội nhập thị trường thế giới trong không gian cuộc “Cách mạng công nghệ 4.0” thì OCOP Nghệ An đang có cơ hội để vươn mình mạnh mẽ bay vào thị trường không những trong nước mà cả thế giới. Tận dụng thời cơ của 2 yếu tố này mang lại, với những hoạch định vững chắc hiện nay, OCOP Nghệ An có triển vọng làm nên những kết quả vượt hơn mong đợi.

                                                                                                          ThS. Hoàng Đình Ngọc

                                                                            Văn phòng Điều phối Chương trình Nông thôn mới tỉnh