09/10/2014 | 20:29

Phát triển CNTT là giải pháp giúp Việt Nam "vượt qua bẫy thu nhập trung bình"

Phát triển CNTT là giải pháp giúp Việt Nam "vượt qua bẫy thu nhập trung bình"

Nghị quyết số 13 -NQ/TƯ, ngày 16/1/2012 của Hội nghị lần thứ 4, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, đã xác định: Công nghệ thông tin (CNTT) là một trong những hạ tầng quan trọng của quốc gia, vừa là ngành kinh tế - kỹ thuật, vừa là ngành hạ tầng mềm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và chủ quyền số.

 Nghị quyết số 13 -NQ/TƯ, ngày 16/1/2012 của Hội nghị lần thứ 4, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, đã xác định: Công nghệ thông tin (CNTT) là một trong những hạ tầng quan trọng của quốc gia, vừa là ngành kinh tế - kỹ thuật, vừa là ngành hạ tầng mềm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và chủ quyền số.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều lãnh đạo bộ, ngành, doanh nghiệp và người dân chưa nhận thức đúng về vai trò của CNTT, đa phần vẫn chỉ coi CNTT là một công cụ được sử dụng đơn lẻ, thiếu tính kết nối đa chiều, đa lĩnh vực.

* Rào cản từ nhận thức

Vừa qua Diễn đàn cấp cao CNTT- TT Việt Nam 2012 được tổ chức tạ̣i Hà Nội đã thực sự đóng góp nhiều ý tưởng, cũng như nêu lên các quan điểm, vai trò định hướng lớn của công nghệ thông tin trong quá trình phát triển đất nước. Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: CNTT đóng vai trò quan trọng cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, góp phần cải cách hành chính, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng và hiệu quả phục vụ của các ngành và các lĩnh vực; nâng cao năng lực cạnh tranh của nhiều doanh nghiệp, đóng góp tích cực trong việc cung cấp thông tin phục vụ người dân, kể cả khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và kiều bào ở nước ngoài. Trong những năm qua, CNTT Việt Nam đã trở thành một trong những ngành có khả năng hội nhập và cạnh tranh với các nước khác trên thế giới. Năm 2011, giá trị gia tăng toàn ngành đã chiếm khoảng 17% GDP quốc gia, Việt Nam đã đứng vào top 10 nước gia công phần mềm hấp dẫn nhất thế giới, Chính phủ điện tử Việt Nam đứng thứ 4 khu vực Đông Nam Á và tăng 7 bậc trong bảng xếp hạng thế giới so với năm 2010.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh: V iệc ứng dụng CNTT trong các lĩnh vực của đất nước ta vẫn còn hạn chế. C ác ngành chủ yếu dựa vào vốn , vào đất, vào lao động giản đơn để thúc đẩy tăng trưởng mà chưa quan tâm đến ứng dụng khoa học công nghệ, trong đó CNTT vốn là công cụ để phát triển nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Ông Nguyễn Bá Ân , Tổng thư ký Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh, n guyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển cũng cho rằng : Mặc dù trong 10 năm qua, công nghệ thông tin ở Việt Nam có tiến bộ vượt bậc. Ứng dụng công nghệ thông tin đã trở thành hoạt động thường xuyên, được triển khai tích cực ở các ngành, lĩnh vực kinh tế và trong các cơ quan quản lý nhà nước; song vẫn còn nhiều hạn chế so với trình độ phát triển chung của thế giới. Mức độ tin học hóa trong các ngành, lĩnh vực nói chung còn rất thấp. CNTT chưa thấm sâu vào từng sản phẩm của mỗi ngành, đóng góp của CNTT cho giá trị gia tăng trong cấu thành sản phẩm còn ít.

Nhìn vào thực tế phát triển của mỗi ngành, mỗi lĩnh vực, những thiếu sót, hạn chế trong nhận thức về vai trò của CNTT càng bộc lộ rõ nét. Các ngành, các cấp chưa có tư duy tích hợp quản lý bằng công nghệ thông tin ngay từ đầu để có thể giải quyết những vấn đề “nóng” như: Giáo dục, y tế, tắc nghẽn giao thông, cải cách hành chính…

Cụ thể, nếu chúng ta chủ động ứng dụng CNTT trong giáo dục, phát triển đào tạo trực tuyến, sách giáo khoa điện tử và học tập tương tác thì nền giáo dục có thể thay đổi từ phương thức truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực cá nhân. Hay như trong lĩnh vực giao thông, việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hiện đại (cầu đường, hệ thống tàu điện ngầm…) phải mất thời gian dài, gắn với đó là phải quản lý và khai thác tốt. Song nếu chúng ta ứng dụng CNTT vào giao thông sẽ giúp điều tiết giao thông dễ dàng và khoa học hơn, từ đó giảm ùn tắc và tai nạn giao thông…

Hiện trạng trên một lần nữa minh chứng cho nhận định của ông Trương Đình Tuyển, phái viên của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại: Các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp nước ta vẫn chưa khai thác hết sức mạnh và khả năng của CNTT trong việc giải quyết bài toán quản lý và phát triển. Việc áp dụng CNTT trong các hoạt động kinh doanh, quản lý kinh tế, xã hội và cung ứng dịch vụ công còn nhiều hạn chế. Tình hình này có nhiều nguyên nhân song nguyên nhân quan trọng nhất là do nhận thức chưa đầy đủ, và từ đó là thể chế cho phát triển và ứng dụng CNTT còn chưa phù hợp.

* Giải pháp đẩy mạnh vai trò của CNTT

Có thể nói ngày nay, phát triển công nghệ thông tin là con đường ngắn nhất, là cách thức tất yếu giúp Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình, sánh vai với các nước tiên tiến trên thế giới. Do vậy, việc tìm ra các giải pháp hiệu quả để đẩy mạnh vai trò của CNTT cũng là đòi hỏi tất yếu.

Theo ông Trương Đình Tuyển: Để phát triển và ứng dụng CNTT, cơ chế chính sách giữ vai trò mở đường; người đứng đầu các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương và cơ sở, cộng đồng doanh nghiệp sẽ là lực lượng chủ công”.

Trong bản khuyến nghị gồm 13 nội dung được các đại biểu tham dự Diễn đàn cấp cao CNTT-TT Việt Nam 2012 đề xuất gửi tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành cũng đã nêu ra một số giải pháp trọng tâm như:

Cần t ạo nhận thức sâu sắc ở các cấp, các ngành và trong toàn xã hội về quan điểm mới của Đảng, xác định công nghệ thông tin giữ vai trò là hạ tầng của hạ tầng quốc gia và việc thúc đẩy phát triển, ứng dụng CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong lộ trình hiện đại hóa đất nước và là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân.

Người đứng đầu tất cả các cấp, các ngành trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về nhiệm vụ ứng dụng hiệu quả CNTT vì mục tiêu phát triển. Đồng thời, ứ ng dụng CNTT phải là yêu cầu bắt buộc trong mọi công trình, dự án đầu tư bằng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và được thể chế hóa bằng văn bản pháp luật.

Chính phủ cũng cần h ình thành và ban hành chuẩn CNTT quốc gia cho tất cả các cấp, các ngành để đảm bảo khả năng kết nối liên thông và đồng bộ hóa.

Trong giai đoạn từ nay đến năm 2015, Nhà nước cần tập trung ưu tiên ứng dụng CNTT để hiện đại hóa một số ngành, lĩnh vực gồm: G iao thông, y tế, giáo dục, cải cách hành chính, đô thị nhằm giải quyết các vấn đề bức xúc của đời sống xã hội hiện nay .

Ts Trương Minh Tuấn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương đã đề nghị: Các bộ, ngành, địa phương quan tâm nghiên cứu, tiếp thu các khuyến nghị trên, nếu thấy phù hợp thì cần tích cực ủng hộ, thực hiện trong phạm vi chức năng, quyền hạn được giao nhằm đưa nước ta hội nhập quốc tế nhanh hơn, rộng hơn, sâu hơn và toàn diện hơn, giúp Việt Nam có được vị trí cao trong chuỗi giá trị phân công lao động toàn cầu.